ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.100.1
जटिलं चीरवसनं प्राञ्जलिं पतितं भुवि ।
ददर्श रामो दुर्दर्शं युगान्ते भास्करं यथा ॥ २.१००.१ ॥
ଜଟାଧାରୀ, ବଲ୍କଳ ବସ୍ତ୍ର ପରିହିତ, ହାତ ଯୋଡ଼ି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା (ଭରତଙ୍କୁ) ରାମ ଦେଖିଲେ; ଯୁଗାନ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପରି ତାହା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଥିଲା।
2.100.2
कथञ्चिदभिविज्ञाय विवर्णवदनं कृशम् ।
भ्रातरं भरतं रामः परिजग्राह बाहुना ॥ २.१००.२ ॥
କୌଣସିମତେ ଚିହ୍ନି, ମଳିନ ମୁଖ ଓ କୃଶ ଭ୍ରାତା ଭରତଙ୍କୁ ରାମ ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
2.100.3
आघ्राय रामस्तं मूर्ध्नि परिष्वज्य च राघवः ।
अङ्के भरतमारोप्य पर्यपृच्छत् समाहितः ॥ २.१००.३ ॥
ରାଘବ ରାମ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକ ଆଘ୍ରାଣ କରି ଓ ଆଲିଙ୍ଗନ ଦେଇ, ଭରତଙ୍କୁ କୋଳରେ ବସାଇ, ଶାନ୍ତଚିତ୍ତରେ ପଚାରିଲେ।
2.100.4
क्व नु ते ऽभूत् पिता तात यदरण्यं त्वमागतः ।
न हि त्वं जीवतस्तस्य वनमागन्तुमर्हसि ॥ २.१००.४ ॥
ହେ ତାତ! ତୁମ ପିତା କେଉଁଠି, ଯେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛ? ସେ ଜୀବିତ ଥିବା ବେଳେ ତୁମର ବନକୁ ଆସିବା ଉଚିତ ନଥିଲା।
2.100.5
चिरस्य बत पश्यामि दूराद्भरतमागतम् ।
दुष्प्रतीकमरण्ये ऽस्मिन् किं तात वनमागतः ॥ २.१००.५ ॥
ଅହୋ! ବହୁ ଦିନ ପରେ ଦୂରରୁ ଭରତଙ୍କୁ ଆସିବା ଦେଖୁଛି। ହେ ତାତ! ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଚିହ୍ନିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଛି, ତୁମେ କାହିଁକି ବନକୁ ଆସିଲ?
2.100.6
कच्चिद्धारयते तात राजा यत्त्वमिहागतः ।
कच्चिन्न दीनः सहसा राजा लोकान्तरं गतः ॥ २.१००.६ ॥
ହେ ତାତ! ରାଜା ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି କି, ଯେଣୁ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ରାଜା ଦୁଃଖରେ ହଠାତ୍ ପରଲୋକ ଗମନ କରିଛନ୍ତି କି?
2.100.7
कच्चित् सौम्य न ते राज्यं भ्रष्टं बालस्य शाश्वतम् ॥ २.१००.७ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ, ବାଳକ ତୁମର ଶାଶ୍ୱତ ରାଜ୍ୟ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ ତ?
2.100.8
कच्चिच्छुश्रूषसे तात पितरं सत्यविक्रमम् ॥ २.१००.८ ॥
ହେ ତାତ, ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ପିତାଙ୍କୁ ତୁମେ ସେବା କରୁଛ ତ?
2.100.9
कच्चिद्दशरथो राजा कुशली सत्यसङ्गरः ।
राजसूयाश्वमेधानामाहर्त्ता धर्मनिश्चयः ॥ २.१००.९ ॥
ସତ୍ୟସଙ୍କଳ୍ପ, ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞକାରୀ, ଧର୍ମନିଶ୍ଚୟୀ ରାଜା ଦଶରଥ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି ତ?
2.100.10
स कच्चिद् ब्राह्मणो विद्वान् धर्मनित्यो महाद्युतिः ।
इक्ष्वाकूणामुपाध्यायो यथावत्तात पूज्यते ॥ २.१००.१० ॥
ହେ ତାତ, ସେହି ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଉପାଧ୍ୟାୟ ଯଥାବତ୍ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି ତ?
2.100.11
सा तात कच्चित्कौसल्या सुमित्रा च प्रजावती ।
सुखिनी कच्चिदार्य्या च देवी नन्दति कैकयी ॥ २.१००.११ ॥
ହେ ତାତ, କୌଶଲ୍ୟା ଓ ପ୍ରଜାବତୀ ସୁମିତ୍ରା ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି ତ? ଆର୍ଯ୍ୟା ଦେବୀ କୈକେୟୀ ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି ତ?
2.100.12
कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः ।
अनसूयुरनुद्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः ॥ २.१००.१२ ॥
ବିନୟସମ୍ପନ୍ନ, କୁଳପୁତ୍ର, ବହୁଶ୍ରୁତ, ଅସୂୟାରହିତ, ଉପଦେଷ୍ଟା, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସତ୍କୃତ ତୁମ ପୁରୋହିତ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି ତ?
2.100.13
कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः ।
हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा ॥ २.१००.१३ ॥
ତୁମ ପୁରୋହିତ ଅଗ୍ନିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ କି, ବିଧି ଜାଣନ୍ତି କି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ସରଳ କି? ଯାହା ହୋମ ହୋଇସାରିଛି ଓ ଯାହା ହେବ, ତାହା ସେ ସର୍ବଦା ଯଥା ସମୟରେ ଜଣାଉଛନ୍ତି କି?
2.100.14
कच्चिद्देवान् पितऽन् मातऽर्गुरून् पितृसमानपि ।
वृद्धांश्च तत वैद्यांश्च ब्राह्मणांश्चाभिमन्यसे ॥ २.१००.१४ ॥
ତୁମେ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ, ମାତାମାନେ, ଗୁରୁଜନ, ପିତୃସମାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ବୃଦ୍ଧ, ବୈଦ୍ୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର କି?
2.100.15
इष्वस्त्रवरसम्पन्नमर्थशास्त्रविशारदम् ।
सुधन्वानमुपाध्यायं कच्चित्त्वं तात मन्यसे ॥ २.१००.१५ ॥
ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ, ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଶାରଦ ସୁଧନ୍ୱାଙ୍କୁ ତୁମେ ଉପାଧ୍ୟାୟ ବୋଲି ମାନୁଛ କି, ପ୍ରିୟ?
2.100.16
कच्चिदात्मसमाः शूराः श्रुतवन्तो जितेन्द्रियाः ।
कुलीनाश्चेङ्गितज्ञाश्च कृतास्ते तात मन्त्रिणः ॥ २.१००.१६ ॥
ନିଜ ପରି ଶୂର, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ, କୁଳୀନ ଓ ସଙ୍କେତ ଜାଣୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି, ପ୍ରିୟ?
2.100.17
मन्त्रो विजयमूलं हि राज्ञां भवति राघव ।
सुसंवृतो मन्त्रधरैरमात्यैः शास्त्रकोविदैः ॥ २.१००.१७ ॥
ହେ ରାଘବ, ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଜୟର ମୂଳ ହେଉଛି ମନ୍ତ୍ରଣା। ଗୋପନୀୟତା ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଅମାତ୍ୟମାନେ ତାହା ଭଲ ଭାବରେ ଗୋପନ ରଖିଲେ ହିଁ ତାହା ସୁରକ୍ଷିତ ରହେ।
2.100.18
कच्चिन्निद्रावशं नैषीः कच्चित्काले प्रबुध्यसे ।
कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तयस्यर्थनैपुणम् ॥ २.१००.१८ ॥
ତୁମେ ନିଦ୍ରାର ବଶ ହୁଅ ନାହିଁ ତ? ଯଥା ସମୟରେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅ କି? ଏବଂ ରାତିର ଶେଷ ପ୍ରହରରେ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟର ନିପୁଣତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କର କି?
2.100.19
कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिः सह ।
कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो राष्ट्रं न परिधावति ॥ २.१००.१९ ॥
ତୁମେ କ'ଣ ଏକାକୀ ମନ୍ତ୍ରଣା କରୁନାହଁ? ବହୁଜନଙ୍କ ସହ ମିଳି କରୁନାହଁ? ତୁମ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉନାହିଁ ତ?
2.100.20
कच्चिदर्थं विनिश्चित्य लघुमूलं महोदयम् ।
क्षिप्रमारभसे कर्त्तुं न दीर्घयसि राघव ॥ २.१००.२० ॥
ହେ ରାଘବ! ସାନ ମୂଳଧନରେ ବଡ଼ ଫଳ ଦେବା କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥିର କରି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଆରମ୍ଭ କର କି, ବିଳମ୍ବ କରନାହଁ ତ?
2.100.21
कच्चित्ते सुकृतान्येव कृतरूपाणि वा पुनः ।
विदुस्ते सर्वकार्याणि न कर्त्तव्यानि पार्थिवाः ॥ २.१००.२१ ॥
ତୁମ ସୁକର୍ମ, ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ହେଉ କି କରିବାକୁ ବାକି ଥିବା ହେଉ, ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି କି? ହେ ରାଜାମାନେ, ତୁମ କରିବାକୁ ଥିବା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଜଣାପଡ଼ିଯାଉନାହିଁ ତ?
2.100.22
कच्चिन्न तर्कैर्युक्त्या वा ये चाप्यपरिकीर्तिताः ।
त्वया वा वा ऽमात्यैर्बुध्यते तात मन्त्रितम् ॥ २.१००.२२ ॥
ହେ ତାତ! ତୁମେ କିମ୍ବା ଅମାତ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିଛ, ଯାହା ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇନାହିଁ, ତାହା ତର୍କ ବା ଯୁକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣି ପାରୁନାହାନ୍ତି ତ?
2.100.23
कच्चित् सहस्रान् मूर्खाणामेकमिच्छसि पण्डितम् ।
पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्य्यान्निःश्रेयसं महत् ॥ २.१००.२३ ॥
ହଜାର ମୂର୍ଖଙ୍କ ବଦଳରେ ତୁମେ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କର କି? କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପଣ୍ଡିତ ହିଁ ମହାନ କଲ୍ୟାଣ କରେ।
2.100.24
सहस्राण्यपि मूर्खाणां यद्युपास्ते महीपतिः ।
अथवाप्ययुतान्येव नास्ति तेषु सहायता ॥ २.१००.२४ ॥
ରାଜା ହଜାର ହଜାର ବା ଦଶ ହଜାର ମୂର୍ଖଙ୍କ ସେବା ଗ୍ରହଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ସହାୟତା ନାହିଁ।
2.100.25
एकोप्यमात्यो मेधावी शूरो दक्षो विचक्षणः ।
राजानं राजमात्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम् ॥ २.१००.२५ ॥
ଗୋଟିଏ ମନ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଯଦି ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବୀର, ଦକ୍ଷ ଓ ବିଚକ୍ଷଣ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ବା ରାଜକର୍ମଚାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମହା ସମୃଦ୍ଧି ପାଖକୁ ନେଇପାରେ।
2.100.26
कच्चिन्मुख्या महत्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः ।
जघन्यास्तु जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः ॥ २.१००.२६ ॥
ମହତ୍ ପଦରେ ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ, ମଧ୍ୟମ ପଦରେ ମଧ୍ୟମମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ନିମ୍ନ ପଦରେ ନିମ୍ନସ୍ତରର ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ କି?
2.100.27
अमात्यानुपधातीतान् पितृपैतामहाञ्छुचीन् ।
श्रेष्ठान् श्रेष्ठेषु कच्चित्त्वं नियोजयसि कर्मसु ॥ २.१००.२७ ॥
ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ସମୟରୁ ଆସୁଥିବା, ପରୀକ୍ଷାରେ ଖରା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମେ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛ କି?
2.100.28
कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्वेजितप्रजम् ।
राष्ट्रं तवानुजानन्ति मन्त्रिणः कैकयीसुत ॥ २.१००.२८ ॥
ହେ କୈକେୟୀପୁତ୍ର! କଠୋର ଦଣ୍ଡରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଦ୍ବେଗିତ କରୁଥିବା ତୁମ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମ୍ମତି ଦେଉଛନ୍ତି କି ନାହିଁ?
2.100.29
कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा ।
उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः ॥ २.१००.२९ ॥
ଯାଜକମାନେ ତୁମକୁ, ନିଷିଦ୍ଧ ଦାନ ଗ୍ରହଣକାରୀ ପତିତ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରତି କାମାସକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ପରି ଅବଜ୍ଞା କରୁନାହାଁନ୍ତି କି?
2.100.30
उपायकुशलं वैद्यं भृत्यसन्दूषणे रतम् ।
शूरमैश्वर्यकामं च यो न हन्ति स वध्यते ॥ २.१००.३० ॥
ଉପାୟକୁଶଳ, ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦୂଷଣ କରିବାରେ ରତ, ବୀର ଓ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟକାମୀ ଶତ୍ରୁକୁ ଯିଏ ମାରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜେ ବଧ ହୁଏ।
2.100.31
कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान् धृतिमाञ्छुचिः ।
कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षः सेनापतिः कृतः ॥ २.१००.३१ ॥
ସାହସୀ, ଶୂର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ, ଶୁଦ୍ଧ, କୁଳୀନ, ଅନୁରକ୍ତ ଓ ଦକ୍ଷ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କ’ଣ ତୁମେ ସେନାପତି କରିଛ?
2.100.32
बलवन्तश्च कच्चित्ते मुख्या युद्धविशारदाः ।
दृष्टापदाना विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्य मानिताः ॥ २.१००.३२ ॥
ତୁମ ବଳବାନ, ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ, ବିପଦରେ ପରୀକ୍ଷିତ, ପରାକ୍ରମୀ ମୁଖ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ କ’ଣ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛନ୍ତି?
2.100.33
कच्चिद्बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ।
सम्प्राप्तकालं दातव्यं ददासि न विलम्बसे ॥ २.१००.३३ ॥
ସେନାକୁ ଭକ୍ତ ଓ ବେତନ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ, ଠିକ୍ ସମୟରେ ଦିଆଯାଉଛି କି? ତୁମେ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଦେଉଛ କି?
2.100.34
कालातिक्रमणाच्चैव भक्तवेतनयोर्भृताः ।
भर्त्तुः कुप्यन्ति दुष्यन्ति सो ऽनर्थः सुमहान् स्मृतः ॥ २.१००.३४ ॥
ଭକ୍ତ ଓ ବେତନରେ ବିଳମ୍ବ ହେଲେ ବେତନଭୋଗୀ ସୈନିକମାନେ ମାଲିକ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଦୁଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ତାହା ଅତି ବଡ଼ ଅନର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
2.100.35
कच्चित् सर्वे ऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति समाहिताः ॥ २.१००.३५ ॥
ସମସ୍ତ କୁଳପୁତ୍ର, ବିଶେଷତଃ ପ୍ରଧାନମାନେ, ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ଅଛନ୍ତି କି? ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି କି?
2.100.36
कच्चिज्जानपदो विद्वान् दक्षिणः प्रतिभानवान् ।
यथोक्तवादी दूतस्ते कृतो भरत पण्डितः ॥ २.१००.३६ ॥
ହେ ଭରତ! ଦେଶର କୌଣସି ବିଦ୍ବାନ, ଦକ୍ଷ, ପ୍ରତିଭାବାନ, କହିବା ପରି କହୁଥିବା ପଣ୍ଡିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତୁମେ ଦୂତ କରିଛ କି?
2.100.37
कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च ।
त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः ॥ २.१००.३७ ॥
ଅଠର ବିଷୟ ଓ ନିଜ ରାଜ୍ୟର ପନ୍ଦର ସ୍ଥାନରେ, କେହି ନ ଜାଣୁଥିବା ତିନି ତିନି ଜଣ ଚରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜାଣିଛ କି?
2.100.38
कच्चिद्व्यपास्तानहितान् प्रतियातांश्च सर्वदा ।
दुर्बलाननवज्ञाय वर्त्तसे रिपुसूदन ॥ २.१००.३८ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁସୂଦନ! ବହିଷ୍କୃତ ହିତବିରୋଧୀ, ଫେରି ଆସିଥିବା ଓ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ଅବଜ୍ଞା ନ କରି ତୁମେ ଆଚରଣ କରୁଛ କି?
2.100.39
कच्चिन्न लोकायतिकान् ब्राह्मणांस्तात सेवसे ।
अनर्थकुशला ह्येते बालाः पण्डितमानिनः ॥ २.१००.३९ ॥
ହେ ତାତ! ତୁମେ କି ଲୋକାୟତିକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସେବା କରୁନାହଁ? ଏମାନେ ଅନର୍ଥରେ ନିପୁଣ; ମୂର୍ଖ ହେଲେ ବି ନିଜକୁ ପଣ୍ଡିତ ଭାବନ୍ତି।
2.100.40
धर्मशास्त्रेषु मुख्येषु विद्यमानेषु दुर्बुधाः ।
बुद्धिमान्वीक्षिकीं प्राप्य निरर्थं प्रवदन्ति ते ॥ २.१००.४० ॥
ମୁଖ୍ୟ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଥାଉ ଥାଉ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ତର୍କବିଦ୍ୟା ପାଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପରି ବୃଥା କଥା କୁହନ୍ତି।
2.100.41
वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः ।
सत्यनामां दृढद्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम् ॥ २.१००.४१ ॥
ହେ ତାତ! ଆମ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ବୀରମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠି ବାସ କରିଥିଲେ, ଏହି ନଗର ସତ୍ୟନାମା, ଦୃଢ଼ ଦ୍ୱାରଯୁକ୍ତ ଏବଂ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
2.100.42
ब्राह्मणैः क्षत्ऺित्रयैर्वैश्यैः स्वकर्मनिरतैः सदा ।
जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यैः सहस्रशः ॥ २.१००.४२ ॥
ସର୍ବଦା ନିଜ କର୍ମରେ ରତ, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ମହାଉତ୍ସାହୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନଗର ପରିବେଷ୍ଟିତ।
2.100.43
प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम् ।
कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि ॥ २.१००.४३ ॥
ବିବିଧ ଆକୃତିର ପ୍ରାସାଦରେ ଘେରା, ବୈଦ୍ୟ ଓ ଲୋକଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ତୁମେ ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଛ କି?
2.100.44
कच्चिच्चित्यशतैर्जुष्टः सुनिविष्टजनाकुलः ।
देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः ॥ २.१००.४४ ॥
ଶହ ଶହ ଚୈତ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ଭଲଭାବେ ବସିଥିବା ଲୋକଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବାଳୟ, ପାଣିପାଟ ଓ ପୋଖରୀରେ ଶୋଭିତ କି ସେହି ନଗରୀ?
2.100.45
प्रहृष्टनरनारीकः समाजोत्सवशोभितः ।
सुकृष्टसीमा पशुमान् हिंसाभिः परिवर्जितः ॥ २.१००.४५ ॥
ନରନାରୀ ଆନନ୍ଦିତ, ଉତ୍ସବ ଓ ସମାବେଶରେ ଶୋଭିତ, ଭଲଭାବେ କର୍ଷିତ ସୀମାଯୁକ୍ତ, ପଶୁସମ୍ପଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ହିଂସାମୁକ୍ତ କି ସେହି ନଗରୀ?
2.100.46
अदेवमातृको रम्यः श्वापदैः परिवर्जितः ।
परित्यक्तो भयैः सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः ॥ २.१००.४६ ॥
କେବଳ ବର୍ଷା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ନୁହେଁ, ରମଣୀୟ, ହିଂସ୍ର ପଶୁମୁକ୍ତ, ସର୍ବଭୟରହିତ ଓ ଖଣିରେ ଶୋଭିତ କି ସେହି ନଗରୀ?
2.100.47
विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वैः सुरक्षितः ।
कच्चिज्जनपदः स्फीतः सुखं वसति राघव ॥ २.१००.४७ ॥
ପାପୀ ମନୁଷ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ, ମୋ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ରକ୍ଷିତ ସେହି ଜନପଦ, ହେ ରାଘବ, ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ସୁଖରେ ବସୁଛି କି?
2.100.48
कच्चित्ते दयिताः सर्वे कृषिगोरक्षजीविनः ।
वार्त्तायां संश्रितस्तात लोको हि सुखमेधते ॥ २.१००.४८ ॥
ତୁମର ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟଜନ କୃଷି ଓ ଗୋରକ୍ଷାରେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରୁଛନ୍ତି କି? ହେ ତାତ! ବାର୍ତ୍ତା (କୃଷି-ବାଣିଜ୍ୟ) ଆଶ୍ରୟ କରି ଲୋକ ସୁଖରେ ବଢ଼ନ୍ତି।
2.100.49
तेषां गुप्तिपरीहारैः कच्चित्ते भरणं कृतम् ।
रक्ष्या हि राज्ञा धर्मेण सर्वे विषयवासिनः ॥ २.१००.४९ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା ଓ କର ଛାଡ଼ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କର ପୋଷଣ କରିଛ କି? ରାଜା ଧର୍ମାନୁସାରେ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ନିବାସୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
2.100.50
कच्चित् स्त्रियः सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः ।
कच्चिन्न श्रद्दधास्यासां कच्चिद् गुह्यं न भाषसे ॥ २.१००.५० ॥
ତୁମେ କି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦିଅ? ସେମାନେ କି ଭଲ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ? ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ଧ ଭାବେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁନାହଁ ତ? ଗୋପନ କଥା ସେମାନଙ୍କୁ କହୁନାହଁ ତ?
2.100.51
कच्चिन्नागवनं गुप्तं कच्चित्ते सन्ति धेनुकाः ।
कच्चिन्न गणिकाश्वानां कुञ्जराणां च तृप्यसि ॥ २.१००.५१ ॥
ହସ୍ତୀ ବନ କି ସୁରକ୍ଷିତ? ତୁମ ପାଖରେ କ୍ଷୀରଦାୟୀ ଗାଈ ଅଛନ୍ତି କି? ଗଣିକାମାନଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀରେ ତୁମେ ତୃପ୍ତ ହେଉନାହଁ ତ?
2.100.52
कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्याणां विभूषितम् ।
उत्थायोत्थाय पूर्वाह्णे राजपुत्र महापथे ॥ २.१००.५२ ॥
ତୁମେ କ'ଣ ପ୍ରତିଦିନ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଲୋକଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅ? ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ସକାଳେ ବାରମ୍ବାର ଉଠି ରାଜପଥରେ ଦେଖାଦିଅ କି?
2.100.53
कच्चिन्न सर्वे कर्मान्ताः प्रत्यक्षास्ते ऽविशङ्कया ।
सर्वे वा पुनरुत्सृष्टा मध्यमेवात्र कारणम् ॥ २.१००.५३ ॥
ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କ'ଣ ତୁମେ ନିର୍ଭୟରେ ନିଜେ ଦେଖୁଛ? ନା ସବୁ ଉପେକ୍ଷିତ ହେଉଛି? ଏଠାରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥମାନେ ହିଁ କାରଣ।
2.100.54
कच्चित् सर्वाणि दुर्गाणि धनधान्यायुधोदकैः ।
यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्द्धरै ॥ २.१००.५४ ॥
ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଗ କ'ଣ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଅସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଯନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଶିଳ୍ପୀ ଓ ଧନୁର୍ଧାରୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ?
2.100.55
आयस्ते विपुलः कच्चित् कच्चिदल्पतरो व्ययः ।
अपात्रेषु न ते कच्चित्कोशो गच्छति राघव ॥ २.१००.५५ ॥
ହେ ରାଘବ, ତୁମର ଆୟ ବିପୁଳ ତ? ବ୍ୟୟ ଅଳ୍ପ ତ? ତୁମ ଭଣ୍ଡାର ଅପାତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉନାହିଁ ତ?
2.100.56
देवतार्थे च पित्रर्थे ब्राह्मणाभ्यागतेषु च ।
योधेषु मित्रवर्गेषु कच्चिद्गच्छति ते व्ययः ॥ २.१००.५६ ॥
ଦେବତା ପାଇଁ, ପିତୃଗଣ ପାଇଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଯୋଦ୍ଧା ଓ ମିତ୍ରବର୍ଗଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମ ବ୍ୟୟ ଯାଉଛି ତ?
2.100.57
कच्चिदार्य्यो विशुद्धात्मा ऽ ऽक्षारितश्चोरकर्मणा ।
अपृष्टः शास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचिः ॥ २.१००.५७ ॥
ଆର୍ଯ୍ୟ, ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା କୌଣସି ଲୋକ ଚୋରି ଅଭିଯୋଗରେ ଧରାପଡ଼ି, ଶାସ୍ତ୍ରକୁଶଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଚରାଯାଇ ନ ହୋଇ, ଲୋଭବଶରେ ବଧ ହେଉନାହାଁନ୍ତି ତ?
2.100.58
गृहीतश्चैव पृष्टश्च काले दृष्टः सकारणः ।
कच्चिन्न मुच्यते चोरो धनलोभान्नरर्षभ ॥ २.१००.५८ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧରାପଡ଼ିଥିବା ଚୋର, ଯଥାସମୟରେ ପଚରାଯାଇ କାରଣ ସହ ଦେଖାଯାଇଥିବା, ଧନଲୋଭରେ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଉନାହିଁ ତ?
2.100.59
व्यसने कच्चिदाढ्यस्य दुर्गतस्य च राघव ।
अर्थं विरागाः पश्यन्ति तवामात्या बहुश्रुताः ॥ २.१००.५९ ॥
ହେ ରାଘବ, ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ଧନୀ ଓ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ମାମଲା ତୁମ ନିରପେକ୍ଷ ବହୁଶ୍ରୁତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦେଖୁଛନ୍ତି ତ?
2.100.60
यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यस्राणि राघव ।
तानि पुत्रपशून् घ्नन्ति प्रीत्यर्थमनुशासतः ॥ २.१००.६० ॥
ହେ ରାଘବ, ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗରେ ଅଭିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଲୁହ ଝରେ, ତାହା ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଶାସନ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
2.100.61
कच्चिद् वृद्धांश्च बालांश्च वैद्यमुख्यांश्च राघव ।
दानेन मनसा वाचा त्रिभिरेतैर्बुभूषसे ॥ २.१००.६१ ॥
ହେ ରାଘବ, ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ ଓ ପ୍ରଧାନ ବୈଦ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଦାନ, ମନ ଓ ବାଣୀ ଏହି ତିନିଟିରେ ସମ୍ମାନିତ କରୁଛ କି?
2.100.62
कच्चिद्गुरूंश्च वृद्धांश्च तापसान् देवतातिथीन् ।
चैत्यांश्च सर्वान् सिद्धार्थान् ब्राह्मणांश्च नमस्यसि ॥ २.१००.६२ ॥
ତୁମେ ଗୁରୁ, ବୃଦ୍ଧ, ତପସ୍ଵୀ, ଦେବତା ଓ ଅତିଥି, ସମସ୍ତ ଚୈତ୍ୟ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଜନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛ କି?
2.100.63
कच्चिदर्थेन वा धर्ममर्थं धर्मेण वा पुनः ।
उभौ वा प्रीतिलोभेन कामेन च न बाधसे ॥ २.१००.६३ ॥
ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଧର୍ମକୁ, ଧର୍ମରେ ଅର୍ଥକୁ, କିମ୍ବା ଉଭୟକୁ ସୁଖଲୋଭ ବା କାମରେ ତୁମେ ପୀଡ଼ା ଦେଉନାହଁ କି?
2.100.64
कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर ।
विभज्य काले कालज्ञ सर्वान् वरद सेवसे ॥ २.१००.६४ ॥
ହେ ଜୟୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାଳଜ୍ଞ, ବରଦାତା, ଅର୍ଥ, ଧର୍ମ ଓ କାମକୁ ସମୟାନୁସାରେ ବାଣ୍ଟି ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସେବା କରୁଛ କି?
2.100.65
कच्चित्ते ब्राह्मणाः शर्म सर्वशास्त्रार्थकोविदाः ।
आशंसन्ते महाप्राज्ञ पौरजानपदैः सह ॥ २.१००.६५ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥ ପାରଙ୍ଗତ ତୁମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ସହ ତୁମ କଲ୍ୟାଣ କାମନା କରନ୍ତି କି?
2.100.66
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् ।
अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम् ॥ २.१००.६६ ॥
ନାସ୍ତିକତା, ଅସତ୍ୟ, କ୍ରୋଧ, ପ୍ରମାଦ, ଦୀର୍ଘସୂତ୍ରତା, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଦର୍ଶନ ନ କରିବା, ଆଳସ୍ୟ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଆଚରଣ ଦୋଷ।
2.100.67
एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम् ।
निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् ॥ २.१००.६७ ॥
ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଏକାଗ୍ର ଚିନ୍ତା ନ କରିବା, ଅନର୍ଥ ନ ଜାଣୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା, ନିଶ୍ଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ନ କରିବା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ରକ୍ଷା ନ କରିବା।
2.100.68
मङ्गलस्याप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः ।
कच्चित्त्वं वर्जयस्येतान् राजदोषांश्चतुर्दश ॥ २.१००.६८ ॥
ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ ନ କରିବା, ସବୁ ଦିଗରୁ ଉଠି ଠିଆ ହେବା — ଏହି ଚଉଦଟି ରାଜଦୋଷ କି ତୁମେ ବର୍ଜନ କରୁଛ?
2.100.69
दश पञ्च चतुर्वर्गान् सप्तवर्गं च तत्त्वतः ।
अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव ॥ २.१००.६९ ॥
ପନ୍ଦର, ଚାରି ବର୍ଗ, ସାତ ବର୍ଗ, ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଆଠ ବର୍ଗ, ତିନି ବର୍ଗ ଏବଂ ତିନୋଟି ବିଦ୍ୟା — ହେ ରାଘବ।
2.100.70
इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्वा षाङ्गुण्यं दैवमानुषम् ।
कृत्यं विंशतिवर्गञ्च तथा प्रकृतिमण्डलम् ॥ २.१००.७० ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ ଜାଣି, ଷଡ଼ୁଣ, ଦୈବ ଓ ମାନୁଷ, କୁଡ଼ିଟି ବର୍ଗର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଏବଂ ପ୍ରକୃତି-ମଣ୍ଡଳ।
2.100.71
यात्रादण्डविधानञ्च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ ।
कच्चिदेतान् महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे ॥ २.१००.७१ ॥
ଯାତ୍ରା ଓ ଦଣ୍ଡବିଧାନ, ଦୁଇ ଯୋନି, ସନ୍ଧି ଓ ବିଗ୍ରହ — ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଏସବୁ ତୁମେ ଯଥାବତ୍ ମାନୁଛ କି?
2.100.72
मन्त्रिभिस्त्वं यथोद्दिष्टैश्चतुर्भिस्त्रिभिरेव वा ।
कच्चित् समस्तैर्व्यस्तैश्च मन्त्र मन्त्रयसे मिथः ॥ २.१००.७२ ॥
କଥିତ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ଚାରି ବା ତିନି ଜଣଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ବା ପୃଥକ ଭାବେ, ତୁମେ କି ପରସ୍ପର ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଣା କର?
2.100.73
कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफलाः क्रियाः ।
कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् ॥ २.१००.७३ ॥
ତୁମର ବେଦସମୂହ ସଫଳ କି? ତୁମର ଯଜ୍ଞକର୍ମ ସଫଳ କି? ତୁମର ପତ୍ନୀମାନେ ସଫଳ କି? ତୁମର ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନ ସଫଳ କି?
2.100.74
कच्चिदेषैव ते बुद्धिर्यथोक्ता मम राघव ।
आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थसंहिता ॥ २.१००.७४ ॥
ହେ ରାଘବ, ମୁଁ କହିଥିବା ପରି ତୁମର ବୁଦ୍ଧି କି? ତାହା ଆୟୁଷ ଓ ଯଶ ଦେଉଛି; ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସହିତ ଯୁକ୍ତ।
2.100.75
यां वृत्तिं वर्त्तते तातो यां च नः प्रपितामहाः ।
तां वृत्तिं वर्त्तसे कच्चिद्या च सत्पथगा शुभा ॥ २.१००.७५ ॥
ଆମ ପିତା ଓ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ଆଚରଣ କରିଆସିଛନ୍ତି, ତୁମେ କି ସେହି ଆଚରଣ କରୁଛ? ଯାହା ସତ୍ପଥକୁ ନେଇଯାଏ ଓ ଶୁଭ?
2.100.76
कच्चित् स्वादु कृतं भोज्यमेको नाश्नासि राघव ।
कच्चिदाशंसमानेभ्यो मित्रेभ्यः सम्प्रयच्छसि ॥ २.१००.७६ ॥
ହେ ରାଘବ, ସୁସ୍ବାଦୁ ଭୋଜନ କି ତୁମେ ଏକା ଖାଉନ? ଆଶାରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ କି ତାହା ଦେଉଛ?
2.100.77
राजा तु धर्मेण हि पालयित्वा महामतिर्दण्डधरः प्रजानाम् ।
अवाप्य कृत्स्नां वसुधां यथावदितश्च्युतः स्वर्गमुपैति विद्वान् ॥ २.१००.७७ ॥
ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କରି, ମହାମତି ଓ ଦଣ୍ଡଧର ରାଜା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଯଥାବତ୍ ପାଇ, ଏଠାରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେଲା ପରେ ବିଦ୍ୱାନ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ।