వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.100.1
जटिलं चीरवसनं प्राञ्जलिं पतितं भुवि ।
ददर्श रामो दुर्दर्शं युगान्ते भास्करं यथा ॥ २.१००.१ ॥
జటలు ధరించి, చీరవస్త్రాలు కట్టి, చేతులు జోడించి నేలపై పడి ఉన్న (భరతుడిని) రాముడు చూశాడు; యుగాంతంలో సూర్యుని చూడటం కష్టమైనట్లు ఆయనను చూడటం కష్టమైంది.
2.100.2
कथञ्चिदभिविज्ञाय विवर्णवदनं कृशम् ।
भ्रातरं भरतं रामः परिजग्राह बाहुना ॥ २.१००.२ ॥
ఎలాగో గుర్తుపట్టి, వివర్ణమైన ముఖంతో, కృశించిన సోదరుడు భరతుడిని రాముడు బాహువులతో కౌగిలించుకున్నాడు.
2.100.3
आघ्राय रामस्तं मूर्ध्नि परिष्वज्य च राघवः ।
अङ्के भरतमारोप्य पर्यपृच्छत् समाहितः ॥ २.१००.३ ॥
రాఘవుడైన రాముడు అతని తలను ఆఘ్రాణించి, కౌగిలించుకొని, భరతుడిని ఒడిలో కూర్చోబెట్టి, ప్రశాంత మనస్సుతో ప్రశ్నించాడు.
2.100.4
क्व नु ते ऽभूत् पिता तात यदरण्यं त्वमागतः ।
न हि त्वं जीवतस्तस्य वनमागन्तुमर्हसि ॥ २.१००.४ ॥
తాతా! నీ తండ్రి ఎక్కడ? నీవు అరణ్యానికి వచ్చావే! ఆయన బ్రతికి ఉండగా నీవు వనానికి రావడం తగదు.
2.100.5
चिरस्य बत पश्यामि दूराद्भरतमागतम् ।
दुष्प्रतीकमरण्ये ऽस्मिन् किं तात वनमागतः ॥ २.१००.५ ॥
అయ్యో! చాలా కాలం తర్వాత దూరం నుండి భరతుడు వస్తున్నట్లు చూస్తున్నాను. తాతా! ఈ అరణ్యంలో గుర్తుపట్టడం కష్టంగా ఉంది, నీవు ఎందుకు వనానికి వచ్చావు?
2.100.6
कच्चिद्धारयते तात राजा यत्त्वमिहागतः ।
कच्चिन्न दीनः सहसा राजा लोकान्तरं गतः ॥ २.१००.६ ॥
తాతా! రాజు జీవించి ఉన్నాడా, కాబట్టి నీవు ఇక్కడికి వచ్చావా? రాజు దుఃఖంతో హఠాత్తుగా పరలోకానికి వెళ్ళిపోయాడా?
2.100.7
कच्चित् सौम्य न ते राज्यं भ्रष्टं बालस्य शाश्वतम् ॥ २.१००.७ ॥
ఓ సౌమ్యుడా, బాలుడైన నీకు చెందిన శాశ్వతమైన రాజ్యం చేజారిపోలేదు కదా?
2.100.8
कच्चिच्छुश्रूषसे तात पितरं सत्यविक्रमम् ॥ २.१००.८ ॥
ప్రియుడా, సత్యపరాక్రమమైన తండ్రిని నువ్వు సేవిస్తున్నావా?
2.100.9
कच्चिद्दशरथो राजा कुशली सत्यसङ्गरः ।
राजसूयाश्वमेधानामाहर्त्ता धर्मनिश्चयः ॥ २.१००.९ ॥
సత్యసంకల్పుడు, రాజసూయ అశ్వమేధ యజ్ఞాలు చేసి, ధర్మనిశ్చయుడైన దశరథ రాజు క్షేమంగా ఉన్నాడా?
2.100.10
स कच्चिद् ब्राह्मणो विद्वान् धर्मनित्यो महाद्युतिः ।
इक्ष्वाकूणामुपाध्यायो यथावत्तात पूज्यते ॥ २.१००.१० ॥
ప్రియుడా, ఆ విద్వాంసుడైన బ్రాహ్మణుడు, ధర్మనిష్ఠుడు, మహాతేజస్వి, ఇక్ష్వాకు వంశ ఉపాధ్యాయుడు యథావిధిగా గౌరవింపబడుతున్నాడా?
2.100.11
सा तात कच्चित्कौसल्या सुमित्रा च प्रजावती ।
सुखिनी कच्चिदार्य्या च देवी नन्दति कैकयी ॥ २.१००.११ ॥
ప్రియుడా, సంతానవతి అయిన కౌసల్య, సుమిత్ర సుఖంగా ఉన్నారా? ఆర్యాదేవి కైకేయి ఆనందంగా ఉందా?
2.100.12
कच्चिद्विनयसम्पन्नः कुलपुत्रो बहुश्रुतः ।
अनसूयुरनुद्रष्टा सत्कृतस्ते पुरोहितः ॥ २.१००.१२ ॥
వినయసంపన్నుడు, కులపుత్రుడు, బహుశ్రుతుడు, అసూయలేనివాడు, మార్గదర్శకుడు, నీచేత సత్కరించబడిన నీ పురోహితుడు క్షేమమా?
2.100.13
कच्चिदग्निषु ते युक्तो विधिज्ञो मतिमानृजुः ।
हुतं च होष्यमाणं च काले वेदयते सदा ॥ २.१००.१३ ॥
నీ పురోహితుడు అగ్నుల పట్ల శ్రద్ధగలవాడా, విధులు తెలిసినవాడా, బుద్ధిమంతుడా, ఋజువర్తనుడా? ఇప్పటికే సమర్పించిన హోమాన్ని, ఇకపై సమర్పించవలసిన హోమాన్ని అతడు ఎల్లప్పుడూ సరైన సమయంలో తెలియజేస్తాడా?
2.100.14
कच्चिद्देवान् पितऽन् मातऽर्गुरून् पितृसमानपि ।
वृद्धांश्च तत वैद्यांश्च ब्राह्मणांश्चाभिमन्यसे ॥ २.१००.१४ ॥
దేవతలను, పితృదేవతలను, తల్లులను, గురువులను, తండ్రితో సమానులైనవారిని, వృద్ధులను, వైద్యులను, బ్రాహ్మణులను నీవు గౌరవిస్తున్నావా?
2.100.15
इष्वस्त्रवरसम्पन्नमर्थशास्त्रविशारदम् ।
सुधन्वानमुपाध्यायं कच्चित्त्वं तात मन्यसे ॥ २.१००.१५ ॥
బాణ విద్యలో, శ్రేష్ఠమైన ఆయుధాలలో నిపుణుడై, అర్థశాస్త్రంలో ప్రవీణుడైన సుధన్వుడిని నీవు ఉపాధ్యాయునిగా గౌరవిస్తున్నావా, ప్రియ సోదరా?
2.100.16
कच्चिदात्मसमाः शूराः श्रुतवन्तो जितेन्द्रियाः ।
कुलीनाश्चेङ्गितज्ञाश्च कृतास्ते तात मन्त्रिणः ॥ २.१००.१६ ॥
నీతో సమానులైన శూరులు, శాస్త్రజ్ఞులు, ఇంద్రియ నిగ్రహం గలవారు, ఉత్తమ కులంలో పుట్టినవారు, సంకేతాలు గ్రహించేవారు అయిన మంత్రులను నీవు నియమించావా, ప్రియ సోదరా?
2.100.17
मन्त्रो विजयमूलं हि राज्ञां भवति राघव ।
सुसंवृतो मन्त्रधरैरमात्यैः शास्त्रकोविदैः ॥ २.१००.१७ ॥
ఓ రాఘవా, రాజుల విజయానికి మూలం మంత్రాలోచనే. రహస్యాన్ని కాపాడగల, శాస్త్రాలలో నిపుణులైన అమాత్యులు దానిని భద్రంగా ఉంచినప్పుడే అది సురక్షితంగా ఉంటుంది.
2.100.18
कच्चिन्निद्रावशं नैषीः कच्चित्काले प्रबुध्यसे ।
कच्चिच्चापररात्रेषु चिन्तयस्यर्थनैपुणम् ॥ २.१००.१८ ॥
నీవు నిద్రకు వశుడవు కావడం లేదు కదా? తగిన సమయంలో మేల్కొంటున్నావా? రాత్రి చివరి ఘడియలలో రాజనీతి నైపుణ్యాన్ని గురించి ఆలోచిస్తున్నావా?
2.100.19
कच्चिन्मन्त्रयसे नैकः कच्चिन्न बहुभिः सह ।
कच्चित्ते मन्त्रितो मन्त्रो राष्ट्रं न परिधावति ॥ २.१००.१९ ॥
నువ్వు ఒంటరిగా ఆలోచించవు కదా? చాలా మందితో కలిసి కూడా ఆలోచించవు కదా? నీ రహస్య ఆలోచన రాజ్యమంతా వ్యాపించడం లేదు కదా?
2.100.20
कच्चिदर्थं विनिश्चित्य लघुमूलं महोदयम् ।
क्षिप्रमारभसे कर्त्तुं न दीर्घयसि राघव ॥ २.१००.२० ॥
రాఘవా! చిన్న మూలంతో గొప్ప ఫలితాన్నిచ్చే పనిని నిశ్చయించుకుని, వెంటనే ప్రారంభిస్తావా? దాన్ని ఆలస్యం చేయడం లేదు కదా?
2.100.21
कच्चित्ते सुकृतान्येव कृतरूपाणि वा पुनः ।
विदुस्ते सर्वकार्याणि न कर्त्तव्यानि पार्थिवाः ॥ २.१००.२१ ॥
నీ సత్కార్యాలు, పూర్తయినవైనా ఇంకా చేయవలసినవైనా, ప్రజలకు తెలిసిపోతున్నాయా? రాజులారా, మీరు చేయవలసిన పనులన్నీ ముందే తెలిసిపోవడం లేదు కదా?
2.100.22
कच्चिन्न तर्कैर्युक्त्या वा ये चाप्यपरिकीर्तिताः ।
त्वया वा वा ऽमात्यैर्बुध्यते तात मन्त्रितम् ॥ २.१००.२२ ॥
ప్రియమైనవాడా! నువ్వు లేదా మంత్రులు ఆలోచించిన విషయం, బయటకు చెప్పని విషయం, తర్కంతోనో యుక్తితోనో ఇతరులకు తెలిసిపోవడం లేదు కదా?
2.100.23
कच्चित् सहस्रान् मूर्खाणामेकमिच्छसि पण्डितम् ।
पण्डितो ह्यर्थकृच्छ्रेषु कुर्य्यान्निःश्रेयसं महत् ॥ २.१००.२३ ॥
వేలమంది మూర్ఖులకు బదులు ఒక పండితుడిని కోరుకుంటున్నావా? కష్టమైన పనులలో పండితుడే గొప్ప మేలు చేయగలడు.
2.100.24
सहस्राण्यपि मूर्खाणां यद्युपास्ते महीपतिः ।
अथवाप्ययुतान्येव नास्ति तेषु सहायता ॥ २.१००.२४ ॥
రాజు వేలాది లేదా పదివేల మంది మూర్ఖులను ఆశ్రయించినా, వారివల్ల నిజమైన సహాయం ఉండదు.
2.100.25
एकोप्यमात्यो मेधावी शूरो दक्षो विचक्षणः ।
राजानं राजमात्रं वा प्रापयेन्महतीं श्रियम् ॥ २.१००.२५ ॥
ఒక్క మంత్రి అయినా మేధావి, శూరుడు, దక్షుడు, విచక్షణ గలవాడైతే, అతడు రాజును లేదా రాజాధికారిని కూడా గొప్ప సంపదకు చేర్చగలడు.
2.100.26
कच्चिन्मुख्या महत्स्वेव मध्यमेषु च मध्यमाः ।
जघन्यास्तु जघन्येषु भृत्याः कर्मसु योजिताः ॥ २.१००.२६ ॥
ముఖ్యమైన పదవులలో ముఖ్యులను, మధ్యమ పదవులలో మధ్యములను, అల్ప పదవులలో అల్పులైన సేవకులను నీవు నియమించావా?
2.100.27
अमात्यानुपधातीतान् पितृपैतामहाञ्छुचीन् ।
श्रेष्ठान् श्रेष्ठेषु कच्चित्त्वं नियोजयसि कर्मसु ॥ २.१००.२७ ॥
తండ్రి, తాతల కాలం నుండి వస్తున్న, పరీక్షలలో నిరూపితులైన, శుద్ధులైన శ్రేష్ఠ మంత్రులను మాత్రమే శ్రేష్ఠ కార్యాలలో నీవు నియమిస్తున్నావా?
2.100.28
कच्चिन्नोग्रेण दण्डेन भृशमुद्वेजितप्रजम् ।
राष्ट्रं तवानुजानन्ति मन्त्रिणः कैकयीसुत ॥ २.१००.२८ ॥
కైకేయీ పుత్రా! కఠినమైన దండనతో ప్రజలను అత్యంతంగా కలవరపరిచే నీ రాజ్యాన్ని మంత్రులు ఆమోదిస్తున్నారా, లేదా?
2.100.29
कच्चित्त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा ।
उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानमिव स्त्रियः ॥ २.१००.२९ ॥
యాజకులు నిన్ను, నిషిద్ధ దానాలు స్వీకరించే పతితునిగా, స్త్రీ కోసం కామించే వానిగా చూసినట్లు, తిరస్కరించడం లేదు కదా?
2.100.30
उपायकुशलं वैद्यं भृत्यसन्दूषणे रतम् ।
शूरमैश्वर्यकामं च यो न हन्ति स वध्यते ॥ २.१००.३० ॥
ఉపాయ కుశలుడు, సేవకులను చెడగొట్టడంలో నిమగ్నుడు, శూరుడు, ఐశ్వర్యాన్ని కోరేవాడు అయిన శత్రువును ఎవరు చంపడో, అతడే చంపబడతాడు.
2.100.31
कच्चिद्धृष्टश्च शूरश्च मतिमान् धृतिमाञ्छुचिः ।
कुलीनश्चानुरक्तश्च दक्षः सेनापतिः कृतः ॥ २.१००.३१ ॥
ధైర్యవంతుడు, శూరుడు, బుద్ధిమంతుడు, ధృతిమంతుడు, శుచి, కులీనుడు, అనురక్తుడు, దక్షుడు అయినవాడిని సేనాపతిగా నియమించావా?
2.100.32
बलवन्तश्च कच्चित्ते मुख्या युद्धविशारदाः ।
दृष्टापदाना विक्रान्तास्त्वया सत्कृत्य मानिताः ॥ २.१००.३२ ॥
నీ బలవంతులైన, యుద్ధనిపుణులైన, ఆపదల్లో పరీక్షించబడిన, పరాక్రమవంతులైన ప్రధాన యోధులను నువ్వు సత్కరించి గౌరవిస్తున్నావా?
2.100.33
कच्चिद्बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ।
सम्प्राप्तकालं दातव्यं ददासि न विलम्बसे ॥ २.१००.३३ ॥
సైన్యానికి ఆహారం, జీతం తగిన విధంగా, సమయానికి ఇస్తున్నావా? ఆలస్యం చేయకుండా ఇస్తున్నావా?
2.100.34
कालातिक्रमणाच्चैव भक्तवेतनयोर्भृताः ।
भर्त्तुः कुप्यन्ति दुष्यन्ति सो ऽनर्थः सुमहान् स्मृतः ॥ २.१००.३४ ॥
ఆహారం, జీతం ఆలస్యమైతే కూలి సైనికులు యజమానిపై కోపించి చెడిపోతారు; అది చాలా పెద్ద అనర్థమని చెప్పబడింది.
2.100.35
कच्चित् सर्वे ऽनुरक्तास्त्वां कुलपुत्राः प्रधानतः ।
कच्चित्प्राणांस्तवार्थेषु सन्त्यजन्ति समाहिताः ॥ २.१००.३५ ॥
కులీన పుత్రులందరూ, ముఖ్యంగా ప్రధానులు, నీపట్ల అనురక్తులుగా ఉన్నారా? నీ పనులకోసం వారు ఏకాగ్రచిత్తంతో ప్రాణాలను త్యజించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నారా?
2.100.36
कच्चिज्जानपदो विद्वान् दक्षिणः प्रतिभानवान् ।
यथोक्तवादी दूतस्ते कृतो भरत पण्डितः ॥ २.१००.३६ ॥
భరతా! దేశానికి చెందిన విద్వాంసుడు, దక్షుడు, ప్రతిభావంతుడు, చెప్పిన మాటలనే చెప్పేవాడు, పండితుడైన వ్యక్తిని నీ దూతగా నియమించావా?
2.100.37
कच्चिदष्टादशान्येषु स्वपक्षे दश पञ्च च ।
त्रिभिस्त्रिभिरविज्ञातैर्वेत्सि तीर्थानि चारकैः ॥ २.१००.३७ ॥
పద్దెనిమిది విషయాలలో, నీ రాజ్యంలో పదిహేను స్థానాలలో, ఎవరికీ తెలియని మూడేసి చారుల ద్వారా నీవు తెలుసుకుంటున్నావా?
2.100.38
कच्चिद्व्यपास्तानहितान् प्रतियातांश्च सर्वदा ।
दुर्बलाननवज्ञाय वर्त्तसे रिपुसूदन ॥ २.१००.३८ ॥
శత్రువులను సంహరించువాడా! తొలగించబడిన, తిరిగి వచ్చిన హితవిరోధులను, బలహీనులను కూడా ఉపేక్షించకుండా నీవు ఎల్లప్పుడూ ప్రవర్తిస్తున్నావా?
2.100.39
कच्चिन्न लोकायतिकान् ब्राह्मणांस्तात सेवसे ।
अनर्थकुशला ह्येते बालाः पण्डितमानिनः ॥ २.१००.३९ ॥
ప్రియ సోదరా! లోకాయతికులైన బ్రాహ్మణులను నీవు సేవించడం లేదు కదా? వీరు అనర్థ విషయాలలో నేర్పరులు; మూర్ఖులైనా తమను పండితులుగా భావించుకునేవారు.
2.100.40
धर्मशास्त्रेषु मुख्येषु विद्यमानेषु दुर्बुधाः ।
बुद्धिमान्वीक्षिकीं प्राप्य निरर्थं प्रवदन्ति ते ॥ २.१००.४० ॥
ముఖ్యమైన ధర్మశాస్త్రాలు ఉండగా కూడా ఈ దుర్బుద్ధులు తర్కవిద్యను పొంది, బుద్ధిమంతుల వలె వ్యర్థంగా మాట్లాడుతున్నారు.
2.100.41
वीरैरध्युषितां पूर्वमस्माकं तात पूर्वकैः ।
सत्यनामां दृढद्वारां हस्त्यश्वरथसङ्कुलाम् ॥ २.१००.४१ ॥
ప్రియ సోదరా! మన పూర్వ వీరులు పూర్వం నివసించిన ఈ నగరం సత్యనామం కలది; దృఢమైన ద్వారాలు కలది; ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో నిండినది.
2.100.42
ब्राह्मणैः क्षत्ऺित्रयैर्वैश्यैः स्वकर्मनिरतैः सदा ।
जितेन्द्रियैर्महोत्साहैर्वृतामार्यैः सहस्रशः ॥ २.१००.४२ ॥
ఎల్లప్పుడూ తమ కర్మలలో నిమగ్నులైన, జితేంద్రియులైన, మహోత్సాహం కలిగిన బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు అనే వేలాది ఆర్యులతో ఈ నగరం చుట్టబడి ఉంది.
2.100.43
प्रासादैर्विविधाकारैर्वृतां वैद्यजनाकुलाम् ।
कच्चित्सुमुदितां स्फीतामयोध्यां परिरक्षसि ॥ २.१००.४३ ॥
వివిధ ఆకారాల భవనాలతో చుట్టబడిన, వైద్యులు మరియు ప్రజలతో నిండిన, ఆనందంగా సుసంపన్నంగా ఉన్న అయోధ్యను నువ్వు బాగా రక్షిస్తున్నావా?
2.100.44
कच्चिच्चित्यशतैर्जुष्टः सुनिविष्टजनाकुलः ।
देवस्थानैः प्रपाभिश्च तटाकैश्चोपशोभितः ॥ २.१००.४४ ॥
వందలాది చైత్యాలతో కూడినదీ, చక్కగా నివసించే ప్రజలతో నిండినదీ, దేవాలయాలు, చలివేంద్రాలు, చెరువులతో శోభిస్తున్నదీ అదేనా?
2.100.45
प्रहृष्टनरनारीकः समाजोत्सवशोभितः ।
सुकृष्टसीमा पशुमान् हिंसाभिः परिवर्जितः ॥ २.१००.४५ ॥
స్త్రీపురుషులు సంతోషంగా ఉండి, ఉత్సవాలు సమావేశాలతో శోభిస్తూ, బాగా దున్నిన సరిహద్దులు కలిగి, పశుసంపదతో కూడి, హింస లేనిదిగా ఉన్నదా?
2.100.46
अदेवमातृको रम्यः श्वापदैः परिवर्जितः ।
परित्यक्तो भयैः सर्वैः खनिभिश्चोपशोभितः ॥ २.१००.४६ ॥
కేవలం వర్షంపై ఆధారపడనిదీ, రమణీయమైనదీ, క్రూర మృగాల బాధ లేనిదీ, అన్ని భయాల నుండి విముక్తమైనదీ, గనులతో శోభిస్తున్నదీ అదేనా?
2.100.47
विवर्जितो नरैः पापैर्मम पूर्वैः सुरक्षितः ।
कच्चिज्जनपदः स्फीतः सुखं वसति राघव ॥ २.१००.४७ ॥
పాపాత్ములైన మనుషులు లేనిదీ, నా పూర్వులచే బాగా రక్షించబడినదీ అయిన ఆ జనపదం, ఓ రాఘవా, సంపన్నంగా సుఖంగా నివసిస్తున్నదా?
2.100.48
कच्चित्ते दयिताः सर्वे कृषिगोरक्षजीविनः ।
वार्त्तायां संश्रितस्तात लोको हि सुखमेधते ॥ २.१००.४८ ॥
నీకు ప్రియమైన వారందరూ వ్యవసాయం, గోరక్షణలతో జీవించేవారేనా? ఓ తాతా! వార్తా (వ్యవసాయ-వాణిజ్యం)ను ఆశ్రయించిన ప్రజలే సుఖంగా అభివృద్ధి చెందుతారు.
2.100.49
तेषां गुप्तिपरीहारैः कच्चित्ते भरणं कृतम् ।
रक्ष्या हि राज्ञा धर्मेण सर्वे विषयवासिनः ॥ २.१००.४९ ॥
వారిని రక్షించి, పన్ను మినహాయింపులు ఇచ్చి వారి పోషణ నువ్వు చేశావా? రాజు ధర్మానుసారం రాజ్యనివాసులందరినీ రక్షించాలి.
2.100.50
कच्चित् स्त्रियः सान्त्वयसि कच्चित्ताश्च सुरक्षिताः ।
कच्चिन्न श्रद्दधास्यासां कच्चिद् गुह्यं न भाषसे ॥ २.१००.५० ॥
స్త్రీలను ఓదారుస్తున్నావా? వారు బాగా రక్షింపబడుతున్నారా? వారిని గుడ్డిగా నమ్మడం లేదు కదా? రహస్యాలను వారికి చెప్పడం లేదు కదా?
2.100.51
कच्चिन्नागवनं गुप्तं कच्चित्ते सन्ति धेनुकाः ।
कच्चिन्न गणिकाश्वानां कुञ्जराणां च तृप्यसि ॥ २.१००.५१ ॥
ఏనుగుల అడవి రక్షింపబడిందా? నీ వద్ద పాడి ఆవులు ఉన్నాయా? వేశ్యల గుర్రాలు, ఏనుగులపై నీవు తృప్తి చెందడం లేదు కదా?
2.100.52
कच्चिद्दर्शयसे नित्यं मनुष्याणां विभूषितम् ।
उत्थायोत्थाय पूर्वाह्णे राजपुत्र महापथे ॥ २.१००.५२ ॥
ప్రతిరోజూ ప్రజలకు అలంకరించుకుని దర్శనం ఇస్తున్నావా? రాజకుమారా, ఉదయం పదే పదే లేచి రాజమార్గంలో కనిపిస్తున్నావా?
2.100.53
कच्चिन्न सर्वे कर्मान्ताः प्रत्यक्षास्ते ऽविशङ्कया ।
सर्वे वा पुनरुत्सृष्टा मध्यमेवात्र कारणम् ॥ २.१००.५३ ॥
నీ పనులన్నింటినీ నువ్వే భయం లేకుండా ప్రత్యక్షంగా చూస్తున్నావా? లేదా అన్నీ నిర్లక్ష్యంగా విడిచిపెట్టబడుతున్నాయా? ఇక్కడ మధ్యవర్తులే కారణం.
2.100.54
कच्चित् सर्वाणि दुर्गाणि धनधान्यायुधोदकैः ।
यन्त्रैश्च परिपूर्णानि तथा शिल्पिधनुर्द्धरै ॥ २.१००.५४ ॥
అన్ని కోటలు ధనం, ధాన్యం, ఆయుధాలు, నీటితో, యంత్రాలతో, శిల్పులు, విల్లు వీరులతో పూర్తిగా నిండి ఉన్నాయా?
2.100.55
आयस्ते विपुलः कच्चित् कच्चिदल्पतरो व्ययः ।
अपात्रेषु न ते कच्चित्कोशो गच्छति राघव ॥ २.१००.५५ ॥
రాఘవా, నీ ఆదాయం విస్తారమా? ఖర్చు తక్కువగా ఉందా? నీ కోశం అనర్హుల వద్దకు వెళ్లడం లేదు కదా?
2.100.56
देवतार्थे च पित्रर्थे ब्राह्मणाभ्यागतेषु च ।
योधेषु मित्रवर्गेषु कच्चिद्गच्छति ते व्ययः ॥ २.१००.५६ ॥
దేవతల కోసం, పితరుల కోసం, బ్రాహ్మణులు మరియు అతిథుల కోసం, యోధుల కోసం, మిత్రవర్గాల కోసం నీ వ్యయం సరిగా వెళ్తోందా?
2.100.57
कच्चिदार्य्यो विशुद्धात्मा ऽ ऽक्षारितश्चोरकर्मणा ।
अपृष्टः शास्त्रकुशलैर्न लोभाद्वध्यते शुचिः ॥ २.१००.५७ ॥
ఆర్యుడు, విశుద్ధ హృదయుడు అయిన వ్యక్తి దొంగతన నేరం మోపబడి, శాస్త్రకుశలులచే విచారించబడకుండా, లోభంతో వధించబడటం లేదు కదా?
2.100.58
गृहीतश्चैव पृष्टश्च काले दृष्टः सकारणः ।
कच्चिन्न मुच्यते चोरो धनलोभान्नरर्षभ ॥ २.१००.५८ ॥
నరశ్రేష్ఠా, పట్టుబడిన దొంగ, తగిన సమయంలో విచారించబడి కారణాలతో నిరూపితుడైనవాడు, ధనలోభంతో విడిచిపెట్టబడటం లేదు కదా?
2.100.59
व्यसने कच्चिदाढ्यस्य दुर्गतस्य च राघव ।
अर्थं विरागाः पश्यन्ति तवामात्या बहुश्रुताः ॥ २.१००.५९ ॥
రాఘవా, ఆపదలో ఉన్న ధనవంతుడు, దరిద్రుడు ఇద్దరి వ్యాజ్యాన్ని నీ నిష్పక్షపాత బహుశ్రుత మంత్రులు చూస్తున్నారా?
2.100.60
यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यस्राणि राघव ।
तानि पुत्रपशून् घ्नन्ति प्रीत्यर्थमनुशासतः ॥ २.१००.६० ॥
రాఘవా, అబద్ధ నేరారోపణకు గురైనవారి కన్నీళ్లు రాలినప్పుడు, అవి ప్రీతి కోసం పాలించే పాలకుని పుత్రులను, పశువులను నాశనం చేస్తాయి.
2.100.61
कच्चिद् वृद्धांश्च बालांश्च वैद्यमुख्यांश्च राघव ।
दानेन मनसा वाचा त्रिभिरेतैर्बुभूषसे ॥ २.१००.६१ ॥
ఓ రాఘవా, వృద్ధులను, పిల్లలను, ప్రధాన వైద్యులను దానం, మనస్సు, వాక్కు అనే ఈ మూడింటితో నీవు సంతోషపెడుతున్నావా?
2.100.62
कच्चिद्गुरूंश्च वृद्धांश्च तापसान् देवतातिथीन् ।
चैत्यांश्च सर्वान् सिद्धार्थान् ब्राह्मणांश्च नमस्यसि ॥ २.१००.६२ ॥
గురువులను, వృద్ధులను, తపస్వులను, దేవతలను, అతిథులను, అన్ని చైత్యాలను, సిద్ధార్థులను, బ్రాహ్మణులను నీవు నమస్కరిస్తున్నావా?
2.100.63
कच्चिदर्थेन वा धर्ममर्थं धर्मेण वा पुनः ।
उभौ वा प्रीतिलोभेन कामेन च न बाधसे ॥ २.१००.६३ ॥
ధనం కోసం ధర్మాన్ని, ధర్మం ద్వారా ధనాన్ని, లేదా ఇరువురినీ ప్రీతి-లోభంతో, కామంతో నీవు బాధించకుండా ఉన్నావా?
2.100.64
कच्चिदर्थं च धर्मं च कामं च जयतां वर ।
विभज्य काले कालज्ञ सर्वान् वरद सेवसे ॥ २.१००.६४ ॥
ఓ జయులలో శ్రేష్ఠుడా, కాలజ్ఞుడా, వరదాయకుడా, అర్థ-ధర్మ-కామాలను కాలానుగుణంగా విభజించి అందరినీ సేవిస్తున్నావా?
2.100.65
कच्चित्ते ब्राह्मणाः शर्म सर्वशास्त्रार्थकोविदाः ।
आशंसन्ते महाप्राज्ञ पौरजानपदैः सह ॥ २.१००.६५ ॥
ఓ మహాప్రాజ్ఞుడా, సర్వశాస్త్రార్థ కోవిదులైన నీ బ్రాహ్మణులు పౌరులు, జానపదులతో కలిసి నీ శ్రేయస్సును ఆశిస్తున్నారా?
2.100.66
नास्तिक्यमनृतं क्रोधं प्रमादं दीर्घसूत्रताम् ।
अदर्शनं ज्ञानवतामालस्यं पञ्चवृत्तिताम् ॥ २.१००.६६ ॥
నాస్తిక్యం, అసత్యం, కోపం, ప్రమాదం, దీర్ఘసూత్రత, జ్ఞానులను చూడకపోవడం, బద్ధకం — ఇవి ఐదు నడవడికలు (దోషాలు).
2.100.67
एकचिन्तनमर्थानामनर्थज्ञैश्च मन्त्रणम् ।
निश्चितानामनारम्भं मन्त्रस्यापरिरक्षणम् ॥ २.१००.६७ ॥
విషయాలపై ఏకాగ్రంగా ఆలోచించకపోవడం, అనర్థాన్ని తెలియనివారితో మంత్రాంగం చేయడం, నిశ్చయించిన పనులను ప్రారంభించకపోవడం, మంత్రాన్ని రక్షించకపోవడం.
2.100.68
मङ्गलस्याप्रयोगं च प्रत्युत्थानं च सर्वतः ।
कच्चित्त्वं वर्जयस्येतान् राजदोषांश्चतुर्दश ॥ २.१००.६८ ॥
మంగళకార్యాలను ఆచరించకపోవడం, అన్నివైపుల నుండి లేచి నిలవడం — ఈ పద్నాలుగు రాజదోషాలను నీవు విడిచిపెడుతున్నావా?
2.100.69
दश पञ्च चतुर्वर्गान् सप्तवर्गं च तत्त्वतः ।
अष्टवर्गं त्रिवर्गं च विद्यास्तिस्रश्च राघव ॥ २.१००.६९ ॥
పదిహేను, నాలుగు వర్గాలు, ఏడు వర్గం, తత్త్వతః ఎనిమిది వర్గం, మూడు వర్గం, మూడు విద్యలు — ఓ రాఘవా.
2.100.70
इन्द्रियाणां जयं बुद्ध्वा षाङ्गुण्यं दैवमानुषम् ।
कृत्यं विंशतिवर्गञ्च तथा प्रकृतिमण्डलम् ॥ २.१००.७० ॥
ఇంద్రియ జయాన్ని తెలిసి, ఆరు గుణాలు, దైవ మానుష విధులు, ఇరవై వర్గాల కృత్యాలు, అలాగే ప్రకృతి-మండలం.
2.100.71
यात्रादण्डविधानञ्च द्वियोनी सन्धिविग्रहौ ।
कच्चिदेतान् महाप्राज्ञ यथावदनुमन्यसे ॥ २.१००.७१ ॥
యాత్ర, దండవిధానం, రెండు యోనులు, సంధి విగ్రహాలు — ఓ మహాప్రాజ్ఞా, వీటిని యథావిధిగా అంగీకరిస్తావా?
2.100.72
मन्त्रिभिस्त्वं यथोद्दिष्टैश्चतुर्भिस्त्रिभिरेव वा ।
कच्चित् समस्तैर्व्यस्तैश्च मन्त्र मन्त्रयसे मिथः ॥ २.१००.७२ ॥
చెప్పినట్లు మంత్రులతో, నలుగురితో లేదా ముగ్గురితో, లేదా అందరితో కలిసి లేదా విడివిడిగా, పరస్పరం మంత్రాంగం చేస్తున్నావా?
2.100.73
कच्चित्ते सफला वेदाः कच्चित्ते सफलाः क्रियाः ।
कच्चित्ते सफला दाराः कच्चित्ते सफलं श्रुतम् ॥ २.१००.७३ ॥
నీ వేదాలు ఫలవంతమా? నీ యజ్ఞకర్మలు ఫలవంతమా? నీ భార్యలు ఫలవంతులా? నీ శాస్త్రజ్ఞానం ఫలవంతమా?
2.100.74
कच्चिदेषैव ते बुद्धिर्यथोक्ता मम राघव ।
आयुष्या च यशस्या च धर्मकामार्थसंहिता ॥ २.१००.७४ ॥
రాఘవా, నేను చెప్పినట్లే నీ బుద్ధి ఉందా? అది ఆయుష్షును, కీర్తిని ఇచ్చేది; ధర్మ, కామ, అర్థాలతో కూడినది.
2.100.75
यां वृत्तिं वर्त्तते तातो यां च नः प्रपितामहाः ।
तां वृत्तिं वर्त्तसे कच्चिद्या च सत्पथगा शुभा ॥ २.१००.७५ ॥
మన తండ్రి, మన ప్రపితామహులు అనుసరించిన ఆచారాన్ని నువ్వు అనుసరిస్తున్నావా? అది సత్పథానికి నడిపే శుభకరమైన ఆచారం కదా?
2.100.76
कच्चित् स्वादु कृतं भोज्यमेको नाश्नासि राघव ।
कच्चिदाशंसमानेभ्यो मित्रेभ्यः सम्प्रयच्छसि ॥ २.१००.७६ ॥
రాఘవా, రుచికరమైన భోజనాన్ని నువ్వు ఒక్కడివే తినకుండా ఉన్నావా? ఆశతో ఎదురుచూస్తున్న మిత్రులకు దానిని ఇస్తున్నావా?
2.100.77
राजा तु धर्मेण हि पालयित्वा महामतिर्दण्डधरः प्रजानाम् ।
अवाप्य कृत्स्नां वसुधां यथावदितश्च्युतः स्वर्गमुपैति विद्वान् ॥ २.१००.७७ ॥
ధర్మంతో ప్రజలను పాలించి, మహాబుద్ధిమంతుడై దండాన్ని ధరించిన రాజు, సమస్త భూమినీ యథావిధిగా పొంది, ఇక్కడి నుండి నిష్క్రమించిన తరువాత విద్వాంసుడై స్వర్గాన్ని చేరుకుంటాడు.