వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.1.1
गच्छता मातुलकुलं भरतेन तदानघः।
शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो नीतः प्रीतिपुरस्कृतः ॥ २.१.१ ॥
మేనమామ కులానికి వెళ్తున్నప్పుడు భరతుడు నిర్దోషి, సదా శత్రువులను సంహరించే శత్రుఘ్నుడిని ప్రేమతో తనతో తీసుకువెళ్లాడు.
2.1.2
स तत्र न्यवसद् भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः।
मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः ॥ २.१.२ ॥
అక్కడ అతను సోదరుడితో కలిసి గౌరవంతో ఉన్నాడు. మేనమామ అశ్వపతి కుమారుని వలె ప్రేమతో అతన్ని పోషించాడు.
2.1.3
तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः।
भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम् ॥ २.१.३ ॥
అక్కడ ఇష్టమైన సుఖాలతో తృప్తిగా ఉన్నప్పటికీ, ఆ ఇద్దరు వీర సోదరులు వృద్ధ రాజు దశరథుడిని స్మరించుకున్నారు.
2.1.4
राजापि तौ महातेजाः सस्मार प्रोषितौ सुतौ।
उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ ॥ २.१.४ ॥
మహాతేజస్వి అయిన రాజు కూడా దూరంగా ఉన్న తన ఇద్దరు కుమారులు భరత శత్రుఘ్నులను, ఇంద్ర వరుణులతో సమానులైన వారిని స్మరించాడు.
2.1.5
सर्व एव तु तस्येष्टाश्चत्वारः पुरुषर्षभाः।
स्वशरीराद् विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः ॥ २.१.५ ॥
అతనికి ఆ నలుగురు పురుషోత్తములు అందరూ ప్రియులు; తన శరీరం నుండి పుట్టిన నాలుగు బాహువుల వలె వారు ఉన్నారు.
2.1.6
तेषामपि महातेजा रामो रतिकरः पितुः।
स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः ॥ २.१.६ ॥
వారిలో కూడా మహాతేజస్వి అయిన రాముడు తండ్రికి ఆనందం కలిగించేవాడు; సర్వప్రాణులలో స్వయంభువు బ్రహ్మ వలె అతడు అత్యంత గుణవంతుడయ్యాడు.
2.1.7
स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः।
अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुः सनातनः ॥ २.१.७ ॥
ఉగ్రుడైన రావణుని వధించాలని కోరిన దేవతలచే ప్రార్థించబడి, ఆ సనాతనుడైన విష్ణువు మానవలోకంలో అవతరించాడు.
2.1.8
कौसल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा।
यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥ २.१.८ ॥
వజ్రధారి ఇంద్రుడనే వరంతో అదితి దేవతల తల్లిగా ప్రకాశించినట్లు, అమితతేజుడైన ఆ కుమారునితో కౌసల్య ప్రకాశించింది.
2.1.9
स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः।
भूमावनुपमः सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः ॥ २.१.९ ॥
అతడు రూపవంతుడు, పరాక్రమశాలి, అసూయ లేనివాడు; భూమిపై సాటిలేని ఆ కుమారుడు గుణాలలో దశరథునికి సమానుడు.
2.1.10
स च नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते।
उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते ॥ २.१.१० ॥
అతడు ఎల్లప్పుడూ ప్రశాంత చిత్తుడై, ముందుగా మృదువుగా మాట్లాడతాడు; కఠినంగా మాట్లాడినా ప్రతిస్పందించడు.
2.1.11
कदाचिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति।
न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया ॥ २.१.११ ॥
ఒక చిన్న ఉపకారానికే అతడు సంతోషిస్తాడు; ఆత్మసంయమం వల్ల వందల అపకారాలనూ గుర్తుంచుకోడు.
2.1.12
शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः।
कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि ॥ २.१.१२ ॥
శీలవృద్ధులు, జ్ఞానవృద్ధులు, వయోవృద్ధులైన సజ్జనులతో అతడు ఎల్లప్పుడూ మాట్లాడుతుండేవాడు; ఆయుధాభ్యాసపు విరామాలలోనూ అలాగే ఉండేవాడు.
2.1.13
बुद्धिमान् मधुराभाषी पूर्वभाषी प्रियंवदः।
वीर्यवान्न च वीर्येण महता स्वेन विस्मितः ॥ २.१.१३ ॥
ఆయన బుద్ధిమంతుడు, మధురంగా మాట్లాడేవాడు, ముందుగా పలకరించేవాడు, ప్రియంగా మాట్లాడేవాడు; పరాక్రమవంతుడైనా తన గొప్ప బలానికి గర్వపడనివాడు.
2.1.14
न चानृतकथो विद्वान् वृद्धानां प्रतिपूजकः।
अनुरक्तः प्रजाभिश्च प्रजाश्चाप्यनुरज्यते ॥ २.१.१४ ॥
ఆయన అసత్యం పలకనివాడు, విద్వాంసుడు, పెద్దలను గౌరవించేవాడు; ప్రజలు ఆయనను ప్రేమించారు, ఆయన కూడా ప్రజలను ప్రేమించారు.
2.1.15
सानुक्रोशो जितक्रोधो ब्राह्मणप्रतिपूजकः।
दीनानुकम्पी धर्मज्ञो नित्यं प्रग्रहवान् शुचिः ॥ २.१.१५ ॥
ఆయన దయగలవాడు, కోపాన్ని జయించినవాడు, బ్రాహ్మణులను గౌరవించేవాడు, దీనులపై కరుణ చూపేవాడు, ధర్మం తెలిసినవాడు, ఎల్లప్పుడూ నియమంతో, పవిత్రంగా ఉండేవాడు.
2.1.16
कुलोचितमतिः क्षात्रं स्वधर्मं बहु मन्यते।
मन्यते परया प्रीत्या महत् स्वर्गफलं ततः ॥ २.१.१६ ॥
తన వంశానికి తగిన బుద్ధిగల ఆయన క్షాత్రధర్మాన్ని తన స్వధర్మంగా ఎంతో గౌరవించాడు; దానిని అత్యంత ప్రేమతో గొప్ప స్వర్గఫలాన్ని ఇచ్చేదిగా భావించాడు.
2.1.17
नाश्रेयसि रतो यश्च न विरुद्धकथारुचिः।
उत्तरोत्तरयुक्तीनां वक्ता वाचस्पतिर्यथा ॥ २.१.१७ ॥
ఆయన అశ్రేయస్సులో ఆసక్తి చూపేవాడు కాదు, విరుద్ధమైన వాదాలపై ఇష్టం లేనివాడు; మరింత మరింత ఉన్నతమైన యుక్తులు చెప్పే వక్త, బృహస్పతి వలె.
2.1.18
अरोगस्तरुणो वाग्मी वपुष्मान् देशकालवित्।
लोके पुरुषसारज्ञः साधुरेको विनिर्मितः ॥ २.१.१८ ॥
ఆయన రోగరహితుడు, యువకుడు, వాక్చాతుర్యం గలవాడు, అందమైన శరీరం గలవాడు, దేశకాలాలను తెలిసినవాడు; లోకంలో మనుషుల సారాన్ని తెలిసిన ఏకైక సజ్జనుడిగా ఆయన రూపొందించబడ్డాడు.
2.1.19
स तु श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः।
बहिश्चर इव प्राणो बभूव गुणतः प्रियः ॥ २.१.१९ ॥
ఆ రాజకుమారుడు శ్రేష్ఠ గుణాలతో కూడినవాడు; ప్రజలకు శరీరం బయట సంచరించే ప్రాణంలా ప్రియుడయ్యాడు.
2.1.20
सर्वविद्याव्रतस्नातो यथावत् साङ्गवेदवित्।
इष्वस्त्रे च पितुः श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः ॥ २.१.२० ॥
అన్ని విద్యా వ్రతాలలో స్నాతుడు, అంగాలతో సహా వేదాలను యథావిధిగా తెలిసినవాడు; విల్లు, అస్త్రాలలో తండ్రికంటే శ్రేష్ఠుడై భరతుని అన్నయ్య అయ్యాడు.
2.1.21
कल्याणाभिजनः साधुरदीनः सत्यवागृजुः।
वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः ॥ २.१.२१ ॥
శుభ కులంలో జన్మించినవాడు, సాధువు, దీనత్వం లేనివాడు, సత్యవాది, ఋజువర్తనుడు; ధర్మార్థాలను చూసే వృద్ధులు, ద్విజులచేత బాగా వినయంగా శిక్షణ పొందినవాడు.
2.1.22
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान् प्रतिभानवान्।
लौकिके समयाचारे कृतकल्पो विशारदः ॥ २.१.२२ ॥
ధర్మ, కామ, అర్థ తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు, స్మృతిమంతుడు, ప్రతిభావంతుడు; లౌకిక ఆచారంలో, కాలోచిత వ్యవహారంలో సిద్ధుడు, నిపుణుడు.
2.1.23
निभृतः संवृताकारो गुप्तमन्त्रः सहायवान्।
अमोघक्रोधहर्षश्च त्यागसंयमकालवित् ॥ २.१.२३ ॥
నిగ్రహవంతుడు, గుంభితమైన ఆకారం కలవాడు, రహస్య మంత్రాన్ని రక్షించువాడు, సహాయకులు కలవాడు; ఆయన కోపం, హర్షం వ్యర్థం కావు, త్యాగ సంయమాల కాలాన్ని తెలిసినవాడు.
2.1.24
दृढभक्तिः स्थिरप्रज्ञो नासद्ग्राही न दुर्वचः।
निस्तन्द्रीरप्रमत्तश्च स्वदोषपरदोषवित् ॥ २.१.२४ ॥
దృఢ భక్తి కలవాడు, స్థిరమైన ప్రజ్ఞ కలవాడు; అసత్యాన్ని గ్రహించనివాడు, కఠిన వాక్కు పలకనివాడు; సోమరితనం లేనివాడు, అప్రమత్తుడు; తన దోషాన్ని, ఇతరుల దోషాన్ని తెలిసినవాడు.
2.1.25
शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः।
यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः ॥ २.१.२५ ॥
శాస్త్రజ్ఞుడు, కృతజ్ఞుడు, మనుషుల భేదాన్ని తెలిసినవాడు; శిక్షలోను అనుగ్రహంలోను న్యాయప్రకారం వివేకంతో వ్యవహరించేవాడు.
2.1.26
सत्संग्रहानुग्रहणे स्थानविन्निग्रहस्य च।
आयकर्मण्युपायज्ञः संदृष्टव्ययकर्मवित् ॥ २.१.२६ ॥
సజ్జనులను చేర్చి అనుగ్రహించడంలోను, శిక్ష యొక్క స్థానాన్ని తెలుసుకోవడంలోను, ఆదాయ మార్గాలను తెలుసుకోవడంలోను, వ్యయ కార్యాలను బాగా తెలుసుకోవడంలోను నిపుణుడు.
2.1.27
श्रैष्ठ्यं चास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेषु च।
अर्थधर्मौ च संगृह्य सुखतन्त्रो न चालसः ॥ २.१.२७ ॥
అస్త్రసమూహాలలో, మిశ్రమ విద్యలలో అతను శ్రేష్ఠతను పొందాడు. అర్థధర్మాలను కలిపి స్వీకరించి, సుఖానికి వశుడు కాకుండా, బద్ధకం లేకుండా ఉన్నాడు.
2.1.28
वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञातार्थविभागवित्।
आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम् ॥ २.१.२८ ॥
వినోద కళలు, శిల్పాల విషయాల విభాగాలను బాగా తెలిసినవాడు; ఏనుగులు, గుర్రాలను ఎక్కడంలో, శిక్షణలో నిపుణుడు.
2.1.29
धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसम्मतः।
अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः ॥ २.१.२९ ॥
ధనుర్వేద విజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడు; లోకంలో అతిరథుడిగా గౌరవించబడినవాడు; దాడి చేసేవాడు, ప్రహరించేవాడు; సైన్యాన్ని నడిపించడంలో నిపుణుడు.
2.1.30
अप्रधृष्यश्च संग्रामे क्रुद्धैरपि सुरासुरैः।
अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी ॥ २.१.३० ॥
యుద్ధంలో కోపించిన దేవతలు, అసురులు కూడా అతడిని ఓడించలేరు; అసూయ లేనివాడు, కోపాన్ని జయించినవాడు, గర్వం లేనివాడు, మత్సరం లేనివాడు.
2.1.31
नावज्ञेयश्च भूतानां न च कालवशानुगः।
एवं श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः ॥ २.१.३१ ॥
అతడు ప్రాణులచే నిందింపదగినవాడు కాదు, కాలవశమునకు లోనయ్యేవాడు కూడా కాదు. ఈ విధంగా ఉత్తమ గుణాలతో కూడిన ఆ రాజకుమారుడు ప్రజలకు ప్రియుడయ్యాడు.
2.1.32
सम्मतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः।
बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये चापि शचीपतेः ॥ २.१.३२ ॥
భూమిపై క్షమాగుణంతో అతడు మూడు లోకాలలోనూ గౌరవింపబడినవాడు. బుద్ధిలో బృహస్పతికి, పరాక్రమంలో శచీపతి (ఇంద్రుడు)కి సమానుడు.
2.1.33
तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः।
गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तः सूर्य इवांशुभिः ॥ २.१.३३ ॥
అలాగే, సర్వ ప్రజలకు ప్రియుడై, తండ్రికి ప్రీతిని కలిగించే గుణాలతో రాముడు సూర్యుడు తన కిరణాలతో ప్రకాశించినట్లు ప్రకాశించాడు.
2.1.34
तमेवंवृत्तसम्पन्नमप्रधृष्यपराक्रमम्।
लोकनाथोपमं नाथमकामयत मेदिनी ॥ २.१.३४ ॥
ఇటువంటి నడవడితో కూడినవాడు, ఎదిరింపశక్యం కాని పరాక్రమం కలవాడు, లోకనాథునికి సమానుడైన ఆ నాథుడిని భూదేవి కోరింది.
2.1.35
एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैः सुतम्।
दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परंतपः ॥ २.१.३५ ॥
ఈ అనుపమమైన అనేక గుణాలతో కూడిన కుమారుణ్ణి చూసి, శత్రువులను తపింపజేసే రాజు దశరథుడు చింతించాడు.
2.1.36
अथ राज्ञो बभूवैव वृद्धस्य चिरजीविनः।
प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति ॥ २.१.३६ ॥
అప్పుడు ఆ వృద్ధుడు, చిరజీవి అయిన రాజుకు ఈ ఆలోచన కలిగింది — "నేను బ్రతికి ఉండగానే రాముడు రాజు ఎలా అవుతాడు?"
2.1.37
एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि सम्परिवर्तते।
कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम् ॥ २.१.३७ ॥
ఈ పరమ ప్రేమ నా హృదయంలో తిరుగుతూ ఉంది—నా ప్రియ పుత్రుడు అభిషిక్తుడుగా ఎప్పుడు చూస్తానో!
2.1.38
वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पकः।
मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥ २.१.३८ ॥
లోక క్షేమాన్ని కోరేవాడు, సర్వప్రాణులపై కరుణ కలవాడు—లోకంలో నాకంటే ప్రియుడు; వర్షించే మేఘంలా.
2.1.39
यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ।
महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः ॥ २.१.३९ ॥
పరాక్రమంలో యముడు, ఇంద్రుల సమానుడు; బుద్ధిలో బృహస్పతికి సమానుడు; ధైర్యంలో పర్వతంలా—నాకంటే కూడా గుణవంతుడు.
2.1.40
महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम्।
अनेन वयसा दृष्ट्वा यथा स्वर्गमवाप्नुयाम् ॥ २.१.४० ॥
ఈ సమస్త భూమిని పాలించే నా కుమారుడిని ఈ వయసులోనే చూసి, స్వర్గాన్ని పొందాలి.
2.1.41
इत्येवं विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः।
शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः ॥ २.१.४१ ॥
ఈ విధంగా, ఇతర రాజులకు దుర్లభమైన, శ్రేష్ఠమైన, అపరిమితమైన, లోకోత్తరమైన అనేక గుణాలతో (అతడు కూడి ఉన్నాడు).
2.1.42
तं समीक्ष्य तदा राजा युक्तं समुदितैर्गुणैः।
निश्चित्य सचिवैः सार्धं यौवराज्यममन्यत ॥ २.१.४२ ॥
అతడు ఆ గుణాలతో కూడి ఉండడాన్ని చూసి, రాజు అప్పుడు మంత్రులతో కలిసి నిశ్చయించి యౌవరాజ్యం ఇవ్వాలని తలచాడు.
2.1.43
दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम्।
संचचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम् ॥ २.१.४३ ॥
ఆకాశంలోనూ భూమిపైనా అపశకునాల వల్ల కలిగిన భయంకరమైన భయాన్ని, తన శరీరంలో తన వృద్ధాప్యాన్ని ఆ బుద్ధిమంతుడు గ్రహించాడు.
2.1.44
पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः।
लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः ॥ २.१.४४ ॥
పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖం కలవాడైన ఆ రాజు, తన శోకాన్ని పోగొట్టే మహాత్ముడైన రాముడు లోకంలో ఎంత ప్రియుడో తెలుసుకున్నాడు.
2.1.45
आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च।
प्राप्ते काले स धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः ॥ २.१.४५ ॥
తనకు, ప్రజలకు శ్రేయస్సు కోసం, ప్రియమైన దాని కోసం, సమయం రాగానే ఆ ధర్మాత్ముడైన రాజు భక్తితో త్వరపడ్డాడు.
2.1.46
नानानगरवास्तव्यान् पृथग्जानपदानपि।
समानिनाय मेदिन्यां प्रधानान् पृथिवीपतिः ॥ २.१.४६ ॥
భూమికి ప్రభువైన ఆ రాజు, వివిధ నగరాల్లో నివసించేవారిని, వేర్వేరు జనపదాల ప్రజలను కూడా, ప్రధాన పురుషులను భూమిపై సమకూర్చాడు.
2.1.47
तान् वेश्मनानाभरणैर्यथार्हं प्रतिपूजितान्।
ददर्शालंकृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः ॥ २.१.४७ ॥
వారిని తగిన విధంగా నివాసాలతో, వివిధ ఆభరణాలతో సత్కరించారు; అలంకృతుడైన రాజు ప్రజాపతి ప్రజలను చూసినట్లు వారిని చూశాడు.
2.1.48
न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः।
त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम् ॥ २.१.४८ ॥
కానీ ఆ నరాధిపతి కేకయ రాజును గానీ జనకుని గానీ త్వరగా పిలిపించలేదు; తరువాత ఆ ఇద్దరూ ప్రియమైన వార్తను వింటారు.
2.1.49
अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन् परपुरार्दने।
ततः प्रविविशुः शेषा राजानो लोकसम्मताः ॥ २.१.४९ ॥
అప్పుడు శత్రుపురాలను నాశనం చేసే ఆ రాజు ఆసీనుడైన తర్వాత, ప్రజలచే గౌరవింపబడిన మిగతా రాజులు లోపలికి ప్రవేశించారు.
2.1.50
अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च।
राजानमेवाभिमुखा निषेदुर्नियता नृपाः ॥ २.१.५० ॥
అప్పుడు రాజు ఇచ్చిన వివిధ ఆసనాలపై, నియమనిష్ఠలు గల రాజులు రాజు వైపు ముఖం పెట్టి కూర్చున్నారు.
2.1.51
स लब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः
पुरालयैर्जानपदैश्च मानवैः।
उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ
सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः ॥ २.१.५१ ॥
గౌరవింపబడిన, వినయసంపన్నులైన రాజులు, నగరవాసులు, గ్రామవాసులు, మనుష్యులతో చుట్టుముట్టబడిన ఆ రాజు, దేవతలతో చుట్టబడిన సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుడిలా ప్రకాశించాడు.