รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1.1
गच्छता मातुलकुलं भरतेन तदानघः।
शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो नीतः प्रीतिपुरस्कृतः ॥ २.१.१ ॥
ขณะที่ภรตกำลังเดินทางไปยังตระกูลของมาตุลของตน ท่านได้พาศัตรุฆนะผู้ปราศจากมลทินและเป็นผู้สังหารศัตรูเสมอไปไปด้วย ท่านให้เกียรติด้วยความรัก
2.1.2
स तत्र न्यवसद् भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः।
मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः ॥ २.१.२ ॥
ที่นั่นท่านพำนักอยู่กับพี่ชายโดยได้รับความเคารพนับถือ มาตุลของท่านคืออัศวปติ รักใคร่ท่านดุจรักบุตรของตน
2.1.3
तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः।
भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम् ॥ २.१.३ ॥
แม้พำนักอยู่ที่นั่น ทั้งสองพี่น้องผู้กล้าหาญก็ได้รับความสุขสบายตามปรารถนา แต่ยังคงระลึกถึงพระเจ้าทศรถผู้ชราของตน
2.1.4
राजापि तौ महातेजाः सस्मार प्रोषितौ सुतौ।
उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ ॥ २.१.४ ॥
พระราชาผู้ทรงเดชานุภาพก็ทรงระลึกถึงโอรสทั้งสองที่ไปจากพระองค์ คือภรตและศัตรุฆนะ ซึ่งเทียบเท่าพระอินทร์และพระวรุณ
2.1.5
सर्व एव तु तस्येष्टाश्चत्वारः पुरुषर्षभाः।
स्वशरीराद् विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः ॥ २.१.५ ॥
บุรุษผู้ประเสริฐทั้งสี่นั้นเป็นที่รักของพระองค์ทั้งหมด ดุจแขนทั้งสี่ที่เกิดจากกายของพระองค์เอง
2.1.6
तेषामपि महातेजा रामो रतिकरः पितुः।
स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः ॥ २.१.६ ॥
ในหมู่โอรสเหล่านั้น พระรามผู้ทรงเดชานุภาพเป็นที่ปีติยินดีของพระบิดา ดุจพระสวยัมภูเป็นผู้มีคุณธรรมยิ่งกว่าสรรพสัตว์ พระรามก็ทรงเป็นผู้มีคุณธรรมยิ่งกว่าผู้อื่น
2.1.7
स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः।
अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुः सनातनः ॥ २.१.७ ॥
เทวดาทั้งหลายผู้ปรารถนาจะให้ราวณะผู้เหิมเกริมถูกสังหาร ได้ทูลอาราธนา พระวิษณุผู้เป็นนิรันดร์จึงอุบัติในโลกมนุษย์
2.1.8
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा।
यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥ २.१.८ ॥
พระนางเการสัลยาทรงรุ่งเรืองด้วยพระโอรสผู้มีเดชานุภาพไร้ประมาณนั้น ดุจพระนางอทิติทรงรุ่งเรืองด้วยพระอินทร์ผู้ถือสายฟ้า อันเป็นพรของเทวดา
2.1.9
स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः।
भूमावनुपमः सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः ॥ २.१.९ ॥
พระองค์รูปงาม กล้าหาญ และปราศจากความริษยา โอรสผู้ไม่มีใครเทียบได้บนแผ่นดินนั้น มีคุณธรรมเทียบเท่าพระเจ้าทศรถ
2.1.10
स च नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते।
उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते ॥ २.१.१० ॥
พระองค์ทรงมีพระทัยสงบเสมอ และตรัสด้วยถ้อยคำอ่อนโยนก่อน แม้จะถูกกล่าวด้วยคำหยาบ ก็มิได้ตอบโต้
2.1.11
कदाचिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति।
न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया ॥ २.१.११ ॥
บางครั้งพระองค์ทรงพอพระทัยด้วยการทำคุณเพียงครั้งเดียว และเพราะทรงควบคุมตนได้ พระองค์จึงไม่ถือโทษแม้จะถูกทำร้ายถึงร้อยครั้ง
2.1.12
शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः।
कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि ॥ २.१.१२ ॥
พระองค์ทรงสนทนากับผู้ใหญ่ที่มีความประพฤติดี ผู้ใหญ่ที่มีความรู้ ผู้ใหญ่ที่มีอายุ และคนดีทั้งหลายอยู่เสมอ แม้ในเวลาว่างจากการฝึกอาวุธ
2.1.13
बुद्धिमान् मधुराभाषी पूर्वभाषी प्रियंवदः।
वीर्यवान्न च वीर्येण महता स्वेन विस्मितः ॥ २.१.१३ ॥
พระองค์ทรงปัญญา ตรัสด้วยถ้อยคำไพเราะ ตรัสก่อนและตรัสด้วยวาจาน่ารัก ทรงกล้าหาญแต่มิได้ทรงจองหองเพราะพละกำลังอันยิ่งใหญ่ของพระองค์เอง
2.1.14
न चानृतकथो विद्वान् वृद्धानां प्रतिपूजकः।
अनुरक्तः प्रजाभिश्च प्रजाश्चाप्यनुरज्यते ॥ २.१.१४ ॥
พระองค์มิได้ตรัสเท็จ ทรงรอบรู้ และให้เกียรติผู้ใหญ่ ประชาชนรักใคร่พระองค์ และพระองค์ก็ทรงรักประชาชนเช่นกัน
2.1.15
सानुक्रोशो जितक्रोधो ब्राह्मणप्रतिपूजकः।
दीनानुकम्पी धर्मज्ञो नित्यं प्रग्रहवान् शुचिः ॥ २.१.१५ ॥
ทรงเมตตา ทรงชนะความโกรธ ให้เกียรติพราหมณ์ ทรงอ่อนโยนต่อผู้ยากไร้ ทรงรู้ธรรม ทรงสำรวมตนอยู่เสมอ และทรงบริสุทธิ์
2.1.16
कुलोचितमतिः क्षात्रं स्वधर्मं बहु मन्यते।
मन्यते परया प्रीत्या महत् स्वर्गफलं ततः ॥ २.१.१६ ॥
ด้วยพระปัญญาที่เหมาะแก่วงศ์ตระกูล พระองค์ทรงให้คุณค่าแก่หน้าที่ของกษัตริย์ซึ่งเป็นธรรมของตนอย่างยิ่ง และด้วยความรักอันสูงสุด ทรงเห็นว่าหน้าที่นั้นนำไปสู่ผลอันยิ่งใหญ่คือสวรรค์
2.1.17
नाश्रेयसि रतो यश्च न विरुद्धकथारुचिः।
उत्तरोत्तरयुक्तीनां वक्ता वाचस्पतिर्यथा ॥ २.१.१७ ॥
พระองค์มิได้ทรงยินดีในสิ่งที่มิใช่ความดี และมิได้ทรงชอบการสนทนาที่ขัดแย้ง ทรงเป็นผู้กล่าวเหตุผลที่หนักแน่นยิ่งขึ้นเรื่อย ๆ ดุจพระวาจัสปติเอง
2.1.18
अरोगस्तरुणो वाग्मी वपुष्मान् देशकालवित्।
लोके पुरुषसारज्ञः साधुरेको विनिर्मितः ॥ २.१.१८ ॥
ปราศจากโรค หนุ่มแน่น มีวาทศิลป์ มีรูปร่างงดงาม รู้กาลและเทศะ ในโลกนี้ท่านเป็นคนดีคนเดียวที่ถูกสร้างมาให้รู้แก่นแท้ของบุรุษ
2.1.19
स तु श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः।
बहिश्चर इव प्राणो बभूव गुणतः प्रियः ॥ २.१.१९ ॥
โอรสของพระราชาผู้นั้น ซึ่งประกอบด้วยคุณธรรมอันประเสริฐ เป็นที่รักของประชาชนด้วยคุณงามความดีของพระองค์ ดุจลมปราณที่เคลื่อนไหวอยู่นอกร่างกาย
2.1.20
सर्वविद्याव्रतस्नातो यथावत् साङ्गवेदवित्।
इष्वस्त्रे च पितुः श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः ॥ २.१.२० ॥
ท่านอาบแล้วในพรแห่งวิทยาการทั้งปวง รู้พระเวทพร้อมทั้งองค์ประกอบโดยถูกต้อง และเป็นเลิศกว่าพระบิดาในการใช้ธนูและอาวุธ ท่านจึงเป็นพี่ชายของภรต
2.1.21
कल्याणाभिजनः साधुरदीनः सत्यवागृजुः।
वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः ॥ २.१.२१ ॥
เป็นผู้เกิดในตระกูลอันเป็นมงคล เป็นคนดี ไม่ต่ำช้า พูดความจริง ซื่อตรง ได้รับการอบรมจากผู้ใหญ่และพราหมณ์ผู้เห็นธรรมและอรรถ
2.1.22
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान् प्रतिभानवान्।
लौकिके समयाचारे कृतकल्पो विशारदः ॥ २.१.२२ ॥
รู้แจ้งในแก่นแท้ของธรรม กาม และอรรถ มีความจำดี มีปฏิภาณ เตรียมพร้อมและชำนาญในจารีตของโลกและการประพฤติตามกาลสมัย
2.1.23
निभृतः संवृताकारो गुप्तमन्त्रः सहायवान्।
अमोघक्रोधहर्षश्च त्यागसंयमकालवित् ॥ २.१.२३ ॥
ข่มใจได้ มีกิริยาสงบเรียบร้อย เก็บความลับไว้ มีผู้ช่วยเหลือ ความโกรธและความยินดีของท่านไม่เคยพลาดจุดหมาย รู้กาลเวลาในการให้และการยับยั้ง
2.1.24
दृढभक्तिः स्थिरप्रज्ञो नासद्ग्राही न दुर्वचः।
निस्तन्द्रीरप्रमत्तश्च स्वदोषपरदोषवित् ॥ २.१.२४ ॥
มีความภักดีมั่นคง มีปัญญาหนักแน่น ไม่ยึดถือสิ่งเท็จ ไม่พูดคำหยาบ ไม่เกียจคร้าน ไม่ประมาท รู้โทษของตนและโทษของผู้อื่น
2.1.25
शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः।
यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः ॥ २.१.२५ ॥
เป็นผู้รู้คัมภีร์และรู้คุณ ชำนาญในการแยกแยะคน ท่านฉลาดในการตัดสินโดยชอบธรรม ว่าเมื่อใดควรลงโทษและเมื่อใดควรแสดงความเมตตา
2.1.26
सत्संग्रहानुग्रहणे स्थानविन्निग्रहस्य च।
आयकर्मण्युपायज्ञः संदृष्टव्ययकर्मवित् ॥ २.१.२६ ॥
ชำนาญในการรวบรวมและอุปถัมภ์คนดี รู้ที่ควรลงโทษ รู้วิธีหารายได้ และเข้าใจการทำงานของการใช้จ่ายเป็นอย่างดี
2.1.27
श्रैष्ठ्यं चास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेषु च।
अर्थधर्मौ च संगृह्य सुखतन्त्रो न चालसः ॥ २.१.२७ ॥
ท่านบรรลุความเป็นเลิศในกลุ่มอาวุธและในศิลปะผสม ถือทรัพย์และธรรมไว้ด้วยกัน ไม่ตกอยู่ใต้อำนาจของความสุข และไม่เกียจคร้าน
2.1.28
वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञातार्थविभागवित्।
आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम् ॥ २.१.२८ ॥
รู้แจ้งการแบ่งแยกของศิลปะบันเทิงและงานฝีมือ ชำนาญในการขึ้นขี่และฝึกช้างและม้า
2.1.29
धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसम्मतः।
अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः ॥ २.१.२९ ॥
เป็นผู้เลิศในหมู่ผู้รู้วิชาธนุรเวท เป็นที่ยกย่องในโลกว่าเป็นรถศึกชั้นยอด เป็นผู้โจมตีและผู้ฟาดฟัน ชำนาญในการนำทัพ
2.1.30
अप्रधृष्यश्च संग्रामे क्रुद्धैरपि सुरासुरैः।
अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी ॥ २.१.३० ॥
ไม่มีผู้ใดข่มให้พ่ายได้ในสงคราม แม้เทพและอสูรที่โกรธเคืองท่าน ไม่จับผิดผู้อื่น ข่มความโกรธได้แล้ว ไม่หยิ่งยโส และไม่ริษยา
2.1.31
नावज्ञेयश्च भूतानां न च कालवशानुगः।
एवं श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः ॥ २.१.३१ ॥
สรรพสัตว์ไม่ดูหมิ่นท่าน และท่านไม่ตกอยู่ใต้อำนาจของกาลเวลา เมื่อองค์ราชโอรสประกอบด้วยคุณอันเป็นเลิศเช่นนี้ ท่านจึงเป็นที่รักของประชาชน
2.1.32
सम्मतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः।
बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये चापि शचीपतेः ॥ २.१.३२ ॥
เป็นที่นับถือในโลกทั้งสามด้วยคุณแห่งความอดทนบนแผ่นดิน ท่านเทียบเท่าพระพฤหัสปติในปัญญา และเทียบเท่าเจ้าแห่งศจี (พระอินทร์) ในความกล้าหาญ
2.1.33
तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः।
गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तः सूर्य इवांशुभिः ॥ २.१.३३ ॥
ดังนั้น พระรามผู้เป็นที่รักของประชาชนทั้งปวง และด้วยคุณสมบัติที่ก่อให้เกิดความรักใคร่ต่อพระบิดา ก็ส่องประกายรุ่งโรจน์ดุจดวงอาทิตย์ที่มีรัศมีแผ่ซ่าน
2.1.34
तमेवंवृत्तसम्पन्नमप्रधृष्यपराक्रमम्।
लोकनाथोपमं नाथमकामयत मेदिनी ॥ २.१.३४ ॥
แผ่นดินปรารถนาท่าน ผู้ประกอบด้วยความประพฤติเช่นนี้ ผู้มีความกล้าหาญที่ไม่มีใครข่มได้ เป็นเจ้าผู้ปกครองดุจเจ้าแห่งจักรวาล
2.1.35
एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैः सुतम्।
दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परंतपः ॥ २.१.३५ ॥
เมื่อท้าวทศรถผู้ผู้มีชัยต่อศัตรูเห็นพระโอรสประกอบด้วยคุณอันไม่มีใครเทียบได้มากมายเช่นนี้ ก็เกิดความคิดกังวลขึ้น
2.1.36
अथ राज्ञो बभूवैव वृद्धस्य चिरजीविनः।
प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति ॥ २.१.३६ ॥
ครั้นแล้ว กษัตริย์ผู้ชราและมีอายุยืนยาวก็เกิดความคิดนี้ขึ้นว่า "ตราบที่เรายังมีชีวิตอยู่ พระรามจะได้เป็นกษัตริย์ได้อย่างไร"
2.1.37
एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि सम्परिवर्तते।
कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम् ॥ २.१.३७ ॥
ความรักอันสูงสุดที่เรามีต่อท่านนี้หมุนวนอยู่ในใจ เมื่อใดหนอเราจะได้เห็นลูกรักของเราได้รับการอภิเษก
2.1.38
वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पकः।
मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ २.१.३८ ॥
ผู้ที่ปรารถนาความเจริญของโลกและมีความเมตตาต่อสรรพสัตว์ ย่อมเป็นที่รักของโลกยิ่งกว่าเรา ดุจเมฆที่บันดาลฝน
2.1.39
यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ।
महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः ॥ २.१.३९ ॥
เทียบเท่ายมและพระอินทร์ในความกล้าหาญ เทียบเท่าพระพฤหัสปติในปัญญา เทียบเท่าภูเขาในความมั่นคง และมีคุณธรรมยิ่งกว่าเรา
2.1.40
महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम्।
अनेन वयसा दृष्ट्वा यथा स्वर्गमवाप्नुयाम् ॥ २.१.४० ॥
เมื่อเห็นลูกชายของเราปกครองแผ่นดินทั้งผืนนี้ในวัยเช่นนี้ ขอให้เราได้บรรลุสวรรค์
2.1.41
इत्येवं विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः।
शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः ॥ २.१.४१ ॥
ด้วยคุณความดีหลากหลายประการเช่นนี้ อันหาได้ยากในหมู่กษัตริย์องค์อื่น ประเสริฐ หาที่สุดมิได้ และเหนือกว่าโลกทั้งปวง
2.1.42
तं समीक्ष्य तदा राजा युक्तं समुदितैर्गुणैः।
निश्चित्य सचिवैः सार्धं यौवराज्यममन्यत ॥ २.१.४२ ॥
เมื่อท้าวทศรถทรงเห็นพระรามผู้ประกอบด้วยคุณความดีทั้งปวงเช่นนั้น จึงทรงปรึกษากับเหล่าอำมาตย์ แล้วตกพระทัยจะอภิเษกพระรามให้เป็นยุพราช
2.1.43
दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम्।
संचचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम् ॥ २.१.४३ ॥
ในท้องฟ้าและบนพื้นแผ่นดิน ท้าวทศรถทรงเห็นความหวาดกลัวอันน่าสะพรึงที่เกิดจากลางร้าย และในพระวรกายของพระองค์เอง ทรงเห็นความชรา ผู้มีปัญญาจึงทรงรู้เห็นสิ่งนั้น
2.1.44
पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः।
लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः ॥ २.१.४४ ॥
พระพักตร์ของท้าวทศรถงามดุจพระจันทร์เพ็ญ เมื่อนั้นพระองค์ทรงรู้ว่าพระรามผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้ขจัดความโศกของพระองค์ เป็นที่รักยิ่งของชาวโลก
2.1.45
आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च।
प्राप्ते काले स धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः ॥ २.१.४५ ॥
เพื่อความเจริญของพระองค์เอง เพื่อความเจริญของประชาราษฎร์ และเพื่อสิ่งที่เป็นที่รัก เมื่อกาลเวลามาถึง พระราชาผู้มีจิตตั้งอยู่ในธรรมนั้นจึงรีบด่วนด้วยความภักดี
2.1.46
नानानगरवास्तव्यान् पृथग्जानपदानपि।
समानिनाय मेदिन्यां प्रधानान् पृथिवीपतिः ॥ २.१.४६ ॥
พระเจ้าแผ่นดินทรงเชิญบรรดาผู้อยู่อาศัยในนครต่างๆ ชาวชนบทแต่ละเขต และบรรดาผู้ใหญ่ที่สำคัญ มายังแผ่นดิน
2.1.47
तान् वेश्मनानाभरणैर्यथार्हं प्रतिपूजितान्।
ददर्शालंकृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः ॥ २.१.४७ ॥
ท้าวทศรถทรงต้อนรับผู้เหล่านั้นด้วยที่พักและเครื่องประดับตามสมควร เมื่อทรงประดับพระองค์แล้ว ทรงมองดูพวกเขาดุจพระประชาบดีทอดพระเนตรเหล่าสัตว์ทั้งหลาย
2.1.48
न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः।
त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम् ॥ २.१.४८ ॥
แต่พระราชาแห่งนรชนมิได้ทรงเรียกพระเจ้ากรุงเกกัยะหรือพระชนกมาโดยรีบด่วน ทั้งสองพระองค์จะได้ฟังข่าวอันเป็นที่รักในภายหลัง
2.1.49
अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन् परपुरार्दने।
ततः प्रविविशुः शेषा राजानो लोकसम्मताः ॥ २.१.४९ ॥
เมื่อพระราชาผู้เป็นผู้ทำลายนครของศัตรูประทับนั่งแล้ว เหล่ากษัตริย์ที่เหลือซึ่งประชาชนเคารพนับถือจึงเข้ามา
2.1.50
अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च।
राजानमेवाभिमुखा निषेदुर्नियता नृपाः ॥ २.१.५० ॥
เหล่ากษัตริย์ผู้สำรวมระวังนั่งลงบนอาสนะต่างๆ ที่พระราชาพระราชทาน โดยหันหน้าเข้าหาพระราชาพระองค์นั้นเอง
2.1.51
स लब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः
पुरालयैर्जानपदैश्च मानवैः।
उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ
सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः ॥ २.१.५१ ॥
พระราชาประทับอยู่ท่ามกลางกษัตริย์ผู้ได้รับการยกย่องและถ่อมตน ท่ามกลางชาวเมือง ชาวชนบท และมนุษย์ทั้งหลายที่นั่งล้อมอยู่ ทรงรุ่งโรจน์ดุจพระอินทร์ผู้มีพันตา อันเหล่าเทวดาล้อมรอบ