ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.100.1
जटिलं चीरवसनं प्राञ्जलिं पतितं भुवि ।
ददर्श रामो दुर्दर्शं युगान्ते भास्करं यथा ॥ २.१००.१ ॥
ਜਟਾਧਾਰੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਲ ਦੇ ਬਸਤਰ ਪਹਿਨੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ (ਭਰਤ) ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਯੁਗਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨ ਸੀ।
2.100.2
कथञ्चिदभिविज्ञाय विवर्णवदनं कृशम् ।
भ्रातरं भरतं रामः परिजग्राह बाहुना ॥ २.१००.२ ॥
ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਫਿੱਕੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਭਰਾ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲਿਆ।
2.100.3
आघ्राय रामस्तं मूर्ध्नि परिष्वज्य च राघवः ।
अङ्के भरतमारोप्य पर्यपृच्छत् समाहितः ॥ २.१००.३ ॥
ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਅਤੇ ਗਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
2.100.4
क्व नु ते ऽभूत् पिता तात यदरण्यं त्वमागतः ।
न हि त्वं जीवतस्तस्य वनमागन्तुमर्हसि ॥ २.१००.४ ॥
ਹੇ ਤਾਤ! ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਂਦੇ ਹੋਏ ਤੈਨੂੰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।
2.100.5
चिरस्य बत पश्यामि दूराद्भरतमागतम् ।
दुष्प्रतीकमरण्ये ऽस्मिन् किं तात वनमागतः ॥ २.१००.५ ॥
ਅਫ਼ਸੋਸ! ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦੂਰੋਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਤਾਤ! ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਵਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈਂ?
2.100.6
कच्चिद्धारयते तात राजा यत्त्वमिहागतः ।
कच्चिन्न दीनः सहसा राजा लोकान्तरं गतः ॥ २.१००.६ ॥
ਹੇ ਤਾਤ! ਕੀ ਰਾਜਾ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਕੀ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ਹਨ?
2.100.7
कच्चित् सौम्य न ते राज्यं भ्रष्टं बालस्य शाश्वतम् ॥ २.१००.७ ॥
ਹੇ ਸੌਮਯ, ਬਾਲਕ ਤੇਰਾ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ ਭਰਿਸ਼ਟ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ?
2.100.8
कच्चिच्छुश्रूषसे तात पितरं सत्यविक्रमम् ॥ २.१००.८ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਨਾ?
2.100.9
कच्चिद्दशरथो राजा कुशली सत्यसङ्गरः ।
राजसूयाश्वमेधानामाहर्त्ता धर्मनिश्चयः ॥ २.१००.९ ॥
ਸੱਚੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਕੁਸ਼ਲ ਹਨ ਨਾ?
2.100.10
स कच्चिद् ब्राह्मणो विद्वान् धर्मनित्यो महाद्युतिः ।
इक्ष्वाकूणामुपाध्यायो यथावत्तात पूज्यते ॥ २.१००.१० ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਟਿਕੇ, ਮਹਾਤੇਜਸ੍ਵੀ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਪਾਧਿਆਏ ਯਥਾਵਤ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਨਾ?
2.100.11
सा तात कच्चित्कौसल्या सुमित्रा च प्रजावती ।
सुखिनी कच्चिदार्य्या च देवी नन्दति कैकयी ॥ २.१००.११ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨਵਤੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਸੁਖੀ ਹਨ ਨਾ? ਆਰਿਆ ਦੇਵੀ ਕੈਕੇਈ ਅਨੰਦ ਵਿੱਚ ਹੈ ਨਾ?
2.100.12
कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः ।
अनसूयुरनुद्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः ॥ २.१००.१२ ॥
ਵਿਨੈ-ਸੰਪੰਨ, ਕੁਲਪੁੱਤਰ, ਬਹੁਸ਼ਰੁਤ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤ, ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਤਕਾਰੇ ਗਏ ਤੇਰੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਠੀਕ ਹਨ ਨਾ?
2.100.13
कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः ।
हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा ॥ २.१००.१३ ॥
ਕੀ ਤੇਰੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਗਨੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਵਧਾਨ ਹਨ, ਵਿਧੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹਨ? ਜੋ ਹਵਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ?
2.100.14
कच्चिद्देवान् पितऽन् मातऽर्गुरून् पितृसमानपि ।
वृद्धांश्च तत वैद्यांश्च ब्राह्मणांश्चाभिमन्यसे ॥ २.१००.१४ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਮਾਤਾਵਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ, ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਲੋਕਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.100.15
इष्वस्त्रवरसम्पन्नमर्थशास्त्रविशारदम् ।
सुधन्वानमुपाध्यायं कच्चित्त्वं तात मन्यसे ॥ २.१००.१५ ॥
ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਸੁਧੰਵਾ ਨੂੰ ਕੀ ਤੂੰ ਉਪਾਧਿਆਇ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਪਿਆਰੇ?
2.100.16
कच्चिदात्मसमाः शूराः श्रुतवन्तो जितेन्द्रियाः ।
कुलीनाश्चेङ्गितज्ञाश्च कृतास्ते तात मन्त्रिणः ॥ २.१००.१६ ॥
ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਸੂਰਮੇ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ, ਕੁਲੀਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤਰੀ ਤੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਕੀ, ਪਿਆਰੇ?
2.100.17
मन्त्रो विजयमूलं हि राज्ञां भवति राघव ।
सुसंवृतो मन्त्रधरैरमात्यैः शास्त्रकोविदैः ॥ २.१००.१७ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਤਰਣਾ ਹੀ ਹੈ। ਭੇਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਅਮਾਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
2.100.18
कच्चिन्निद्रावशं नैषीः कच्चित्काले प्रबुध्यसे ।
कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तयस्यर्थनैपुणम् ॥ २.१००.१८ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਜਾਗਦਾ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ?
2.100.19
कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिः सह ।
कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो राष्ट्रं न परिधावति ॥ २.१००.१९ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕੀ ਤੇਰੀ ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਨਹੀਂ?
2.100.20
कच्चिदर्थं विनिश्चित्य लघुमूलं महोदयम् ।
क्षिप्रमारभसे कर्त्तुं न दीर्घयसि राघव ॥ २.१००.२० ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ! ਛੋਟੇ ਮੂਲ ਵਾਲਾ ਪਰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਕੇ ਕੀ ਤੂੰ ਝੱਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
2.100.21
कच्चित्ते सुकृतान्येव कृतरूपाणि वा पुनः ।
विदुस्ते सर्वकार्याणि न कर्त्तव्यानि पार्थिवाः ॥ २.१००.२१ ॥
ਤੇਰੇ ਨੇਕ ਕੰਮ, ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਰਨੇ ਬਾਕੀ ਹੋਣ, ਕੀ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਰਾਜਿਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਨ ਯੋਗ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਕੀ?
2.100.22
कच्चिन्न तर्कैर्युक्त्या वा ये चाप्यपरिकीर्तिताः ।
त्वया वा वा ऽमात्यैर्बुध्यते तात मन्त्रितम् ॥ २.१००.२२ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਤੂੰ ਜਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਜੋ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਜ਼ਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਹ ਤਰਕ ਜਾਂ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
2.100.23
कच्चित् सहस्रान् मूर्खाणामेकमिच्छसि पण्डितम् ।
पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्य्यान्निःश्रेयसं महत् ॥ २.१००.२३ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੀ ਤੂੰ ਇੱਕ ਪੰਡਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਔਖੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਹੀ ਵੱਡਾ ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
2.100.24
सहस्राण्यपि मूर्खाणां यद्युपास्ते महीपतिः ।
अथवाप्ययुतान्येव नास्ति तेषु सहायता ॥ २.१००.२४ ॥
ਰਾਜਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
2.100.25
एकोप्यमात्यो मेधावी शूरो दक्षो विचक्षणः ।
राजानं राजमात्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम् ॥ २.१००.२५ ॥
ਇੱਕ ਹੀ ਮੰਤਰੀ ਜੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸੂਰਬੀਰ, ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜ-ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2.100.26
कच्चिन्मुख्या महत्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः ।
जघन्यास्तु जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः ॥ २.१००.२६ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਮੱਧਮ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੱਧਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਹੈ?
2.100.27
अमात्यानुपधातीतान् पितृपैतामहाञ्छुचीन् ।
श्रेष्ठान् श्रेष्ठेषु कच्चित्त्वं नियोजयसि कर्मसु ॥ २.१००.२७ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ, ਪਰਖ ਵਿੱਚ ਖਰੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ?
2.100.28
कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्वेजितप्रजम् ।
राष्ट्रं तवानुजानन्ति मन्त्रिणः कैकयीसुत ॥ २.१००.२८ ॥
ਹੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਕਠੋਰ ਦੰਡ ਨਾਲ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਕੀ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਨਹੀਂ?
2.100.29
कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा ।
उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः ॥ २.१००.२९ ॥
ਕੀ ਯੱਗ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੈਨੂੰ, ਵਰਜਿਤ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਪਤਿਤ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ, ਤੁੱਛ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ?
2.100.30
उपायकुशलं वैद्यं भृत्यसन्दूषणे रतम् ।
शूरमैश्वर्यकामं च यो न हन्ति स वध्यते ॥ २.१००.३० ॥
ਜੋ ਉਪਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਸੂਰਬੀਰ ਅਤੇ ਐਸ਼ਵਰਜ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ, ਉਹੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.100.31
कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान् धृतिमाञ्छुचिः ।
कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षः सेनापतिः कृतः ॥ २.१००.३१ ॥
ਦਲੇਰ, ਸੂਰਮਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਸ਼ੁੱਧ, ਕੁਲੀਨ, ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਅਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੀ ਤੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ?
2.100.32
बलवन्तश्च कच्चित्ते मुख्या युद्धविशारदाः ।
दृष्टापदाना विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्य मानिताः ॥ २.१००.३२ ॥
ਤੇਰੇ ਬਲਵਾਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਖੇ ਹੋਏ, ਬਹਾਦਰ ਮੁੱਖ ਯੋਧੇ ਕੀ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਅਤੇ ਮਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
2.100.33
कच्चिद्बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ।
सम्प्राप्तकालं दातव्यं ददासि न विलम्बसे ॥ २.१००.३३ ॥
ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਦੇਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ?
2.100.34
कालातिक्रमणाच्चैव भक्तवेतनयोर्भृताः ।
भर्त्तुः कुप्यन्ति दुष्यन्ति सो ऽनर्थः सुमहान् स्मृतः ॥ २.१००.३४ ॥
ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਤਨਖ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਤਨਖ਼ਾਹੀ ਸਿਪਾਹੀ ਮਾਲਕ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਨਰਥ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
2.100.35
कच्चित् सर्वे ऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति समाहिताः ॥ २.१००.३५ ॥
ਸਾਰੇ ਕੁਲੀਨ ਪੁੱਤਰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਨ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਤਿਆਗਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ?
2.100.36
कच्चिज्जानपदो विद्वान् दक्षिणः प्रतिभानवान् ।
यथोक्तवादी दूतस्ते कृतो भरत पण्डितः ॥ २.१००.३६ ॥
ਹੇ ਭਰਤ! ਕੀ ਤੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਨਿਪੁੰਨ, ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਤ ਬਣਾਇਆ ਹੈ?
2.100.37
कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च ।
त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः ॥ २.१००.३७ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਜਾਸੂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ?
2.100.38
कच्चिद्व्यपास्तानहितान् प्रतियातांश्च सर्वदा ।
दुर्बलाननवज्ञाय वर्त्तसे रिपुसूदन ॥ २.१००.३८ ॥
ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਕੀ ਤੂੰ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਿਤ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ, ਮੁੜ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਦਾ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.100.39
कच्चिन्न लोकायतिकान् ब्राह्मणांस्तात सेवसे ।
अनर्थकुशला ह्येते बालाः पण्डितमानिनः ॥ २.१००.३९ ॥
ਹੇ ਤਾਤ! ਕੀ ਤੂੰ ਲੋਕਾਇਤਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ; ਮੂਰਖ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
2.100.40
धर्मशास्त्रेषु मुख्येषु विद्यमानेषु दुर्बुधाः ।
बुद्धिमान्वीक्षिकीं प्राप्य निरर्थं प्रवदन्ति ते ॥ २.१००.४० ॥
ਮੁੱਖ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਹ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਲੋਕ ਤਰਕ-ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਅਰਥ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
2.100.41
वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः ।
सत्यनामां दृढद्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम् ॥ २.१००.४१ ॥
ਹੇ ਤਾਤ! ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਨਗਰ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰੱਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
2.100.42
ब्राह्मणैः क्षत्ऺित्रयैर्वैश्यैः स्वकर्मनिरतैः सदा ।
जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यैः सहस्रशः ॥ २.१००.४२ ॥
ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਜਿਤੇਂਦਰੀ, ਮਹਾਉਤਸਾਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਖੱਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਾਂ, ਅਜਿਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਆਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਨਗਰ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
2.100.43
प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम् ।
कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि ॥ २.१००.४३ ॥
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਕੀ ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.100.44
कच्चिच्चित्यशतैर्जुष्टः सुनिविष्टजनाकुलः ।
देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः ॥ २.१००.४४ ॥
ਸੈਂਕੜੇ ਚੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਦੇਵ-ਅਸਥਾਨਾਂ, ਪਿਆਊਆਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੀ ਕੀ ਉਹ ਨਗਰੀ ਹੈ?
2.100.45
प्रहृष्टनरनारीकः समाजोत्सवशोभितः ।
सुकृष्टसीमा पशुमान् हिंसाभिः परिवर्जितः ॥ २.१००.४५ ॥
ਮਰਦ-ਔਰਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼, ਸਮਾਜਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਹੀ ਹੋਈਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਸ਼ੂਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੀ ਉਹ ਨਗਰੀ ਹੈ?
2.100.46
अदेवमातृको रम्यः श्वापदैः परिवर्जितः ।
परित्यक्तो भयैः सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः ॥ २.१००.४६ ॥
ਕੇਵਲ ਮੀਂਹ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਰਮਣੀਕ, ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਰ ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਖਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੀ ਕੀ ਉਹ ਨਗਰੀ ਹੈ?
2.100.47
विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वैः सुरक्षितः ।
कच्चिज्जनपदः स्फीतः सुखं वसति राघव ॥ २.१००.४७ ॥
ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਜਨਪਦ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਨਾ?
2.100.48
कच्चित्ते दयिताः सर्वे कृषिगोरक्षजीविनः ।
वार्त्तायां संश्रितस्तात लोको हि सुखमेधते ॥ २.१००.४८ ॥
ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਿਆਰੇ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਗਊ-ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਨਾ? ਹੇ ਤਾਤ! ਵਾਰਤਾ (ਖੇਤੀ-ਵਪਾਰ) ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੀ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹਨ।
2.100.49
तेषां गुप्तिपरीहारैः कच्चित्ते भरणं कृतम् ।
रक्ष्या हि राज्ञा धर्मेण सर्वे विषयवासिनः ॥ २.१००.४९ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਟੈਕਸ-ਛੂਟ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
2.100.50
कच्चित् स्त्रियः सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः ।
कच्चिन्न श्रद्दधास्यासां कच्चिद् गुह्यं न भाषसे ॥ २.१००.५० ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
2.100.51
कच्चिन्नागवनं गुप्तं कच्चित्ते सन्ति धेनुकाः ।
कच्चिन्न गणिकाश्वानां कुञ्जराणां च तृप्यसि ॥ २.१००.५१ ॥
ਕੀ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਮ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
2.100.52
कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्याणां विभूषितम् ।
उत्थायोत्थाय पूर्वाह्णे राजपुत्र महापथे ॥ २.१००.५२ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਕੀ ਤੂੰ ਸਵੇਰੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਠ ਕੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ?
2.100.53
कच्चिन्न सर्वे कर्मान्ताः प्रत्यक्षास्ते ऽविशङ्कया ।
सर्वे वा पुनरुत्सृष्टा मध्यमेवात्र कारणम् ॥ २.१००.५३ ॥
ਕੀ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਤੂੰ ਬੇਡਰ ਹੋ ਕੇ ਖ਼ੁਦ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ? ਜਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਅਣਗੌਲਿਆ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਵਿਚੋਲੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹਨ।
2.100.54
कच्चित् सर्वाणि दुर्गाणि धनधान्यायुधोदकैः ।
यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्द्धरै ॥ २.१००.५४ ॥
ਕੀ ਸਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਹਥਿਆਰ, ਪਾਣੀ, ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ?
2.100.55
आयस्ते विपुलः कच्चित् कच्चिदल्पतरो व्ययः ।
अपात्रेषु न ते कच्चित्कोशो गच्छति राघव ॥ २.१००.५५ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੇਰੀ ਆਮਦਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ? ਕੀ ਖ਼ਰਚ ਘੱਟ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ?
2.100.56
देवतार्थे च पित्रर्थे ब्राह्मणाभ्यागतेषु च ।
योधेषु मित्रवर्गेषु कच्चिद्गच्छति ते व्ययः ॥ २.१००.५६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ, ਯੋਧਿਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਤੇਰਾ ਖ਼ਰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ?
2.100.57
कच्चिदार्य्यो विशुद्धात्मा ऽ ऽक्षारितश्चोरकर्मणा ।
अपृष्टः शास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचिः ॥ २.१००.५७ ॥
ਕੀ ਕੋਈ ਆਰਿਆ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਚੋਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਪ੍ਰਬੀਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਬਿਨਾਂ, ਲਾਲਚ ਕਾਰਨ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ?
2.100.58
गृहीतश्चैव पृष्टश्च काले दृष्टः सकारणः ।
कच्चिन्न मुच्यते चोरो धनलोभान्नरर्षभ ॥ २.१००.५८ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਚੋਰ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਹੋਈ ਤੇ ਕਾਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਕੀ ਧਨ ਦੇ ਲਾਲਚ ਕਾਰਨ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ?
2.100.59
व्यसने कच्चिदाढ्यस्य दुर्गतस्य च राघव ।
अर्थं विरागाः पश्यन्ति तवामात्या बहुश्रुताः ॥ २.१००.५९ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਧਨੀ ਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਿਰਪੱਖ ਤੇ ਬਹੁਗਿਆਨੀ ਮੰਤਰੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਨਾ?
2.100.60
यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यस्राणि राघव ।
तानि पुत्रपशून् घ्नन्ति प्रीत्यर्थमनुशासतः ॥ २.१००.६० ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਸਾਏ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੋ ਅੱਥਰੂ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਲਈ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
2.100.61
कच्चिद् वृद्धांश्च बालांश्च वैद्यमुख्यांश्च राघव ।
दानेन मनसा वाचा त्रिभिरेतैर्बुभूषसे ॥ २.१००.६१ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਦਾ ਹੈਂ?
2.100.62
कच्चिद्गुरूंश्च वृद्धांश्च तापसान् देवतातिथीन् ।
चैत्यांश्च सर्वान् सिद्धार्थान् ब्राह्मणांश्च नमस्यसि ॥ २.१००.६२ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਗੁਰੂਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਤਪਸਵੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਸਾਰੇ ਚੈਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਰਥ ਜਨਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.100.63
कच्चिदर्थेन वा धर्ममर्थं धर्मेण वा पुनः ।
उभौ वा प्रीतिलोभेन कामेन च न बाधसे ॥ २.१००.६३ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਧਨ ਲਈ ਧਰਮ ਨੂੰ, ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਧਨ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ-ਲੋਭ ਜਾਂ ਕਾਮ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?
2.100.64
कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर ।
विभज्य काले कालज्ञ सर्वान् वरद सेवसे ॥ २.१००.६४ ॥
ਹੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਕਾਲ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਅਰਥ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡ ਕੇ ਸਭ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.100.65
कच्चित्ते ब्राह्मणाः शर्म सर्वशास्त्रार्थकोविदाः ।
आशंसन्ते महाप्राज्ञ पौरजानपदैः सह ॥ २.१००.६५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ਼, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤੇਰੇ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਨਾ?
2.100.66
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् ।
अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम् ॥ २.१००.६६ ॥
ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਝੂਠ, ਕ੍ਰੋਧ, ਪ੍ਰਮਾਦ, ਦੀਰਘਸੂਤ੍ਰਤਾ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਆਲਸ — ਇਹ ਪੰਜ ਆਚਰਨ-ਦੋਸ਼ ਹਨ।
2.100.67
एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम् ।
निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् ॥ २.१००.६७ ॥
ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਅਨਰਥ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਤਰਣਾ ਕਰਨੀ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਨਾ ਕਰਨੇ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰਨੀ।
2.100.68
मङ्गलस्याप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः ।
कच्चित्त्वं वर्जयस्येतान् राजदोषांश्चतुर्दश ॥ २.१००.६८ ॥
ਮੰਗਲ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ — ਕੀ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੌਦਾਂ ਰਾਜਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈਂ?
2.100.69
दश पञ्च चतुर्वर्गान् सप्तवर्गं च तत्त्वतः ।
अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव ॥ २.१००.६९ ॥
ਪੰਦਰਾਂ, ਚਾਰ ਵਰਗ, ਸੱਤ ਵਰਗ, ਤੱਤਤਃ ਅੱਠ ਵਰਗ, ਤਿੰਨ ਵਰਗ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ — ਹੇ ਰਾਘਵ।
2.100.70
इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्वा षाङ्गुण्यं दैवमानुषम् ।
कृत्यं विंशतिवर्गञ्च तथा प्रकृतिमण्डलम् ॥ २.१००.७० ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਛੇ ਗੁਣ, ਦੈਵੀ ਅਤੇ ਮਾਨੁਖੀ, ਵੀਹ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ-ਮੰਡਲ।
2.100.71
यात्रादण्डविधानञ्च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ ।
कच्चिदेतान् महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे ॥ २.१००.७१ ॥
ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦੰਡ-ਵਿਧਾਨ, ਦੋ ਯੋਨੀਆਂ, ਸੰਧੀ ਅਤੇ ਵਿਗ੍ਰਹ — ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਕੀ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ?
2.100.72
मन्त्रिभिस्त्वं यथोद्दिष्टैश्चतुर्भिस्त्रिभिरेव वा ।
कच्चित् समस्तैर्व्यस्तैश्च मन्त्र मन्त्रयसे मिथः ॥ २.१००.७२ ॥
ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਚਾਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਨਾਲ, ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ, ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਮੰਤਰਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?
2.100.73
कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफलाः क्रियाः ।
कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् ॥ २.१००.७३ ॥
ਕੀ ਤੇਰੇ ਵੇਦ ਸਫਲ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਯੱਗ-ਕਰਮ ਸਫਲ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਫਲ ਹਨ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਸਫਲ ਹੈ?
2.100.74
कच्चिदेषैव ते बुद्धिर्यथोक्ता मम राघव ।
आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थसंहिता ॥ २.१००.७४ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸੀ ਸੀ? ਉਹ ਉਮਰ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
2.100.75
यां वृत्तिं वर्त्तते तातो यां च नः प्रपितामहाः ।
तां वृत्तिं वर्त्तसे कच्चिद्या च सत्पथगा शुभा ॥ २.१००.७५ ॥
ਜਿਹੜਾ ਆਚਰਣ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁਰਖੇ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਕੀ ਤੂੰ ਉਹੀ ਆਚਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਜੋ ਸਤਪੰਥ ਉੱਤੇ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ?
2.100.76
कच्चित् स्वादु कृतं भोज्यमेको नाश्नासि राघव ।
कच्चिदाशंसमानेभ्यो मित्रेभ्यः सम्प्रयच्छसि ॥ २.१००.७६ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੁਆਦਲਾ ਭੋਜਨ ਇਕੱਲਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ? ਕੀ ਆਸ ਨਾਲ ਉਡੀਕਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ?
2.100.77
राजा तु धर्मेण हि पालयित्वा महामतिर्दण्डधरः प्रजानाम् ।
अवाप्य कृत्स्नां वसुधां यथावदितश्च्युतः स्वर्गमुपैति विद्वान् ॥ २.१००.७७ ॥
ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਂਮਤੀ ਅਤੇ ਦੰਡਧਾਰੀ ਰਾਜਾ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਯੋਗ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਡਿੱਗਣ ਮਗਰੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਬਣ ਕੇ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।