വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1.1
गच्छता मातुलकुलं भरतेन तदानघः।
शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो नीतः प्रीतिपुरस्कृतः ॥ २.१.१ ॥
അമ്മാവന്റെ കുലത്തിലേക്കു പോകുമ്പോൾ ഭരതൻ കളങ്കരഹിതനും എന്നും ശത്രുഘ്നനുമായ ശത്രുഘ്നനെ സ്നേഹപൂർവ്വം കൂടെ കൊണ്ടുപോയി.
2.1.2
स तत्र न्यवसद् भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः।
मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः ॥ २.१.२ ॥
അവിടെ അവൻ സഹോദരനോടൊപ്പം ബഹുമാനത്തോടെ വസിച്ചു. അമ്മാവനായ അശ്വപതി പുത്രസ്നേഹത്തോടെ അവനെ ലാളിച്ചു.
2.1.3
तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः।
भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम् ॥ २.१.३ ॥
അവിടെ ഇഷ്ടാനുസരണം സുഖം അനുഭവിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ആ രണ്ടു വീര സഹോദരന്മാരും വൃദ്ധനായ രാജാവ് ദശരഥനെ ഓർമ്മിച്ചു.
2.1.4
राजापि तौ महातेजाः सस्मार प्रोषितौ सुतौ।
उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ ॥ २.१.४ ॥
മഹാതേജസ്വിയായ രാജാവും ദൂരെയായിരുന്ന തന്റെ ഇന്ദ്രനും വരുണനും തുല്യരായ രണ്ടു പുത്രന്മാരായ ഭരതനെയും ശത്രുഘ്നനെയും ഓർമ്മിച്ചു.
2.1.5
सर्व एव तु तस्येष्टाश्चत्वारः पुरुषर्षभाः।
स्वशरीराद् विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः ॥ २.१.५ ॥
അവന് ആ നാലു പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാരും പ്രിയരായിരുന്നു; സ്വന്തം ശരീരത്തിൽനിന്ന് ഉണ്ടായ നാലു കൈകൾ പോലെ.
2.1.6
तेषामपि महातेजा रामो रतिकरः पितुः।
स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः ॥ २.१.६ ॥
അവരിലും മഹാതേജസ്വിയായ രാമൻ പിതാവിന് ആനന്ദം നൽകുന്നവനായിരുന്നു; ജീവികളിൽ സ്വയംഭൂവായ ബ്രഹ്മാവുപോലെ അവൻ ഏറ്റവും ഗുണവാനായി.
2.1.7
स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः।
अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुः सनातनः ॥ २.१.७ ॥
ഉഗ്രനായ രാവണനെ വധിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ദേവന്മാരാൽ അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട്, ആ സനാതനനായ വിഷ്ണു മാനുഷലോകത്തിൽ ജനിച്ചു.
2.1.8
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा।
यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥ २.१.८ ॥
വജ്രായുധധാരിയായ ഇന്ദ്രനെന്ന വരത്താൽ അദിതി ശോഭിച്ചതുപോലെ, അമിത തേജസ്വിയായ ആ പുത്രനാൽ കൗസല്യ ശോഭിച്ചു.
2.1.9
स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः।
भूमावनुपमः सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः ॥ २.१.९ ॥
അവൻ സുന്ദരനും വീര്യവാനും അസൂയയില്ലാത്തവനുമായിരുന്നു; ഭൂമിയിൽ അതുല്യനായ ആ പുത്രൻ ഗുണങ്ങളിൽ ദശരഥനു സമനായിരുന്നു.
2.1.10
स च नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते।
उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते ॥ २.१.१० ॥
അവൻ എപ്പോഴും ശാന്തചിത്തനായി, ആദ്യം മൃദുവായി സംസാരിക്കും; പരുഷമായി പറയപ്പെട്ടാലും മറുപടി പറയില്ല.
2.1.11
कदाचिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति।
न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया ॥ २.१.११ ॥
ഒരു ചെറിയ ഉപകാരത്താൽ അവൻ സന്തോഷിക്കും; ആത്മസംയമത്താൽ നൂറ് അപകാരങ്ങളും ഓർക്കില്ല.
2.1.12
शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः।
कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि ॥ २.१.१२ ॥
ശീലത്തിലും ജ്ഞാനത്തിലും വയസ്സിലും മുതിർന്ന സജ്ജനങ്ങളോടൊപ്പം അവൻ എപ്പോഴും സംഭാഷണം നടത്തും; ആയുധാഭ്യാസത്തിന്റെ ഇടവേളകളിലും അങ്ങനെതന്നെ.
2.1.13
बुद्धिमान् मधुराभाषी पूर्वभाषी प्रियंवदः।
वीर्यवान्न च वीर्येण महता स्वेन विस्मितः ॥ २.१.१३ ॥
അദ്ദേഹം ബുദ്ധിമാനും മധുരഭാഷിയും ആദ്യം സംസാരിക്കുന്നവനും പ്രിയവാദിയുമായിരുന്നു; വീര്യവാനെങ്കിലും തന്റെ മഹാബലത്തിൽ അഹങ്കരിക്കാത്തവനായിരുന്നു.
2.1.14
न चानृतकथो विद्वान् वृद्धानां प्रतिपूजकः।
अनुरक्तः प्रजाभिश्च प्रजाश्चाप्यनुरज्यते ॥ २.१.१४ ॥
അദ്ദേഹം വ്യാജം പറയാത്തവനും പണ്ഡിതനും വൃദ്ധരെ ആദരിക്കുന്നവനുമായിരുന്നു; ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ സ്നേഹിച്ചു, അദ്ദേഹവും ജനങ്ങളെ സ്നേഹിച്ചു.
2.1.15
सानुक्रोशो जितक्रोधो ब्राह्मणप्रतिपूजकः।
दीनानुकम्पी धर्मज्ञो नित्यं प्रग्रहवान् शुचिः ॥ २.१.१५ ॥
അദ്ദേഹം കരുണയുള്ളവനും കോപം ജയിച്ചവനും ബ്രാഹ്മണരെ ആദരിക്കുന്നവനും ദീനരോട് അനുകമ്പയുള്ളവനും ധർമ്മജ്ഞനും എപ്പോഴും സംയമിയും ശുദ്ധനുമായിരുന്നു.
2.1.16
कुलोचितमतिः क्षात्रं स्वधर्मं बहु मन्यते।
मन्यते परया प्रीत्या महत् स्वर्गफलं ततः ॥ २.१.१६ ॥
കുലത്തിന് യോജിച്ച മനസ്സുള്ള അദ്ദേഹം ക്ഷാത്രധർമ്മത്തെ തന്റെ സ്വധർമ്മമായി വളരെ മാനിച്ചു; പരമമായ സ്നേഹത്തോടെ അതിനെ മഹത്തായ സ്വർഗ്ഗഫലം നൽകുന്നതായി കരുതി.
2.1.17
नाश्रेयसि रतो यश्च न विरुद्धकथारुचिः।
उत्तरोत्तरयुक्तीनां वक्ता वाचस्पतिर्यथा ॥ २.१.१७ ॥
അദ്ദേഹം അശ്രേയസ്സിൽ രമിക്കുന്നവനല്ല, വിരുദ്ധവാദങ്ങളിൽ താല്പര്യമില്ലാത്തവനുമാണ്; മേൽക്കുമേൽ ഉയർന്ന യുക്തികൾ പറയുന്നവനായി വാചസ്പതിയെപ്പോലെയായിരുന്നു.
2.1.18
अरोगस्तरुणो वाग्मी वपुष्मान् देशकालवित्।
लोके पुरुषसारज्ञः साधुरेको विनिर्मितः ॥ २.१.१८ ॥
അദ്ദേഹം രോഗമില്ലാത്തവനും യുവാവും വാക്ചാതുര്യമുള്ളവനും സുന്ദരശരീരമുള്ളവനും ദേശകാലങ്ങൾ അറിയുന്നവനുമായിരുന്നു; ലോകത്ത് പുരുഷസാരം അറിയുന്ന ഏകനായ സജ്ജനനായി അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതുപോലെയായിരുന്നു.
2.1.19
स तु श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः।
बहिश्चर इव प्राणो बभूव गुणतः प्रियः ॥ २.१.१९ ॥
ആ രാജകുമാരൻ ശ്രേഷ്ഠ ഗുണങ്ങളോടു കൂടിയവനായിരുന്നു; പ്രജകൾക്ക് ശരീരത്തിന് പുറത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്ന പ്രാണനെപ്പോലെ ഗുണങ്ങളാൽ പ്രിയനായിത്തീർന്നു.
2.1.20
सर्वविद्याव्रतस्नातो यथावत् साङ्गवेदवित्।
इष्वस्त्रे च पितुः श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः ॥ २.१.२० ॥
എല്ലാ വിദ്യകളുടെയും വ്രതത്തിൽ സ്നാതനായവൻ, അംഗങ്ങളോടുകൂടിയ വേദങ്ങൾ യഥാവിധി അറിയുന്നവൻ; വില്ലിലും അസ്ത്രങ്ങളിലും പിതാവിനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനായി ഭരതന്റെ മൂത്ത സഹോദരനായി.
2.1.21
कल्याणाभिजनः साधुरदीनः सत्यवागृजुः।
वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः ॥ २.१.२१ ॥
ശുഭകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ, സജ്ജനൻ, ദീനതയില്ലാത്തവൻ, സത്യവാദി, ഋജു; ധർമ്മാർത്ഥം കാണുന്ന വൃദ്ധരാലും ദ്വിജരാലും നന്നായി വിനയം പഠിപ്പിക്കപ്പെട്ടവൻ.
2.1.22
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान् प्रतिभानवान्।
लौकिके समयाचारे कृतकल्पो विशारदः ॥ २.१.२२ ॥
ധർമ്മ, കാമ, അർത്ഥങ്ങളുടെ തത്ത്വം അറിയുന്നവൻ, സ്മൃതിമാൻ, പ്രതിഭയുള്ളവൻ; ലൗകികാചാരത്തിലും കാലോചിതമായ നടപ്പിലും തയ്യാറും വിദഗ്ധനും.
2.1.23
निभृतः संवृताकारो गुप्तमन्त्रः सहायवान्।
अमोघक्रोधहर्षश्च त्यागसंयमकालवित् ॥ २.१.२३ ॥
നിയന്ത്രണമുള്ളവൻ, ഗൂഢമായ രൂപഭാവമുള്ളവൻ, രഹസ്യമന്ത്രം കാക്കുന്നവൻ, സഹായികളുള്ളവൻ; കോപവും ഹർഷവും വ്യർത്ഥമാകാത്തവൻ, ത്യാഗത്തിന്റെയും സംയമത്തിന്റെയും കാലമറിയുന്നവൻ.
2.1.24
दृढभक्तिः स्थिरप्रज्ञो नासद्ग्राही न दुर्वचः।
निस्तन्द्रीरप्रमत्तश्च स्वदोषपरदोषवित् ॥ २.१.२४ ॥
ദൃഢഭക്തിയുള്ളവൻ, സ്ഥിരബുദ്ധിയുള്ളവൻ; അസത്യം പിടിക്കാത്തവൻ, കടുത്ത വാക്ക് പറയാത്തവൻ; അലസതയില്ലാത്തവൻ, ജാഗരൂകൻ; തന്റെ ദോഷവും പരദോഷവും അറിയുന്നവൻ.
2.1.25
शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः।
यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः ॥ २.१.२५ ॥
ശാസ്ത്രജ്ഞനും കൃതജ്ഞനും മനുഷ്യഭേദം അറിയുന്നവനും, ശിക്ഷയിലും അനുഗ്രഹത്തിലും ന്യായപ്രകാരം വിവേകമുള്ളവനുമായിരുന്നു.
2.1.26
सत्संग्रहानुग्रहणे स्थानविन्निग्रहस्य च।
आयकर्मण्युपायज्ञः संदृष्टव्ययकर्मवित् ॥ २.१.२६ ॥
സജ്ജനങ്ങളെ ചേർത്ത് അനുഗ്രഹിക്കുന്നതിലും, ശിക്ഷയുടെ സ്ഥാനം അറിയുന്നതിലും, വരുമാനത്തിന്റെ ഉപായങ്ങൾ അറിയുന്നതിലും, ചെലവിന്റെ കാര്യങ്ങൾ നന്നായി അറിയുന്നതിലും വിദഗ്ധൻ.
2.1.27
श्रैष्ठ्यं चास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेषु च।
अर्थधर्मौ च संगृह्य सुखतन्त्रो न चालसः ॥ २.१.२७ ॥
അസ്ത്രസമൂഹങ്ങളിലും മിശ്രവിദ്യകളിലും അവൻ ശ്രേഷ്ഠത നേടി. അർത്ഥവും ധർമ്മവും ഒന്നിച്ചു സ്വീകരിച്ച്, സുഖത്തിന് വശനാകാതെ, അലസനാകാതെ ഇരുന്നു.
2.1.28
वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञातार्थविभागवित्।
आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम् ॥ २.१.२८ ॥
വിനോദകലകളുടെയും ശില്പങ്ങളുടെയും വിഷയഭേദങ്ങൾ നന്നായി അറിയുന്നവൻ; ആനകളെയും കുതിരകളെയും കയറുന്നതിലും പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതിലും വിദഗ്ധൻ.
2.1.29
धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसम्मतः।
अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः ॥ २.१.२९ ॥
ധനുർവേദം അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; ലോകത്തിൽ അതിരഥനെന്ന് ആദരിക്കപ്പെട്ടവൻ; ആക്രമിക്കുന്നവനും പ്രഹരിക്കുന്നവനും, സേനയെ നയിക്കുന്നതിൽ വിദഗ്ധൻ.
2.1.30
अप्रधृष्यश्च संग्रामे क्रुद्धैरपि सुरासुरैः।
अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी ॥ २.१.३० ॥
യുദ്ധത്തിൽ കോപിച്ച ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും പോലും തോൽപ്പിക്കാനാവാത്തവൻ; അസൂയയില്ലാത്തവൻ, കോപത്തെ ജയിച്ചവൻ, ഗർവ്വില്ലാത്തവൻ, മത്സരമില്ലാത്തവൻ.
2.1.31
नावज्ञेयश्च भूतानां न च कालवशानुगः।
एवं श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः ॥ २.१.३१ ॥
അവൻ ജീവികളാൽ നിന്ദിക്കപ്പെടേണ്ടവനല്ല, കാലത്തിന്റെ അധീനനുമല്ല. ഇങ്ങനെ ഉത്തമഗുണങ്ങളോടു കൂടിയ ആ രാജപുത്രൻ പ്രജകൾക്ക് പ്രിയനായിരുന്നു.
2.1.32
सम्मतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः।
बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये चापि शचीपतेः ॥ २.१.३२ ॥
ഭൂമിയിൽ ക്ഷമാഗുണത്താൽ അവൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ആദരിക്കപ്പെട്ടവനായിരുന്നു. ബുദ്ധിയിൽ ബൃഹസ്പതിക്കും വീര്യത്തിൽ ശചീപതിക്കും (ഇന്ദ്രന്) തുല്യനായിരുന്നു.
2.1.33
तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः।
गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तः सूर्य इवांशुभिः ॥ २.१.३३ ॥
അതുപോലെ സർവ പ്രജകൾക്കും പ്രിയനായി, പിതാവിന് സ്നേഹമുണ്ടാക്കുന്ന ഗുണങ്ങളാൽ രാമൻ സൂര്യൻ തന്റെ രശ്മികളാൽ തിളങ്ങുന്നതുപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
2.1.34
तमेवंवृत्तसम्पन्नमप्रधृष्यपराक्रमम्।
लोकनाथोपमं नाथमकामयत मेदिनी ॥ २.१.३४ ॥
ഇത്തരം നടപ്പുകളോടു കൂടിയവനും, ആർക്കും എതിർക്കാനാവാത്ത പരാക്രമമുള്ളവനും, ലോകനാഥനു തുല്യനുമായ ആ നാഥനെ ഭൂമീദേവി ആഗ്രഹിച്ചു.
2.1.35
एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैः सुतम्।
दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परंतपः ॥ २.१.३५ ॥
ഈ അനുപമമായ പല ഗുണങ്ങളോടും കൂടിയ മകനെ കണ്ട്, ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന രാജാവ് ദശരഥൻ ചിന്തിച്ചു.
2.1.36
अथ राज्ञो बभूवैव वृद्धस्य चिरजीविनः।
प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति ॥ २.१.३६ ॥
അപ്പോൾ വൃദ്ധനും ദീർഘായുസ്സുള്ളവനുമായ രാജാവിന് ഈ ചിന്ത ഉണ്ടായി — "ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ രാമൻ എങ്ങനെ രാജാവാകും?"
2.1.37
एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि सम्परिवर्तते।
कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम् ॥ २.१.३७ ॥
ഈ പരമമായ സ്നേഹം എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ചുറ്റിത്തിരിയുന്നു—എന്റെ പ്രിയ പുത്രൻ അഭിഷിക്തനായി ഞാൻ എപ്പോൾ കാണും!
2.1.38
वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पकः।
मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ २.१.३८ ॥
ലോകക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും സർവജീവികളിലും കരുണയുള്ളവനുമായ അവൻ ലോകത്തിൽ എനിക്കുപോലും പ്രിയനാണ്; മഴ പെയ്യുന്ന മേഘം പോലെ.
2.1.39
यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ।
महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः ॥ २.१.३९ ॥
വീര്യത്തിൽ യമനും ഇന്ദ്രനുമൊപ്പം; ബുദ്ധിയിൽ ബൃഹസ്പതിക്കൊപ്പം; ധൈര്യത്തിൽ പർവതംപോലെ—എന്നെക്കാളും ഗുണവാൻ.
2.1.40
महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम्।
अनेन वयसा दृष्ट्वा यथा स्वर्गमवाप्नुयाम् ॥ २.१.४० ॥
ഈ മുഴുവൻ ഭൂമിയും ഭരിക്കുന്ന എന്റെ പുത്രനെ ഈ പ്രായത്തിൽ തന്നെ കണ്ട് ഞാൻ സ്വർഗം പ്രാപിക്കട്ടെ.
2.1.41
इत्येवं विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः।
शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः ॥ २.१.४१ ॥
ഇങ്ങനെ മറ്റു രാജാക്കന്മാർക്ക് ദുർലഭമായ, ശ്രേഷ്ഠമായ, അളവറ്റ, ലോകോത്തരമായ പല ഗുണങ്ങളാൽ (അവൻ നിറഞ്ഞവനാണ്).
2.1.42
तं समीक्ष्य तदा राजा युक्तं समुदितैर्गुणैः।
निश्चित्य सचिवैः सार्धं यौवराज्यममन्यत ॥ २.१.४२ ॥
അവൻ ആ ഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവനാണെന്ന് കണ്ട രാജാവ് അപ്പോൾ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം തീരുമാനിച്ച് യൗവരാജ്യം നൽകാൻ നിശ്ചയിച്ചു.
2.1.43
दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम्।
संचचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम् ॥ २.१.४३ ॥
ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും ദുശ്ശകുനങ്ങളാൽ ഉണ്ടായ ഭയങ്കരമായ ഭയത്തെയും, തന്റെ ശരീരത്തിൽ തന്റെ വാർദ്ധക്യത്തെയും ആ ബുദ്ധിമാൻ കണ്ടു.
2.1.44
पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः।
लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः ॥ २.१.४४ ॥
പൂർണ്ണചന്ദ്രസമാനമായ മുഖമുള്ള ആ രാജാവ്, തന്റെ ദുഃഖം അകറ്റുന്ന മഹാത്മാവായ രാമൻ ലോകത്തിൽ എത്ര പ്രിയനാണെന്ന് അറിഞ്ഞു.
2.1.45
आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च।
प्राप्ते काले स धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः ॥ २.१.४५ ॥
തനിക്കും പ്രജകൾക്കും നന്മയ്ക്കും പ്രിയമായതിനും വേണ്ടി, കാലമെത്തിയപ്പോൾ ആ ധർമ്മാത്മാവായ രാജാവ് ഭക്തിയോടെ ത്വരിതപ്പെട്ടു.
2.1.46
नानानगरवास्तव्यान् पृथग्जानपदानपि।
समानिनाय मेदिन्यां प्रधानान् पृथिवीपतिः ॥ २.१.४६ ॥
ഭൂമിയുടെ അധിപനായ രാജാവ്, പല നഗരങ്ങളിലെ നിവാസികളെയും വേറിട്ട ജനപദങ്ങളിലെ ജനങ്ങളെയും പ്രധാനികളെയും ഭൂമിയിൽ വിളിച്ചുകൂട്ടി.
2.1.47
तान् वेश्मनानाभरणैर्यथार्हं प्रतिपूजितान्।
ददर्शालंकृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः ॥ २.१.४७ ॥
അവരെ യഥാർഹം വാസസ്ഥലങ്ങളാലും പലവിധ ആഭരണങ്ങളാലും ആദരിച്ചു; അലങ്കൃതനായ രാജാവ് പ്രജാപതി പ്രജകളെ നോക്കുന്നതുപോലെ അവരെ നോക്കി.
2.1.48
न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः।
त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम् ॥ २.१.४८ ॥
എന്നാൽ ആ നരാധിപൻ കേകയരാജാവിനെയോ ജനകനെയോ ത്വരയോടെ വരുത്തിയില്ല; പിന്നീട് ആ ഇരുവരും പ്രിയവാർത്ത കേൾക്കും.
2.1.49
अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन् परपुरार्दने।
ततः प्रविविशुः शेषा राजानो लोकसम्मताः ॥ २.१.४९ ॥
അപ്പോൾ ശത്രുനഗരങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ആ രാജാവ് ഇരുന്നശേഷം, ജനസമ്മതരായ മറ്റു രാജാക്കന്മാർ അകത്തേക്കു പ്രവേശിച്ചു.
2.1.50
अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च।
राजानमेवाभिमुखा निषेदुर्नियता नृपाः ॥ २.१.५० ॥
അപ്പോൾ രാജാവ് നൽകിയ വിവിധ ആസനങ്ങളിൽ, നിയന്ത്രിതരായ രാജാക്കന്മാർ രാജാവിന് അഭിമുഖമായി ഇരുന്നു.
2.1.51
स लब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः
पुरालयैर्जानपदैश्च मानवैः।
उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ
सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः ॥ २.१.५१ ॥
ബഹുമാനിതരും വിനയസമ്പന്നരുമായ രാജാക്കന്മാരാലും, നഗരവാസികളാലും, ഗ്രാമവാസികളാലും, മനുഷ്യരാലും ചുറ്റപ്പെട്ട ആ രാജാവ്, ദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട സഹസ്രാക്ഷനായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.