ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1.1
गच्छता मातुलकुलं भरतेन तदानघः।
शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो नीतः प्रीतिपुरस्कृतः ॥ २.१.१ ॥
ମାମୁଁଙ୍କ କୁଳକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଭରତ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ସଦା ଶତ୍ରୁ ସଂହାରକାରୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ସଙ୍ଗେ ନେଇଗଲେ।
2.1.2
स तत्र न्यवसद् भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः।
मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः ॥ २.१.२ ॥
ସେଠାରେ ସେ ଭାଇଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ମାନରେ ରହିଲେ। ମାମୁ ଅଶ୍ୱପତି ପୁତ୍ରସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କୁ ଲାଳନ କଲେ।
2.1.3
तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः।
भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम् ॥ २.१.३ ॥
ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସୁଖରେ ତୃପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦୁଇ ବୀର ଭ୍ରାତା ବୃଦ୍ଧ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
2.1.4
राजापि तौ महातेजाः सस्मार प्रोषितौ सुतौ।
उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ ॥ २.१.४ ॥
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଦୂରରେ ଥିବା ନିଜ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ ଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ, ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ।
2.1.5
सर्व एव तु तस्येष्टाश्चत्वारः पुरुषर्षभाः।
स्वशरीराद् विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः ॥ २.१.५ ॥
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ଚାରି ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମସ୍ତେ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ଯେପରି ନିଜ ଶରୀରରୁ ଉଦ୍ଭୁତ ଚାରି ବାହୁ।
2.1.6
तेषामपि महातेजा रामो रतिकरः पितुः।
स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः ॥ २.१.६ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ପିତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଥିଲେ; ଯେପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା, ସେପରି ରାମ ସର୍ବାଧିକ ଗୁଣବାନ ହେଲେ।
2.1.7
स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः।
अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुः सनातनः ॥ २.१.७ ॥
ଉଦ୍ଦଣ୍ଡ ରାବଣର ବଧ ଇଚ୍ଛୁକ ଦେବତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସେହି ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
2.1.8
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा।
यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥ २.१.८ ॥
ବଜ୍ରପାଣି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବରରେ ଯେପରି ଅଦିତି ଶୋଭିଲେ, ସେପରି ଅମିତତେଜା ସେହି ପୁତ୍ରରେ କୌଶଲ୍ୟା ଶୋଭିଲେ।
2.1.9
स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः।
भूमावनुपमः सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः ॥ २.१.९ ॥
ସେ ରୂପବାନ, ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ଓ ଅସୂୟାରହିତ ଥିଲେ; ପୃଥିବୀରେ ଅନୁପମ ସେ ପୁତ୍ର ଗୁଣରେ ଦଶରଥଙ୍କ ସମାନ।
2.1.10
स च नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते।
उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते ॥ २.१.१० ॥
ସେ ସର୍ବଦା ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ, ପ୍ରଥମେ କୋମଳ ଭାବେ କହନ୍ତି; କଠୋର କହିଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
2.1.11
कदाचिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति।
न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया ॥ २.१.११ ॥
ଗୋଟିଏ ଉପକାରରେ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଆତ୍ମସଂଯମରୁ ଶହେ ଅପକାର ମଧ୍ୟ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ।
2.1.12
शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः।
कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि ॥ २.१.१२ ॥
ଶୀଳ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସହ ସେ ସର୍ବଦା କଥା ହୁଅନ୍ତି; ଅସ୍ତ୍ରାଭ୍ୟାସର ବିରତିରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
2.1.13
बुद्धिमान् मधुराभाषी पूर्वभाषी प्रियंवदः।
वीर्यवान्न च वीर्येण महता स्वेन विस्मितः ॥ २.१.१३ ॥
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମଧୁରଭାଷୀ, ପ୍ରଥମେ କଥା କହୁଥିବା ଏବଂ ପ୍ରିୟବାଦୀ ଥିଲେ; ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ମହାବଳରେ ଗର୍ବିତ ହେଉନଥିଲେ।
2.1.14
न चानृतकथो विद्वान् वृद्धानां प्रतिपूजकः।
अनुरक्तः प्रजाभिश्च प्रजाश्चाप्यनुरज्यते ॥ २.१.१४ ॥
ସେ ମିଥ୍ୟା କହୁନଥିଲେ, ବିଦ୍ୱାନ ଥିଲେ, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ; ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ ଏବଂ ସେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଭଲ ପାଉଥିଲେ।
2.1.15
सानुक्रोशो जितक्रोधो ब्राह्मणप्रतिपूजकः।
दीनानुकम्पी धर्मज्ञो नित्यं प्रग्रहवान् शुचिः ॥ २.१.१५ ॥
ସେ କରୁଣାମୟ, କ୍ରୋଧ ଜିତିଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା, ଦୀନଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସର୍ବଦା ସଂଯମୀ ଓ ପବିତ୍ର ଥିଲେ।
2.1.16
कुलोचितमतिः क्षात्रं स्वधर्मं बहु मन्यते।
मन्यते परया प्रीत्या महत् स्वर्गफलं ततः ॥ २.१.१६ ॥
ନିଜ କୁଳୋଚିତ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ସେ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମକୁ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ ବୋଲି ଅତ୍ୟଧିକ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ; ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ଏହାକୁ ମହାସ୍ୱର୍ଗଫଳଦାୟକ ବୋଲି ମନେ କରୁଥିଲେ।
2.1.17
नाश्रेयसि रतो यश्च न विरुद्धकथारुचिः।
उत्तरोत्तरयुक्तीनां वक्ता वाचस्पतिर्यथा ॥ २.१.१७ ॥
ସେ ଅଶ୍ରେୟରେ ରମଣ କରୁନଥିଲେ, ବିରୁଦ୍ଧ କଥାରେ ରୁଚି ନଥିଲା; ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ଯୁକ୍ତି କହିବାରେ ସେ ବୃହସ୍ପତି ପରି ଥିଲେ।
2.1.18
अरोगस्तरुणो वाग्मी वपुष्मान् देशकालवित्।
लोके पुरुषसारज्ञः साधुरेको विनिर्मितः ॥ २.१.१८ ॥
ସେ ରୋଗରହିତ, ଯୁବା, ବାଗ୍ମୀ, ସୁନ୍ଦର ଶରୀରଧାରୀ, ଦେଶକାଳଜ୍ଞ ଥିଲେ; ଜଗତରେ ପୁରୁଷସାର ଜାଣିଥିବା ଏକମାତ୍ର ସାଧୁରୂପେ ଯେମିତି ସେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲେ।
2.1.19
स तु श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः।
बहिश्चर इव प्राणो बभूव गुणतः प्रियः ॥ २.१.१९ ॥
ସେଇ ରାଜକୁମାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ; ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶରୀର ବାହାରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରାଣ ପରି ଗୁଣରୁ ପ୍ରିୟ ହେଲେ।
2.1.20
सर्वविद्याव्रतस्नातो यथावत् साङ्गवेदवित्।
इष्वस्त्रे च पितुः श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः ॥ २.१.२० ॥
ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାର ବ୍ରତରେ ସ୍ନାତ, ଅଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦ ଯଥାବତ୍ ଜାଣିଥିବା; ଧନୁ ଓ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭରତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ହେଲେ।
2.1.21
कल्याणाभिजनः साधुरदीनः सत्यवागृजुः।
वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः ॥ २.१.२१ ॥
ଶୁଭ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ସଜ୍ଜନ, ଦୀନତାହୀନ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ସରଳ; ଧର୍ମାର୍ଥ ଦେଖୁଥିବା ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲରେ ଶିକ୍ଷିତ।
2.1.22
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान् प्रतिभानवान्।
लौकिके समयाचारे कृतकल्पो विशारदः ॥ २.१.२२ ॥
ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ସ୍ମୃତିମାନ, ପ୍ରତିଭାବାନ; ଲୌକିକ ଆଚାର ଓ ସମୟାଚାରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ନିପୁଣ।
2.1.23
निभृतः संवृताकारो गुप्तमन्त्रः सहायवान्।
अमोघक्रोधहर्षश्च त्यागसंयमकालवित् ॥ २.१.२३ ॥
ସଂଯମୀ, ଗମ୍ଭୀର ଆକାରବିଶିଷ୍ଟ, ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା ରଖୁଥିବା, ସହାୟକ ଥିବା; ଯାହାର କ୍ରୋଧ ଓ ହର୍ଷ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ, ତ୍ୟାଗ ଓ ସଂଯମର ସମୟ ଜାଣନ୍ତି।
2.1.24
दृढभक्तिः स्थिरप्रज्ञो नासद्ग्राही न दुर्वचः।
निस्तन्द्रीरप्रमत्तश्च स्वदोषपरदोषवित् ॥ २.१.२४ ॥
ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ସ୍ଥିର ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ; ଅସତ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ନକରୁ, କଠୋର ବାକ୍ୟ ନ କହୁ; ଆଳସ୍ୟହୀନ, ସାବଧାନ; ନିଜର ଓ ଅନ୍ୟର ଦୋଷ ଜାଣନ୍ତି।
2.1.25
शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः।
यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः ॥ २.१.२५ ॥
ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ କୃତଜ୍ଞ ଥିଲେ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭେଦ ବୁଝିବାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡ ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ବିବେଚକ ଥିଲେ।
2.1.26
सत्संग्रहानुग्रहणे स्थानविन्निग्रहस्य च।
आयकर्मण्युपायज्ञः संदृष्टव्ययकर्मवित् ॥ २.१.२६ ॥
ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କୁ ସଂଗ୍ରହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାରେ, ଦଣ୍ଡର ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଜାଣିବାରେ, ଆୟର ଉପାୟ ଜାଣିବାରେ, ଏବଂ ବ୍ୟୟର କର୍ମ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣିବାରେ ସେ ନିପୁଣ ଥିଲେ।
2.1.27
श्रैष्ठ्यं चास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेषु च।
अर्थधर्मौ च संगृह्य सुखतन्त्रो न चालसः ॥ २.१.२७ ॥
ଅସ୍ତ୍ରସମୂହ ଓ ମିଶ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଅର୍ଥ ଓ ଧର୍ମ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ସୁଖର ବଶରେ ନ ଥିଲେ ଏବଂ ଅଳସୁଆ ମଧ୍ୟ ନ ଥିଲେ।
2.1.28
वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञातार्थविभागवित्।
आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम् ॥ २.१.२८ ॥
ବିନୋଦ କଳା ଓ ଶିଳ୍ପର ବିଷୟ ବିଭାଗ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି; ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ିବା ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ତାଲିମ ଦେବାରେ ନିପୁଣ।
2.1.29
धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसम्मतः।
अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः ॥ २.१.२९ ॥
ଧନୁର୍ବେଦ ଜାଣିଥିବା ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଜଗତରେ ଅତିରଥ ବୋଲି ସମ୍ମାନିତ; ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଓ ପ୍ରହାରକାରୀ, ସେନା ପରିଚାଳନାରେ ନିପୁଣ।
2.1.30
अप्रधृष्यश्च संग्रामे क्रुद्धैरपि सुरासुरैः।
अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी ॥ २.१.३० ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଜେୟ; ଦୋଷ ନ ଦେଖୁଥିବା, କ୍ରୋଧ ଜିତିଥିବା, ଅହଂକାରୀ ନ ଥିବା ଓ ଈର୍ଷାହୀନ।
2.1.31
नावज्ञेयश्च भूतानां न च कालवशानुगः।
एवं श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः ॥ २.१.३१ ॥
ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବଜ୍ଞେୟ ନ ଥିଲେ, କିମ୍ବା କାଳର ବଶରେ ଚାଲୁଥିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ରାଜପୁତ୍ର ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
2.1.32
सम्मतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः।
बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये चापि शचीपतेः ॥ २.१.३२ ॥
ପୃଥିବୀରେ କ୍ଷମା ଗୁଣ ଯୋଗୁ ସେ ତିନି ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ଥିଲେ। ବୁଦ୍ଧିରେ ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ ଏବଂ ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ଶଚୀପତି (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ।
2.1.33
तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः।
गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तः सूर्य इवांशुभिः ॥ २.१.३३ ॥
ସେହିପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପିତାଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରୀତି ଜନ୍ମାଉଥିବା ଗୁଣରେ ରାମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା ପରି ଦୀପ୍ତ ହେଲେ।
2.1.34
तमेवंवृत्तसम्पन्नमप्रधृष्यपराक्रमम्।
लोकनाथोपमं नाथमकामयत मेदिनी ॥ २.१.३४ ॥
ଏପରି ଆଚରଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଅଜେୟ ପରାକ୍ରମୀ, ଲୋକନାଥ ସଦୃଶ ସେ ନାଥଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ କାମନା କଲେ।
2.1.35
एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैः सुतम्।
दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परंतपः ॥ २.१.३५ ॥
ଏହି ଅନୁପମ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଶତ୍ରୁ ସନ୍ତାପକ ରାଜା ଦଶରଥ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
2.1.36
अथ राज्ञो बभूवैव वृद्धस्य चिरजीविनः।
प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति ॥ २.१.३६ ॥
ତେବେ ସେ ବୃଦ୍ଧ, ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଉଠିଲା — "ମୁଁ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ ରାମ କିପରି ରାଜା ହେବେ?"
2.1.37
एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि सम्परिवर्तते।
कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम् ॥ २.१.३७ ॥
ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ପରମ ସ୍ନେହ ମୋ ହୃଦୟରେ ଘୂରି ବୁଲୁଛି—ମୋ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ଦେଖିବି କେବେ!
2.1.38
वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पकः।
मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ २.१.३८ ॥
ଲୋକକଲ୍ୟାଣ କାମନା କରୁଥିବା ଓ ସର୍ବଜୀବରେ ଦୟାଳୁ ସେ ଜଗତରେ ମୋଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ; ବର୍ଷା ଦେଉଥିବା ମେଘ ପରି।
2.1.39
यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ।
महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः ॥ २.१.३९ ॥
ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ, ମତିରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ସମାନ, ଧୈର୍ଯ୍ୟରେ ପର୍ବତ ପରି—ଏବଂ ମୋଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁଣବାନ।
2.1.40
महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम्।
अनेन वयसा दृष्ट्वा यथा स्वर्गमवाप्नुयाम् ॥ २.१.४० ॥
ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିବା ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ଏହି ବୟସରେ ଦେଖି ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବି।
2.1.41
इत्येवं विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः।
शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः ॥ २.१.४१ ॥
ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଲଭ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପରିମିତ ଏବଂ ଲୋକୋତ୍ତର ଅନେକ ଗୁଣରେ (ସେ ଯୁକ୍ତ)।
2.1.42
तं समीक्ष्य तदा राजा युक्तं समुदितैर्गुणैः।
निश्चित्य सचिवैः सार्धं यौवराज्यममन्यत ॥ २.१.४२ ॥
ତାଙ୍କୁ ସେହି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଦେଖି ରାଜା ସେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଯୌବରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ।
2.1.43
दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम्।
संचचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम् ॥ २.१.४३ ॥
ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଭୟ, ଏବଂ ନିଜ ଶରୀରରେ ନିଜର ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ — ସେଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଦେଖିଲେ।
2.1.44
पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः।
लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः ॥ २.१.४४ ॥
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରସମ ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ ସେଇ ରାଜା, ନିଜ ଶୋକ ଦୂର କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ରାମ ଜଗତରେ କେତେ ପ୍ରିୟ ତାହା ଜାଣିଲେ।
2.1.45
आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च।
प्राप्ते काले स धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः ॥ २.१.४५ ॥
ନିଜର, ପ୍ରଜାଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ଏବଂ ପ୍ରିୟ ବିଷୟ ପାଇଁ, ସମୟ ଆସିବାରୁ ସେଇ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଭକ୍ତିରେ ତ୍ୱରା କଲେ।
2.1.46
नानानगरवास्तव्यान् पृथग्जानपदानपि।
समानिनाय मेदिन्यां प्रधानान् पृथिवीपतिः ॥ २.१.४६ ॥
ପୃଥିବୀର ପତି ରାଜା ବହୁ ନଗରର ନିବାସୀ, ଭିନ୍ନ ଜନପଦର ଲୋକ ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କଲେ।
2.1.47
तान् वेश्मनानाभरणैर्यथार्हं प्रतिपूजितान्।
ददर्शालंकृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः ॥ २.१.४७ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ବାସସ୍ଥାନ ଓ ନାନା ଅଳଙ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଗଲା; ଅଳଙ୍କୃତ ରାଜା ପ୍ରଜାପତି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
2.1.48
न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः।
त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम् ॥ २.१.४८ ॥
କିନ୍ତୁ ସେଇ ନରାଧିପ କେକୟ ରାଜା କିମ୍ବା ଜନକଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଡକାଇଲେ ନାହିଁ; ପରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ପ୍ରିୟ ସମାଚାର ଶୁଣିବେ।
2.1.49
अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन् परपुरार्दने।
ततः प्रविविशुः शेषा राजानो लोकसम्मताः ॥ २.१.४९ ॥
ତା'ପରେ ଶତ୍ରୁନଗର ବିନାଶକାରୀ ସେହି ନୃପତି ବସିବା ପରେ, ଲୋକମାନ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରାଜାମାନେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
2.1.50
अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च।
राजानमेवाभिमुखा निषेदुर्नियता नृपाः ॥ २.१.५० ॥
ତା'ପରେ ରାଜା ଦେଇଥିବା ବିବିଧ ଆସନରେ ସଂଯମୀ ରାଜାମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଅଭିମୁଖରେ ବସିଲେ।
2.1.51
स लब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः
पुरालयैर्जानपदैश्च मानवैः।
उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ
सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः ॥ २.१.५१ ॥
ସମ୍ମାନିତ ଓ ବିନୟୀ ରାଜାମାନଙ୍କ, ନଗରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ ସେ ନୃପତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ସହସ୍ରନୟନ ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶୋଭିଲେ।