वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.8.1
तस्य चैवं प्रभावस्य धर्मज्ञस्य महात्मनः ।
सुतार्थं तप्यमानस्य नासीद् वंशकरः सुतः ॥ १.८.१ ॥
असा महाप्रभावी, धर्मज्ञ आणि महात्मा तो पुत्रासाठी तप्त होता; परंतु वंश चालवणारा पुत्र त्याला नव्हता.
1.8.2
चिन्तयानस्य तस्यैवं बुद्धिरासीन्महात्मनः ।
सुतार्थं वाजिमेधेन किमर्थं न यजाम्यहम् ॥ १.८.२ ॥
असा विचार करत असताना त्या महात्म्याच्या मनात विचार आला—"पुत्रासाठी मी अश्वमेध यज्ञ का करू नये?"
1.8.3
स निश्चितां मतिं कृत्वा यष्टव्यमिति बुद्धिमान् ।
मन्त्रिभिः सह धर्मात्मा सर्वैरेव कृतात्मभिः ॥ १.८.३ ॥
बुद्धिमान आणि धर्मात्मा त्या राजाने यज्ञ करण्याचा दृढ निश्चय केला आणि सर्व संयमी मंत्र्यांसह विचारविनिमय केला.
1.8.4
ततोऽब्रवीन्महातेजाः सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तम ।
शीघ्रमानय मे सर्वान् गुरूंस्तान् सपुरोहितान् ॥ १.८.४ ॥
तेव्हा महातेजस्वी राजा सुमंत्राला म्हणाला, "हे श्रेष्ठ मंत्री, माझ्या सर्व गुरूंना पुरोहितांसह लवकर इथे आण."
1.8.5
ततः सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः ।
समानयत् स तान् सर्वान् समस्तान् वेदपारगान् ॥ १.८.५ ॥
तेव्हा सुमंत्र वेगाने जाऊन वेदपारंगत सर्वांना घेऊन आला.
1.8.6
सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम् ।
पुरोहितं वशिष्ठं च ये चाप्यन्ये द्विजोत्तमाः ॥ १.८.६ ॥
सुयज्ञ, वामदेव, जाबाली, काश्यप, पुरोहित वसिष्ठ आणि इतर श्रेष्ठ द्विजही आले.
1.8.7
तान् पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा ।
इदं धर्मार्थसहितं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ॥ १.८.७ ॥
त्यांचा सन्मान करून धर्मात्मा राजा दशरथ तेव्हा धर्म आणि अर्थ यांनी युक्त असे हे मृदु वचन बोलला.
1.8.8
मम लालप्यमानस्य सुतार्थं नास्ति वै सुखम् ।
तदर्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर्मम ॥ १.८.८ ॥
पुत्रासाठी तळमळणाऱ्या मला सुख नाही; म्हणून अश्वमेध यज्ञ करण्याचा माझा निश्चय आहे.
1.8.9
तदहं यष्टुमिच्छामि शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ।
कथं प्राप्स्याम्यहं कामं बुद्धिरत्रविचिन्त्यताम् ॥ १.८.९ ॥
म्हणून शास्त्रविहित विधीने यज्ञ करू इच्छितो; माझी इच्छा कशी पूर्ण होईल याचा आपण विचार करावा.
1.8.10
ततः साध्विति तद्वाक्यं ब्राह्मणाः प्रत्यपूजयन् ।
वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे पार्थिवस्य मुखेरितम् ॥ १.८.१० ॥
तेव्हा वसिष्ठांसह सर्व ब्राह्मणांनी राजाच्या मुखातून निघालेल्या त्या वचनाला 'साधु' म्हणून गौरव केला.
1.8.11
ऊचुश्च परमप्रीताः सर्वे दशरथं वचः ।
सम्भाराः सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ॥ १.८.११ ॥
अत्यंत आनंदित होऊन सर्वजण दशरथाला म्हणाले — 'तुझी यज्ञसामग्री जमवली जावी, आणि घोड्याला सोडले जावे.'
1.8.12
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ।
सर्वथा प्राप्स्यसे पुत्रानभिप्रेतांश्च पार्थिव ॥ १.८.१२ ॥
सरयूच्या उत्तर तीरावर यज्ञभूमी तयार केली जावी; हे राजा, तू इच्छिलेले पुत्र सर्व प्रकारे प्राप्त करशील.
1.8.13
यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता ।
ततस्तुष्टोऽभवद् राजा श्रुत्वैतद् द्विजभाषितम् ॥ १.८.१३ ॥
पुत्रप्राप्तीसाठी तुमच्या मनात ही धार्मिक बुद्धी जागृत झाली आहे. ब्राह्मणांचे हे बोलणे ऐकून राजा संतुष्ट झाला.
1.8.14
अमात्यानब्रवीद् राजा हर्षव्याकुललोचनः ।
सम्भाराः सम्भ्रियन्तां मे गुरूणां वचनादिह ॥ १.८.१४ ॥
आनंदाने व्याकूळ नेत्रांनी राजा अमात्यांना म्हणाला, 'गुरूंच्या आज्ञेनुसार येथे माझ्यासाठी यज्ञसामग्री गोळा करा.'
1.8.15
समर्थाधिष्ठितश्चाश्वः सोपाध्यायो विमुच्यताम् ।
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ॥ १.८.१५ ॥
समर्थांनी संरक्षित केलेला अश्व उपाध्यायासह सोडावा; सरयूच्या उत्तर तीरावर यज्ञभूमी तयार करावी.
1.8.16
शान्तयश्चापि वर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि ।
शक्यः प्राप्तुमयं यज्ञः सर्वेणापि महीक्षिता ॥ १.८.१६ ॥
विधीप्रमाणे शांतिकर्मेही केली जावीत; सर्व राजांनाही हा यज्ञ साध्य होऊ शकतो.
1.8.17
नापराधो भवेत् कष्टो यद्यस्मिन् क्रतुसत्तमे ।
च्छिद्रं हि मृगयन्ते स्म विद्वांसो ब्रह्मराक्षसाः ॥ १.८.१७ ॥
या श्रेष्ठ यज्ञात काही मोठा अपराध घडू नये; कारण विद्वान ब्रह्मराक्षस दोष शोधत असतात.
1.8.18
विधिहीनस्य यज्ञस्य सद्यः कर्ता विनश्यति ।
तद्यथा विधिपूर्वं मे क्रतुरेष समाप्यते ॥ १.८.१८ ॥
विधीविना यज्ञ करणारा तात्काळ नाश पावतो; म्हणून माझा हा यज्ञ विधीप्रमाणे पूर्ण व्हावा.
1.8.19
तथा विधानं क्रियतां समर्थाः साधनेष्विति ।
तथेति चाब्रुवन् सर्वे मंत्रिणः प्रतिपूजिताः ॥ १.८.१९ ॥
"म्हणून विधिपूर्वक यज्ञ पार पडू दे; समर्थ लोकांनी साधने जमवावीत." सन्मानित मंत्री सर्व म्हणाले, "तसेच होवो."
1.8.20
पार्थिवेन्द्रस्य तद् वाक्यं यथापूर्वं निशम्य ते ।
तथा द्विजास्ते धर्मज्ञा वर्धयन्तो नृपोत्तमम् ॥ १.८.२० ॥
राजाधिराजांचे ते वचन पूर्वीप्रमाणेच ऐकून, धर्मज्ञ ते ब्राह्मण श्रेष्ठ राजाला आशीर्वाद देत तसेच बोलले.
1.8.21
अनुज्ञातास्ततः सर्वे पुनर्जग्मुर्यथागतम् ।
विसर्जयित्वा तान् विप्रान् सचिवानिदमब्रवीत् ॥ १.८.२१ ॥
परवानगी मिळताच ते सर्व जिथून आले होते तिथूनच परत गेले. त्या ब्राह्मणांना निरोप देऊन राजाने मंत्र्यांना असे सांगितले.
1.8.22
ऋत्विग्भिरुपसंदिष्टो यथावत् क्रतुराप्यताम् ।
इत्युक्त्वा नृपशार्दूलः सचिवान् समुपस्थितान् ॥ १.८.२२ ॥
"ऋत्विजांच्या उपदेशानुसार यज्ञ यथाविधि पूर्ण होवो" असे म्हणून नृपश्रेष्ठ जवळ उभ्या असलेल्या मंत्र्यांना म्हणाले.
1.8.23
विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महामतिः ।
ततः स गत्वा ताः पत्नीर्नरेन्द्रो हृदयंगमाः ॥ १.८.२३ ॥
मंत्र्यांना निरोप देऊन त्या महामतीने आपल्या महालात प्रवेश केला. मग त्या नरेंद्राने हृदयाला प्रिय असलेल्या पत्नींजवळ जाऊन...
1.8.24
उवाच दीक्षां विशत यक्ष्येऽहं सुतकारणात् ।
तासां तेनातिकान्तेन वचनेन सुवर्चसाम् ।
मुखपद्मान्यशोभन्त पद्मानीव हिमात्यये ॥ १.८.२४ ॥
"दीक्षा घ्या; पुत्रांसाठी मी यज्ञ करीन" असे तो म्हणाला. त्या तेजस्वी स्त्रियांच्या त्या वचनाने त्यांची मुखकमले हिमऋतू संपल्यावर कमळांप्रमाणे शोभू लागली.