ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1.1
गच्छता मातुलकुलं भरतेन तदानघः।
शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो नीतः प्रीतिपुरस्कृतः ॥ २.१.१ ॥
ਮਾਮੇ ਦੇ ਕੁਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਭਰਤ ਨੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਸਦਾ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਲਿਆ।
2.1.2
स तत्र न्यवसद् भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः।
मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः ॥ २.१.२ ॥
ਉੱਥੇ ਉਹ ਭਰਾ ਨਾਲ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਰਿਹਾ। ਮਾਮਾ ਅਸ਼ਵਪਤੀ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ।
2.1.3
तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः।
भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम् ॥ २.१.३ ॥
ਉੱਥੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਭਰਾ ਬੁੱਢੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਸਨ।
2.1.4
राजापि तौ महातेजाः सस्मार प्रोषितौ सुतौ।
उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ ॥ २.१.४ ॥
ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜਾ ਵੀ ਦੂਰ ਗਏ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਵਰਗੇ ਸਨ।
2.1.5
सर्व एव तु तस्येष्टाश्चत्वारः पुरुषर्षभाः।
स्वशरीराद् विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः ॥ २.१.५ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਚਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਸਨ; ਮਾਨੋ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਹੋਣ।
2.1.6
तेषामपि महातेजा रामो रतिकरः पितुः।
स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः ॥ २.१.६ ॥
ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਇਆ।
2.1.7
स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः।
अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुः सनातनः ॥ २.१.७ ॥
ਉਦੰਡ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਧ ਚਾਹੁੰਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ।
2.1.8
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा।
यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥ २.१.८ ॥
ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਵਰ-ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਅਦਿਤੀ ਸੋਹੀ, ਤਿਵੇਂ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਕੌਸਲਿਆ ਸੋਹੀ।
2.1.9
स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः।
भूमावनुपमः सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः ॥ २.१.९ ॥
ਉਹ ਰੂਪਵਾਨ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ ਸੀ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥ ਵਰਗਾ ਸੀ।
2.1.10
स च नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते।
उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते ॥ २.१.१० ॥
ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ-ਚਿੱਤ ਰਹਿੰਦਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਮਲ ਬੋਲਦਾ; ਕਠੋਰ ਬੋਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
2.1.11
कदाचिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति।
न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया ॥ २.१.११ ॥
ਇੱਕ ਹੀ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਕਾਰਨ ਸੌ ਅਪਕਾਰ ਵੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
2.1.12
शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः।
कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि ॥ २.१.१२ ॥
ਸ਼ੀਲ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ; ਸ਼ਸਤਰ-ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਵਿਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ।
2.1.13
बुद्धिमान् मधुराभाषी पूर्वभाषी प्रियंवदः।
वीर्यवान्न च वीर्येण महता स्वेन विस्मितः ॥ २.१.१३ ॥
ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਬਲਵਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਉੱਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ।
2.1.14
न चानृतकथो विद्वान् वृद्धानां प्रतिपूजकः।
अनुरक्तः प्रजाभिश्च प्रजाश्चाप्यनुरज्यते ॥ २.१.१४ ॥
ਉਹ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਪਰਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ।
2.1.15
सानुक्रोशो जितक्रोधो ब्राह्मणप्रतिपूजकः।
दीनानुकम्पी धर्मज्ञो नित्यं प्रग्रहवान् शुचिः ॥ २.१.१५ ॥
ਉਹ ਦਇਆਵਾਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ।
2.1.16
कुलोचितमतिः क्षात्रं स्वधर्मं बहु मन्यते।
मन्यते परया प्रीत्या महत् स्वर्गफलं ततः ॥ २.१.१६ ॥
ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੇ ਯੋਗ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਉਹ ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਵਧਰਮ ਮੰਨ ਕੇ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਪਰਮ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਵਰਗ-ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।
2.1.17
नाश्रेयसि रतो यश्च न विरुद्धकथारुचिः।
उत्तरोत्तरयुक्तीनां वक्ता वाचस्पतिर्यथा ॥ २.१.१७ ॥
ਉਹ ਅਸ਼੍ਰੇਯਸ (ਬੁਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ) ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉੱਤਮ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਯੁਕਤੀਆਂ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਾਂਗ ਸਨ।
2.1.18
अरोगस्तरुणो वाग्मी वपुष्मान् देशकालवित्।
लोके पुरुषसारज्ञः साधुरेको विनिर्मितः ॥ २.१.१८ ॥
ਉਹ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ, ਜਵਾਨ, ਵਾਕ-ਚਤੁਰ, ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਇਕੱਲੇ ਸਾਧੂ ਵਜੋਂ ਮਾਨੋ ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਘੜੇ ਗਏ ਸਨ।
2.1.19
स तु श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः।
बहिश्चर इव प्राणो बभूव गुणतः प्रियः ॥ २.१.१९ ॥
ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ; ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਚਰਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਂਗ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੋਇਆ।
2.1.20
सर्वविद्याव्रतस्नातो यथावत् साङ्गवेदवित्।
इष्वस्त्रे च पितुः श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः ॥ २.१.२० ॥
ਸਭ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ; ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਭਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੋਇਆ।
2.1.21
कल्याणाभिजनः साधुरदीनः सत्यवागृजुः।
वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः ॥ २.१.२१ ॥
ਸ਼ੁਭ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਸਾਧੂ, ਦੀਨਤਾ ਰਹਿਤ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਸਿੱਧਾ; ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਮਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
2.1.22
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान् प्रतिभानवान्।
लौकिके समयाचारे कृतकल्पो विशारदः ॥ २.१.२२ ॥
ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਮ੍ਰਿਤੀਵਾਨ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ; ਲੌਕਿਕ ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ।
2.1.23
निभृतः संवृताकारो गुप्तमन्त्रः सहायवान्।
अमोघक्रोधहर्षश्च त्यागसंयमकालवित् ॥ २.१.२३ ॥
ਸੰਜਮੀ, ਗੰਭੀਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਹਾਇਕਾਂ ਵਾਲਾ; ਜਿਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਸੰਜਮ ਦਾ ਯੋਗ ਸਮਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ।
2.1.24
दृढभक्तिः स्थिरप्रज्ञो नासद्ग्राही न दुर्वचः।
निस्तन्द्रीरप्रमत्तश्च स्वदोषपरदोषवित् ॥ २.१.२४ ॥
ਦ੍ਰਿੜ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ; ਝੂਠ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜਨ ਵਾਲਾ, ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ; ਆਲਸ ਰਹਿਤ, ਸਾਵਧਾਨ; ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ।
2.1.25
शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः।
यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः ॥ २.१.२५ ॥
ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਗਿਆ ਸੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੰਡ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਵੇਕੀ ਸੀ।
2.1.26
सत्संग्रहानुग्रहणे स्थानविन्निग्रहस्य च।
आयकर्मण्युपायज्ञः संदृष्टव्ययकर्मवित् ॥ २.१.२६ ॥
ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਦੰਡ ਦਾ ਢੁੱਕਵਾਂ ਥਾਂ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ, ਆਮਦਨ ਦੇ ਉਪਾਅ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਖ਼ਰਚ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।
2.1.27
श्रैष्ठ्यं चास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेषु च।
अर्थधर्मौ च संगृह्य सुखतन्त्रो न चालसः ॥ २.१.२७ ॥
ਸ਼ਸਤਰ-ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਤਾ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਅਰਥ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੁਖ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲਸੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
2.1.28
वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञातार्थविभागवित्।
आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम् ॥ २.१.२८ ॥
ਮਨੋਰੰਜਕ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ; ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।
2.1.29
धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसम्मतः।
अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः ॥ २.१.२९ ॥
ਧਨੁਰਵੇਦ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤਿਰਥ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ; ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੈਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ।
2.1.30
अप्रधृष्यश्च संग्रामे क्रुद्धैरपि सुरासुरैः।
अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी ॥ २.१.३० ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਅਜੇਤੂ; ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਹੰਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਈਰਖਾਲੂ ਨਹੀਂ।
2.1.31
नावज्ञेयश्च भूतानां न च कालवशानुगः।
एवं श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः ॥ २.१.३१ ॥
ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਪਰਜਾ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਸੀ।
2.1.32
सम्मतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः।
बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये चापि शचीपतेः ॥ २.१.३२ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖਿਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਚੀਪਤੀ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ।
2.1.33
तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः।
गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तः सूर्य इवांशुभिः ॥ २.१.३३ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕੇ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ ਹੈ।
2.1.34
तमेवंवृत्तसम्पन्नमप्रधृष्यपराक्रमम्।
लोकनाथोपमं नाथमकामयत मेदिनी ॥ २.१.३४ ॥
ਅਜਿਹੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਜਿੱਤ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲੇ, ਲੋਕਨਾਥ ਵਰਗੇ ਉਸ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਚਾਹਿਆ।
2.1.35
एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैः सुतम्।
दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परंतपः ॥ २.१.३५ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਕੀਤੀ।
2.1.36
अथ राज्ञो बभूवैव वृद्धस्य चिरजीविनः।
प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति ॥ २.१.३६ ॥
ਤਦ ਉਸ ਬੁੱਢੇ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ — "ਮੇਰੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀ ਰਾਮ ਰਾਜਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇਗਾ?"
2.1.37
एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि सम्परिवर्तते।
कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम् ॥ २.१.३७ ॥
ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹ ਪਰਮ ਪਿਆਰ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ ਕਦੋਂ ਦੇਖਾਂਗਾ!
2.1.38
वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पकः।
मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ २.१.३८ ॥
ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ।
2.1.39
यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ।
महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः ॥ २.१.३९ ॥
ਬਲ ਵਿੱਚ ਯਮ ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ—ਅਤੇ ਮੇਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਗੁਣਵਾਨ।
2.1.40
महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम्।
अनेन वयसा दृष्ट्वा यथा स्वर्गमवाप्नुयाम् ॥ २.१.४० ॥
ਇਸ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਸੇ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।
2.1.41
इत्येवं विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः।
शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः ॥ २.१.४१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਪਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕੋਤਰ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ (ਉਹ ਯੁਕਤ ਹੈ)।
2.1.42
तं समीक्ष्य तदा राजा युक्तं समुदितैर्गुणैः।
निश्चित्य सचिवैः सार्धं यौवराज्यममन्यत ॥ २.१.४२ ॥
ਉਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਦੋਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦਵੀ ਦੇਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।
2.1.43
दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम्।
संचचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम् ॥ २.१.४३ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਪਸ਼ਗਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਭਿਆਨਕ ਡਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬੁਢਾਪਾ — ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
2.1.44
पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः।
लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः ॥ २.१.४४ ॥
ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਆਪਣਾ ਸ਼ੋਕ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
2.1.45
आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च।
प्राप्ते काले स धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः ॥ २.१.४५ ॥
ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਲਈ, ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕਾਹਲ ਕੀਤੀ।
2.1.46
नानानगरवास्तव्यान् पृथग्जानपदानपि।
समानिनाय मेदिन्यां प्रधानान् पृथिवीपतिः ॥ २.१.४६ ॥
ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਈ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਪਦਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।
2.1.47
तान् वेश्मनानाभरणैर्यथार्हं प्रतिपूजितान्।
ददर्शालंकृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः ॥ २.१.४७ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਨ ਲਈ ਥਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਯੋਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ; ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
2.1.48
न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः।
त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम् ॥ २.१.४८ ॥
ਪਰ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਨੇ ਕੇਕਯ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਜਨਕ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਬੁਲਾਇਆ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਨਗੇ।
2.1.49
अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन् परपुरार्दने।
ततः प्रविविशुः शेषा राजानो लोकसम्मताः ॥ २.१.४९ ॥
ਫਿਰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਯੋਗ ਬਾਕੀ ਰਾਜੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਏ।
2.1.50
अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च।
राजानमेवाभिमुखा निषेदुर्नियता नृपाः ॥ २.१.५० ॥
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਜਮੀ ਰਾਜੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਏ।
2.1.51
स लब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः
पुरालयैर्जानपदैश्च मानवैः।
उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ
सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः ॥ २.१.५१ ॥
ਆਦਰ ਪਾਏ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਰਾਜਿਆਂ, ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ, ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸੋਹਿਆ।