Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1.1
गच्छता मातुलकुलं भरतेन तदानघः।
शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो नीतः प्रीतिपुरस्कृतः ॥ २.१.१ ॥
Mientras Bharata iba a la familia de su tío materno, llevó consigo, con afecto, al intachable Śatrughna, siempre destructor de enemigos.
2.1.2
स तत्र न्यवसद् भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः।
मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः ॥ २.१.२ ॥
Allí vivió con su hermano, honrado con respeto; su tío materno Aśvapati lo crió con el cariño de un hijo.
2.1.3
तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः।
भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम् ॥ २.१.३ ॥
Aunque moraban allí, saciados de placeres según su deseo, los dos valientes hermanos recordaban al anciano rey Daśaratha.
2.1.4
राजापि तौ महातेजाः सस्मार प्रोषितौ सुतौ।
उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ ॥ २.१.४ ॥
El rey de gran esplendor también recordaba a sus dos hijos ausentes, Bharata y Śatrughna, iguales a Indra y Varuṇa.
2.1.5
सर्व एव तु तस्येष्टाश्चत्वारः पुरुषर्षभाः।
स्वशरीराद् विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः ॥ २.१.५ ॥
Los cuatro, los mejores de los hombres, le eran todos queridos, como cuatro brazos nacidos de su propio cuerpo.
2.1.6
तेषामपि महातेजा रामो रतिकरः पितुः।
स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः ॥ २.१.६ ॥
Entre ellos, Rāma, de gran esplendor, era el deleite de su padre; como Svayambhū es el más virtuoso entre los seres, así Rāma llegó a ser el más virtuoso.
2.1.7
स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः।
अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुः सनातनः ॥ २.१.७ ॥
Implorado por los dioses, que deseaban la muerte del arrogante Rāvaṇa, el eterno Viṣṇu nació en el mundo humano.
2.1.8
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा।
यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥ २.१.८ ॥
Kausalyā resplandeció con aquel hijo de radiancia inmensa, como Aditi con Indra, portador del rayo, don de los dioses.
2.1.9
स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः।
भूमावनुपमः सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः ॥ २.१.९ ॥
Era apuesto, poderoso y libre de envidia; aquel hijo sin igual en la tierra era, en sus virtudes, semejante a Daśaratha.
2.1.10
स च नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते।
उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते ॥ २.१.१० ॥
Siempre tenía el ánimo sereno y hablaba primero con dulzura; aunque se le hablara con dureza, no respondía.
2.1.11
कदाचिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति।
न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया ॥ २.१.११ ॥
A veces se complace con una sola bondad que se le haga; por dominio de sí no recuerda ni cien agravios.
2.1.12
शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः।
कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि ॥ २.१.१२ ॥
Con los ancianos en conducta, en saber y en años, y con las buenas gentes, siempre conversaba; así también en los intervalos del adiestramiento con las armas.
2.1.13
बुद्धिमान् मधुराभाषी पूर्वभाषी प्रियंवदः।
वीर्यवान्न च वीर्येण महता स्वेन विस्मितः ॥ २.१.१३ ॥
Sabio, de dulce palabra, el primero en hablar y amable en su decir, era valiente y, sin embargo, no se envanecía de su gran poder.
2.1.14
न चानृतकथो विद्वान् वृद्धानां प्रतिपूजकः।
अनुरक्तः प्रजाभिश्च प्रजाश्चाप्यनुरज्यते ॥ २.१.१४ ॥
Nunca decía falsedades, era sabio y honraba a los ancianos; el pueblo le era devoto, y él también amaba al pueblo.
2.1.15
सानुक्रोशो जितक्रोधो ब्राह्मणप्रतिपूजकः।
दीनानुकम्पी धर्मज्ञो नित्यं प्रग्रहवान् शुचिः ॥ २.१.१५ ॥
Compasivo, vencedor de la ira, honrador de los brahmanes, tierno con los desdichados, conocedor del dharma, siempre sereno y puro.
2.1.16
कुलोचितमतिः क्षात्रं स्वधर्मं बहु मन्यते।
मन्यते परया प्रीत्या महत् स्वर्गफलं ततः ॥ २.१.१६ ॥
De mente acorde a su linaje, tenía en gran estima el deber del guerrero como su propio dharma, y con suprema afección lo consideraba fuente del gran fruto del cielo.
2.1.17
नाश्रेयसि रतो यश्च न विरुद्धकथारुचिः।
उत्तरोत्तरयुक्तीनां वक्ता वाचस्पतिर्यथा ॥ २.१.१७ ॥
No se deleitaba en lo que no es bueno ni gustaba de palabras contrarias; era un orador de argumentos cada vez más sólidos, como el mismo Vācaspati.
2.1.18
अरोगस्तरुणो वाग्मी वपुष्मान् देशकालवित्।
लोके पुरुषसारज्ञः साधुरेको विनिर्मितः ॥ २.१.१८ ॥
Libre de enfermedad, joven, elocuente, de cuerpo gallardo, conocedor del lugar y del tiempo, era en el mundo el único hombre de bien creado para conocer la esencia de los hombres.
2.1.19
स तु श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः।
बहिश्चर इव प्राणो बभूव गुणतः प्रियः ॥ २.१.१९ ॥
Aquel príncipe, dotado de las mejores cualidades, fue querido por el pueblo por sus virtudes, como el aliento vital que se mueve fuera del cuerpo.
2.1.20
सर्वविद्याव्रतस्नातो यथावत् साङ्गवेदवित्।
इष्वस्त्रे च पितुः श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः ॥ २.१.२० ॥
Purificado en los votos de todo saber, conocedor debidamente de los Vedas con sus miembros, y superior a su padre en el arco y las armas, se convirtió en el hermano mayor de Bharata.
2.1.21
कल्याणाभिजनः साधुरदीनः सत्यवागृजुः।
वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः ॥ २.१.२१ ॥
De linaje auspicioso, bueno, libre de bajeza, veraz y recto, bien instruido por ancianos y brahmanes que ven el dharma y el artha.
2.1.22
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान् प्रतिभानवान्।
लौकिके समयाचारे कृतकल्पो विशारदः ॥ २.१.२२ ॥
Conocedor de la esencia del dharma, del deseo y del artha, dotado de memoria y de agudeza, preparado y diestro en las costumbres del mundo y en la conducta de los tiempos.
2.1.23
निभृतः संवृताकारो गुप्तमन्त्रः सहायवान्।
अमोघक्रोधहर्षश्च त्यागसंयमकालवित् ॥ २.१.२३ ॥
Dominado, de porte recatado, guardador de sus secretos consejos, con aliados; cuya ira y cuyo gozo nunca son vanos, que conoce el momento de dar y el de contenerse.
2.1.24
दृढभक्तिः स्थिरप्रज्ञो नासद्ग्राही न दुर्वचः।
निस्तन्द्रीरप्रमत्तश्च स्वदोषपरदोषवित् ॥ २.१.२४ ॥
De firme devoción y sabiduría estable, que no se aferra a lo falso ni dice palabras duras, libre de pereza y vigilante, que conoce sus propias faltas y las de otros.
2.1.25
शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः।
यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः ॥ २.१.२५ ॥
Versado en las escrituras y agradecido, diestro en distinguir entre los hombres, era sabio al juzgar con justicia cuándo castigar y cuándo mostrar favor.
2.1.26
सत्संग्रहानुग्रहणे स्थानविन्निग्रहस्य च।
आयकर्मण्युपायज्ञः संदृष्टव्ययकर्मवित् ॥ २.१.२६ ॥
Diestro en reunir y favorecer a los buenos, en conocer el lugar adecuado del castigo, en conocer los medios para obtener ingresos y en comprender bien la gestión de los gastos.
2.1.27
श्रैष्ठ्यं चास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेषु च।
अर्थधर्मौ च संगृह्य सुखतन्त्रो न चालसः ॥ २.१.२७ ॥
Había alcanzado la excelencia en los conjuntos de armas y en las artes combinadas; sosteniendo juntos la riqueza y el dharma, no se dejaba dominar por el placer y no era perezoso.
2.1.28
वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञातार्थविभागवित्।
आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम् ॥ २.१.२८ ॥
Conocedor a fondo de la división de los temas de las artes recreativas y de los oficios; diestro en montar y adiestrar elefantes y caballos.
2.1.29
धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसम्मतः।
अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः ॥ २.१.२९ ॥
El mejor entre los conocedores de la ciencia del arco, tenido en el mundo por gran conductor de carros; atacante y golpeador, experto en conducir ejércitos.
2.1.30
अप्रधृष्यश्च संग्रामे क्रुद्धैरपि सुरासुरैः।
अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी ॥ २.१.३० ॥
Invencible en batalla incluso para dioses y demonios airados; no buscador de faltas, dominador de la ira, ni soberbio ni envidioso.
2.1.31
नावज्ञेयश्च भूतानां न च कालवशानुगः।
एवं श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः ॥ २.१.३१ ॥
No era despreciable para los seres, ni estaba sujeto al poder del tiempo. Así, dotado de excelentes cualidades, el hijo del rey era querido por el pueblo.
2.1.32
सम्मतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः।
बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये चापि शचीपतेः ॥ २.१.३२ ॥
Estimado en los tres mundos por su virtud de paciencia en la tierra, era igual a Bṛhaspati en intelecto e igual al señor de Śacī (Indra) en valor.
2.1.33
तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः।
गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तः सूर्य इवांशुभिः ॥ २.१.३३ ॥
Así, amado por todo el pueblo y por cualidades que generaban afecto en su padre, Rāma brilló, radiante como el sol con sus rayos.
2.1.34
तमेवंवृत्तसम्पन्नमप्रधृष्यपराक्रमम्।
लोकनाथोपमं नाथमकामयत मेदिनी ॥ २.१.३४ ॥
La tierra lo deseó como señor, a él, dotado de tal conducta, de valor invencible, semejante al señor de los mundos.
2.1.35
एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैः सुतम्।
दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परंतपः ॥ २.१.३५ ॥
Al ver a su hijo dotado de estas muchas cualidades incomparables, el rey Daśaratha, abrasador de enemigos, se llenó de preocupación.
2.1.36
अथ राज्ञो बभूवैव वृद्धस्य चिरजीविनः।
प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति ॥ २.१.३६ ॥
Entonces surgió en la mente del anciano rey de larga vida este pensamiento: "Mientras yo viva, ¿cómo podría Rāma llegar a ser rey?"
2.1.37
एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि सम्परिवर्तते।
कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम् ॥ २.१.३७ ॥
Este supremo afecto por él da vueltas en mi corazón: ¿cuándo veré a mi querido hijo ungido?
2.1.38
वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पकः।
मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ २.१.३८ ॥
Él, que desea el bienestar del pueblo y es compasivo con todos los seres, es más querido en el mundo que yo, como una nube cargada de lluvia.
2.1.39
यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ।
महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः ॥ २.१.३९ ॥
Igual a Yama e Indra en valor, igual a Bṛhaspati en juicio, igual a una montaña en firmeza, y más virtuoso que yo.
2.1.40
महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम्।
अनेन वयसा दृष्ट्वा यथा स्वर्गमवाप्नुयाम् ॥ २.१.४० ॥
Al ver a mi hijo gobernando toda esta tierra en esta misma edad, que yo alcance el cielo.
2.1.41
इत्येवं विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः।
शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः ॥ २.१.४१ ॥
Así, dotado de muchas clases de virtudes, raras entre otros reyes, nobles, inmensurables y superiores al mundo.
2.1.42
तं समीक्ष्य तदा राजा युक्तं समुदितैर्गुणैः।
निश्चित्य सचिवैः सार्धं यौवराज्यममन्यत ॥ २.१.४२ ॥
Viéndolo dotado de aquellas virtudes, el rey, tras decidirlo junto con sus ministros, resolvió conferirle el cargo de príncipe heredero.
2.1.43
दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम्।
संचचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम् ॥ २.१.४३ ॥
En el cielo y en la tierra percibió un terrible temor nacido de los presagios, y en su propio cuerpo su vejez; el sabio lo vio.
2.1.44
पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः।
लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः ॥ २.१.४४ ॥
El rey, de rostro como la luna llena, supo cuán querido era en el mundo Rāma, el magnánimo que disipaba su pena.
2.1.45
आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च।
प्राप्ते काले स धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः ॥ २.१.४५ ॥
Por su propio bien, por el bien de sus súbditos y por lo que era querido, llegado el momento, aquel rey de alma justa se apresuró con devoción.
2.1.46
नानानगरवास्तव्यान् पृथग्जानपदानपि।
समानिनाय मेदिन्यां प्रधानान् पृथिवीपतिः ॥ २.१.४६ ॥
El señor de la tierra convocó en el reino a los habitantes de muchas ciudades, a las gentes de las distintas comarcas y a los principales.
2.1.47
तान् वेश्मनानाभरणैर्यथार्हं प्रतिपूजितान्।
ददर्शालंकृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः ॥ २.१.४७ ॥
Honrados según correspondía con residencias y diversos adornos, los vio el rey adornado como Prajāpati mira a sus criaturas.
2.1.48
न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः।
त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम् ॥ २.१.४८ ॥
Pero el señor de los hombres no hizo venir apresuradamente al rey de Kekaya ni a Janaka; después, aquellos dos oirían la noticia querida.
2.1.49
अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन् परपुरार्दने।
ततः प्रविविशुः शेषा राजानो लोकसम्मताः ॥ २.१.४९ ॥
Cuando aquel rey, atormentador de las ciudades enemigas, se hubo sentado, entraron los demás reyes, estimados por el pueblo.
2.1.50
अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च।
राजानमेवाभिमुखा निषेदुर्नियता नृपाः ॥ २.१.५० ॥
Entonces, en los diversos asientos que dio el rey, los reyes dominados de sí se sentaron de frente al propio rey.
2.1.51
स लब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः
पुरालयैर्जानपदैश्च मानवैः।
उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ
सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः ॥ २.१.५१ ॥
Rodeado de reyes honrados y humildes, de habitantes de la ciudad, del campo y de hombres, aquel rey resplandecía como Indra de mil ojos, el bienaventurado, rodeado de los dioses.