ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1.1
गच्छता मातुलकुलं भरतेन तदानघः।
शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो नीतः प्रीतिपुरस्कृतः ॥ २.१.१ ॥
ಮಾವನ ಕುಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಭರತನು ನಿರ್ದೋಷಿಯಾದ, ಸದಾ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಶತ್ರುಘ್ನನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು.
2.1.2
स तत्र न्यवसद् भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः।
मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः ॥ २.१.२ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ವಾಸಿಸಿದನು. ಮಾವ ಅಶ್ವಪತಿ ಮಗನಂತೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಲಾಲಿಸಿದನು.
2.1.3
तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः।
भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम् ॥ २.१.३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಬಯಸಿದ ಸುಖಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದರೂ, ಆ ಇಬ್ಬರು ವೀರ ಸಹೋದರರು ವೃದ್ಧ ರಾಜ ದಶರಥನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
2.1.4
राजापि तौ महातेजाः सस्मार प्रोषितौ सुतौ।
उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ ॥ २.१.४ ॥
ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ರಾಜನೂ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ ಭರತ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನರನ್ನು, ಇಂದ್ರ ವರುಣರಂತಿರುವವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
2.1.5
सर्व एव तु तस्येष्टाश्चत्वारः पुरुषर्षभाः।
स्वशरीराद् विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः ॥ २.१.५ ॥
ಅವನಿಗೆ ಆ ನಾಲ್ವರು ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು; ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ ನಾಲ್ಕು ತೋಳುಗಳಂತಿದ್ದರು.
2.1.6
तेषामपि महातेजा रामो रतिकरः पितुः।
स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः ॥ २.१.६ ॥
ಅವರಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ರಾಮನು ತಂದೆಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವವನಾಗಿದ್ದನು; ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನಂತೆ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಗುಣವಂತನಾದನು.
2.1.7
स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः।
अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुः सनातनः ॥ २.१.७ ॥
ಉಗ್ರನಾದ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಬಯಸಿದ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಬೇಡಲ್ಪಟ್ಟು, ಆ ಸನಾತನ ವಿಷ್ಣು ಮಾನುಷ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು.
2.1.8
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा।
यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥ २.१.८ ॥
ವಜ್ರಧಾರಿ ಇಂದ್ರನೆಂಬ ವರದಿಂದ ಅದಿತಿ ಶೋಭಿಸಿದಂತೆ, ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಆ ಮಗನಿಂದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಶೋಭಿಸಿದಳು.
2.1.9
स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः।
भूमावनुपमः सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः ॥ २.१.९ ॥
ಅವನು ರೂಪವಂತನೂ ಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ ಅಸೂಯೆರಹಿತನೂ ಆಗಿದ್ದನು; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಪಮನಾದ ಆ ಪುತ್ರನು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ದಶರಥನಂತಿದ್ದನು.
2.1.10
स च नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते।
उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते ॥ २.१.१० ॥
ಅವನು ಸದಾ ಶಾಂತಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಮೊದಲು ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಕಠಿಣವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
2.1.11
कदाचिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति।
न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया ॥ २.१.११ ॥
ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉಪಕಾರದಿಂದಲೇ ಅವನು ಸಂತೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆತ್ಮಸಂಯಮದಿಂದ ನೂರು ಅಪಕಾರಗಳನ್ನೂ ನೆನಪಿಡುವುದಿಲ್ಲ.
2.1.12
शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः।
कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि ॥ २.१.१२ ॥
ಶೀಲದಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಸಜ್ಜನರೊಡನೆ ಅವನು ಸದಾ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಶಸ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಸದ ವಿರಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದನು.
2.1.13
बुद्धिमान् मधुराभाषी पूर्वभाषी प्रियंवदः।
वीर्यवान्न च वीर्येण महता स्वेन विस्मितः ॥ २.१.१३ ॥
ಅವರು ಬುದ್ಧಿವಂತರು, ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರು, ಮೊದಲು ಮಾತನಾಡುವವರು, ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರು; ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದರೂ ತಮ್ಮ ಮಹಾ ಬಲದಿಂದ ಹೆಮ್ಮೆಪಡದವರು.
2.1.14
न चानृतकथो विद्वान् वृद्धानां प्रतिपूजकः।
अनुरक्तः प्रजाभिश्च प्रजाश्चाप्यनुरज्यते ॥ २.१.१४ ॥
ಅವರು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳದವರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವರು; ಜನರು ಅವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದರು, ಅವರೂ ಜನರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದರು.
2.1.15
सानुक्रोशो जितक्रोधो ब्राह्मणप्रतिपूजकः।
दीनानुकम्पी धर्मज्ञो नित्यं प्रग्रहवान् शुचिः ॥ २.१.१५ ॥
ಅವರು ಕರುಣೆಯುಳ್ಳವರು, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಗೆದ್ದವರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವರು, ದೀನರ ಮೇಲೆ ಅನುಕಂಪವುಳ್ಳವರು, ಧರ್ಮಜ್ಞರು, ಸದಾ ಸಂಯಮಿಗಳೂ ಪವಿತ್ರರೂ ಆಗಿದ್ದರು.
2.1.16
कुलोचितमतिः क्षात्रं स्वधर्मं बहु मन्यते।
मन्यते परया प्रीत्या महत् स्वर्गफलं ततः ॥ २.१.१६ ॥
ತಮ್ಮ ಕುಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಅವರು ಕ್ಷಾತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮವೆಂದು ಬಹಳ ಗೌರವಿಸಿದರು; ಅದನ್ನು ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಹಾ ಸ್ವರ್ಗಫಲವನ್ನು ನೀಡುವಂತಹದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.
2.1.17
नाश्रेयसि रतो यश्च न विरुद्धकथारुचिः।
उत्तरोत्तरयुक्तीनां वक्ता वाचस्पतिर्यथा ॥ २.१.१७ ॥
ಅವರು ಅಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಲ್ಲ, ವಿರುದ್ಧ ವಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲದವರು; ಮೇಲುಮೇಲಿನ ಯುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ವಕ್ತಾರರಾಗಿ ವಾಚಸ್ಪತಿಯಂತಿದ್ದರು.
2.1.18
अरोगस्तरुणो वाग्मी वपुष्मान् देशकालवित्।
लोके पुरुषसारज्ञः साधुरेको विनिर्मितः ॥ २.१.१८ ॥
ಅವರು ರೋಗರಹಿತರು, ಯುವಕರು, ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯವುಳ್ಳವರು, ಸುಂದರ ದೇಹವುಳ್ಳವರು, ದೇಶಕಾಲಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರು; ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಸಾರವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಏಕೈಕ ಸಜ್ಜನರಾಗಿ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
2.1.19
स तु श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः।
बहिश्चर इव प्राणो बभूव गुणतः प्रियः ॥ २.१.१९ ॥
ಆ ರಾಜಕುಮಾರನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನು; ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ದೇಹದ ಹೊರಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಪ್ರಾಣದಂತೆ ಪ್ರಿಯನಾದನು.
2.1.20
सर्वविद्याव्रतस्नातो यथावत् साङ्गवेदवित्।
इष्वस्त्रे च पितुः श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः ॥ २.१.२० ॥
ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತನು, ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ತಿಳಿದವನು; ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಂದೆಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ ಭರತನ ಅಣ್ಣನಾದನು.
2.1.21
कल्याणाभिजनः साधुरदीनः सत्यवागृजुः।
वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः ॥ २.१.२१ ॥
ಶುಭ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು, ಸಜ್ಜನನು, ದೀನತೆ ಇಲ್ಲದವನು, ಸತ್ಯವಾದಿ, ಸರಳನು; ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ದ್ವಿಜರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿನೀತನಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿತನು.
2.1.22
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान् प्रतिभानवान्।
लौकिके समयाचारे कृतकल्पो विशारदः ॥ २.१.२२ ॥
ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಸ್ಮೃತಿವಂತನು, ಪ್ರತಿಭಾವಂತನು; ಲೌಕಿಕ ಆಚಾರ ಮತ್ತು ಸಮಯೋಚಿತ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧನೂ ಕುಶಲನೂ.
2.1.23
निभृतः संवृताकारो गुप्तमन्त्रः सहायवान्।
अमोघक्रोधहर्षश्च त्यागसंयमकालवित् ॥ २.१.२३ ॥
ಸಂಯಮಿ, ಗಂಭೀರ ಆಕಾರದವನು, ರಹಸ್ಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕಾಯುವವನು, ಸಹಾಯಕರಿದ್ದವನು; ಅವನ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಹರ್ಷ ವ್ಯರ್ಥವಾಗದವು, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿದವನು.
2.1.24
दृढभक्तिः स्थिरप्रज्ञो नासद्ग्राही न दुर्वचः।
निस्तन्द्रीरप्रमत्तश्च स्वदोषपरदोषवित् ॥ २.१.२४ ॥
ದೃಢ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, ಸ್ಥಿರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳವನು; ಅಸತ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿಯದವನು, ಕಠಿಣ ಮಾತನಾಡದವನು; ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದವನು, ಜಾಗರೂಕನು; ತನ್ನ ದೋಷ ಮತ್ತು ಇತರರ ದೋಷ ತಿಳಿದವನು.
2.1.25
शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः।
यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः ॥ २.१.२५ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನೂ ಕೃತಜ್ಞನೂ ಮನುಷ್ಯರ ಭೇದವನ್ನು ಅರಿತವನೂ, ದಂಡ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾನುಸಾರ ವಿವೇಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು.
2.1.26
सत्संग्रहानुग्रहणे स्थानविन्निग्रहस्य च।
आयकर्मण्युपायज्ञः संदृष्टव्ययकर्मवित् ॥ २.१.२६ ॥
ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ, ದಂಡದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅರಿಯುವುದರಲ್ಲಿ, ಆದಾಯದ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದರಲ್ಲಿ, ವೆಚ್ಚದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು.
2.1.27
श्रैष्ठ्यं चास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेषु च।
अर्थधर्मौ च संगृह्य सुखतन्त्रो न चालसः ॥ २.१.२७ ॥
ಅಸ್ತ್ರಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ವಿದ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಎರಡನ್ನೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಸುಖಕ್ಕೆ ವಶನಾಗದೆ, ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದವನಾಗಿದ್ದನು.
2.1.28
वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञातार्थविभागवित्।
आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम् ॥ २.१.२८ ॥
ವಿನೋದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ವಿಷಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲ್ಲವನು; ಆನೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಏರುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಳಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನು.
2.1.29
धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसम्मतः।
अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः ॥ २.१.२९ ॥
ಧನುರ್ವೇದ ಬಲ್ಲವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು; ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅತಿರಥನೆಂದು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು; ಆಕ್ರಮಿಸುವವನೂ ಪ್ರಹರಿಸುವವನೂ, ಸೇನಾ ನಡೆಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನೂ ಆಗಿದ್ದನು.
2.1.30
अप्रधृष्यश्च संग्रामे क्रुद्धैरपि सुरासुरैः।
अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी ॥ २.१.३० ॥
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಪಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸುರರಿಂದಲೂ ಅಜೇಯನು; ದೋಷ ಹುಡುಕದವನು, ಕೋಪವನ್ನು ಗೆದ್ದವನು, ಗರ್ವವಿಲ್ಲದವನು, ಮತ್ಸರವಿಲ್ಲದವನು.
2.1.31
नावज्ञेयश्च भूतानां न च कालवशानुगः।
एवं श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः ॥ २.१.३१ ॥
ಅವನು ಜೀವಿಗಳಿಂದ ನಿಂದಿಸಲ್ಪಡುವವನಲ್ಲ, ಕಾಲದ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವವನೂ ಅಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆ ರಾಜಕುಮಾರ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದನು.
2.1.32
सम्मतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः।
बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये चापि शचीपतेः ॥ २.१.३२ ॥
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯ ಗುಣದಿಂದ ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು. ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ ಸಮಾನನು, ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶಚೀಪತಿ (ಇಂದ್ರ)ಗೆ ಸಮಾನನು.
2.1.33
तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः।
गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तः सूर्य इवांशुभिः ॥ २.१.३३ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ವ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿ, ತಂದೆಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಗುಣಗಳಿಂದ ರಾಮನು ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಬೆಳಗುವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
2.1.34
तमेवंवृत्तसम्पन्नमप्रधृष्यपराक्रमम्।
लोकनाथोपमं नाथमकामयत मेदिनी ॥ २.१.३४ ॥
ಇಂತಹ ನಡತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ಎದುರಿಸಲಾಗದ ಪರಾಕ್ರಮವುಳ್ಳವನು, ಲೋಕನಾಥನಿಗೆ ಸಮಾನನಾದ ಆ ನಾಥನನ್ನು ಭೂದೇವಿ ಬಯಸಿದಳು.
2.1.35
एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैः सुतम्।
दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परंतपः ॥ २.१.३५ ॥
ಈ ಅನುಪಮ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ರಾಜ ದಶರಥನು ಚಿಂತಿಸಿದನು.
2.1.36
अथ राज्ञो बभूवैव वृद्धस्य चिरजीविनः।
प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति ॥ २.१.३६ ॥
ಆಗ ಆ ವೃದ್ಧ, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ರಾಜನಿಗೆ ಈ ಚಿಂತೆ ಉಂಟಾಯಿತು — "ನಾನು ಜೀವಿಸಿರುವಾಗ ರಾಮ ರಾಜನಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?"
2.1.37
एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि सम्परिवर्तते।
कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम् ॥ २.१.३७ ॥
ಈ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿದೆ—ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗನನ್ನು ಅಭಿಷಿಕ್ತನಾಗಿ ಯಾವಾಗ ನೋಡುತ್ತೇನೋ!
2.1.38
वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पकः।
मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ २.१.३८ ॥
ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಬಯಸುವವನೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕರುಣೆ ಉಳ್ಳವನೂ ಆದ ಅವನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯನು; ಮಳೆ ಸುರಿಸುವ ಮೇಘದಂತೆ.
2.1.39
यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ।
महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः ॥ २.१.३९ ॥
ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಯಮ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರಿಗೆ ಸಮಾನನು; ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ ಸಮಾನನು; ಧೈರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರ್ವತದಂತೆ—ನನಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಗುಣವಂತನು.
2.1.40
महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम्।
अनेन वयसा दृष्ट्वा यथा स्वर्गमवाप्नुयाम् ॥ २.१.४० ॥
ಈ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿರುವ ನನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ನೋಡಿ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ.
2.1.41
इत्येवं विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः।
शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः ॥ २.१.४१ ॥
ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧದ, ಇತರ ರಾಜರಲ್ಲಿ ದುರ್ಲಭವಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ, ಅಪರಿಮಿತ, ಲೋಕೋತ್ತರ ಗುಣಗಳಿಂದ (ಅವನು ಕೂಡಿದ್ದಾನೆ).
2.1.42
तं समीक्ष्य तदा राजा युक्तं समुदितैर्गुणैः।
निश्चित्य सचिवैः सार्धं यौवराज्यममन्यत ॥ २.१.४२ ॥
ಅವನು ಆ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನು ಆಗ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಯುವರಾಜ ಪದವಿಯನ್ನು ಕೊಡಲು ಭಾವಿಸಿದನು.
2.1.43
दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम्।
संचचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम् ॥ २.१.४३ ॥
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಯೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಪಶಕುನಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಭಯಂಕರ ಭಯವನ್ನು, ಮತ್ತು ತನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವನ್ನು ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಕಂಡನು.
2.1.44
पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः।
लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः ॥ २.१.४४ ॥
ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತಹ ಮುಖವುಳ್ಳ ಆ ರಾಜನು, ತನ್ನ ಶೋಕವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಮನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದನು.
2.1.45
आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च।
प्राप्ते काले स धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः ॥ २.१.४५ ॥
ತನಗೂ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೂ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯವಾದುದಕ್ಕಾಗಿ, ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಜನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತ್ವರೆಮಾಡಿದನು.
2.1.46
नानानगरवास्तव्यान् पृथग्जानपदानपि।
समानिनाय मेदिन्यां प्रधानान् पृथिवीपतिः ॥ २.१.४६ ॥
ಭೂಪತಿಯಾದ ರಾಜನು, ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು, ಬೇರೆಬೇರೆ ಜನಪದಗಳ ಜನರನ್ನು ಕೂಡ, ಪ್ರಮುಖ ಪುರುಷರನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದನು.
2.1.47
तान् वेश्मनानाभरणैर्यथार्हं प्रतिपूजितान्।
ददर्शालंकृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः ॥ २.१.४७ ॥
ಅವರನ್ನು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಂದಲೂ ನಾನಾ ಆಭರಣಗಳಿಂದಲೂ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು; ಅಲಂಕೃತನಾದ ರಾಜನು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದನು.
2.1.48
न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः।
त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम् ॥ २.१.४८ ॥
ಆದರೆ ಆ ನರಾಧಿಪನು ಕೇಕಯ ರಾಜನನ್ನಾಗಲೀ ಜನಕನನ್ನಾಗಲೀ ತ್ವರೆಯಿಂದ ಕರೆಸಲಿಲ್ಲ; ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರಿಯವಾದ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಕೇಳುವರು.
2.1.49
अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन् परपुरार्दने।
ततः प्रविविशुः शेषा राजानो लोकसम्मताः ॥ २.१.४९ ॥
ಆಗ ಶತ್ರುನಗರಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡುವ ಆ ರಾಜನು ಕುಳಿತ ನಂತರ, ಲೋಕಮಾನ್ಯರಾದ ಉಳಿದ ರಾಜರು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
2.1.50
अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च।
राजानमेवाभिमुखा निषेदुर्नियता नृपाः ॥ २.१.५० ॥
ಆಗ ರಾಜನು ನೀಡಿದ ವಿವಿಧ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಯಮಿಗಳಾದ ರಾಜರು ರಾಜನ ಕಡೆಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಕುಳಿತರು.
2.1.51
स लब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः
पुरालयैर्जानपदैश्च मानवैः।
उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ
सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः ॥ २.१.५१ ॥
ಗೌರವಿತರೂ ವಿನಯಶೀಲರೂ ಆದ ರಾಜರು, ನಗರವಾಸಿಗಳು, ಗ್ರಾಮವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ರಾಜನು, ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸಹಸ್ರನೇತ್ರ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆದನು.