ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.102.1
तां श्रुत्वा करुणां वाचं पितुर्मरणसंहिताम् ।
राघवो भरतेनोक्तां बभूव गतचेतनः ॥ २.१०२.१ ॥
ଭରତଙ୍କ ମୁଖରୁ ପିତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେହି କରୁଣ ବାଣୀ ଶୁଣି ରାଘବ (ରାମ) ଚେତନାହୀନ ହୋଇଗଲେ।
2.102.2
तं तु वज्रमिवोत्सृष्टमाहवे दानवारिणा ।
वाग्वज्रं भरतेनोक्तममनोज्ञं परन्तपः ॥ २.१०२.२ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାନବଙ୍କ ଶତ୍ରୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନିକ୍ଷେପ କରିଥିବା ବଜ୍ର ପରି, ଭରତଙ୍କ କହିଥିବା ସେହି ଅପ୍ରିୟ ବାଣୀ-ବଜ୍ର ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ (ରାମ)ଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା।
2.102.3
प्रगृह्य बाहू रामो वै पुष्पिताग्रो यथा द्रुमः ।
वने परशुना कृत्तस्तथा भुवि पपात ह ॥ २.१०२.३ ॥
ରାମ ଦୁଇ ବାହୁ ଉଠାଇଲେ; ବନରେ କୁରାଢ଼ିରେ କଟା ହୋଇଥିବା, ଫୁଲିଥିବା ଅଗ୍ରଭାଗ ଥିବା ଗଛ ପରି ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
2.102.4
तथा निपतितं रामं जगत्यां जगतीपतिम् ।
कूलघातपरिश्रान्तं प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ २.१०२.४ ॥
ଏହିପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାମ, ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, କୂଳରେ ଧକ୍କା ଦେଇ ଥକିଯାଇ ଶୋଇଥିବା ହାତୀ ପରି ଦେଖାଗଲେ।
2.102.5
भ्रातरस्ते महेष्वासं सर्वतः शोककर्शितम् ।
रुदन्तः सह वैदेह्या सिषिचुः सलिलेन वै ॥ २.१०२.५ ॥
ଆପଣଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି, ଶୋକରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା ସେହି ମହାଧନୁର୍ଦ୍ଧରଙ୍କୁ ସବୁ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଜଳରେ ସିଞ୍ôନ କଲେ।
2.102.6
स तु संज्ञां पुनर्लब्ध्वा नेत्राभ्यामास्रमुत्सृजन् ।
उपाक्रामत काकुत्स्थः कृपणं बहु भाषितुम् ॥ २.१०२.६ ॥
କିନ୍ତୁ ସେ ପୁଣି ଚେତନା ଫେରି ପାଇ, ଦୁଇ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରାଇ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ (ରାମ) ଦୀନଭାବେ ଅନେକ କଥା କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
2.102.7
स रामः स्वर्गतं श्रुत्वा पितरं पृथिवीपतिम् ।
उवाच भरतं वाक्यं धर्मात्मा धर्मसंहितम् ॥ २.१०२.७ ॥
ପୃଥିବୀପତି ପିତା ସ୍ୱର୍ଗଗତ ହୋଇଛନ୍ତି ଶୁଣି ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମ ଭରତଙ୍କୁ ଧର୍ମସମ୍ମତ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.102.8
किं करिष्याम्ययोध्यायां ताते दिष्टां गतिं गते ।
कस्तां राजवराद्धीनामयोध्यां पालयिष्यति ॥ २.१०२.८ ॥
ପିତା ବିଧିଲିଖିତ ଗତି ପାଇଲା ପରେ ମୁଁ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ କଣ କରିବି? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାହୀନ ସେହି ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଏବେ କିଏ ପାଳନ କରିବ?
2.102.9
किं नु तस्य मया कार्य्यं दुर्जातेन महात्मनः ।
यो मृतो मम शोकेन मया चापि न संस्कृतः ॥ २.१०२.९ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁର୍ଜାତ ମୁଁ ଏବେ କଣ କରିବାର ଅଛି? ମୋ ଶୋକରେ ମରିଯାଇଥିବା ତାଙ୍କର ମୁଁ ସଂସ୍କାର ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ।
2.102.10
अहो भरत सिद्धार्थो येन राजा त्वया ऽनघ ।
शत्रुघ्नेन च सर्वेषु प्रेतकृत्येषु सत्कृतः ॥ २.१०२.१० ॥
ଆହା ଭରତ! ନିଷ୍ପାପ, ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା; ତୁମେ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସବୁ ପ୍ରେତକର୍ମରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲ।
2.102.11
निष्प्रधानामनेकाग्रां नरेन्द्रेण विना कृताम् ।
निवृत्तवनवासोपि नायोध्यां गन्तुमुत्सहे ॥ २.१०२.११ ॥
ରାଜାଙ୍କ ବିନା, ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଏକାଗ୍ରତାହୀନ ହୋଇଥିବା ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ବନବାସ ସରି ଫେରିଲେ ମଧ୍ୟ ଯିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ।
2.102.12
समाप्तवनवासं मामयोध्यायां परन्तप ।
को नु शासिष्यति पुनस्ताते लोकान्तरं गते ॥ २.१०२.१२ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ! ବନବାସ ସାରି ମୁଁ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଥିଲେ, ପିତା ପରଲୋକ ଗଲା ପରେ ପୁଣି କିଏ ମୋତେ ଶାସନ କରିବ?
2.102.13
पुरा प्रेक्ष्य सुवृत्तं मां पिता यान्याह सान्त्वयन् ।
वाक्यानि तानि श्रोष्यामि कुतः कर्णसुखान्यहम् ॥ २.१०२.१३ ॥
ପୂର୍ବେ ସଦାଚାରୀ ମୋତେ ଦେଖି ପିତା ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଯେଉଁ ବାକ୍ୟ କହୁଥିଲେ, କର୍ଣ୍ଣସୁଖକର ସେହି ବାକ୍ୟ ମୁଁ ଆଉ କେଉଁଠାରୁ ଶୁଣିବି?
2.102.14
एवमुक्त्वा स भरतं भार्यामभ्येत्य राघवः ।
उवाच शोकसन्तप्तः पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥ २.१०२.१४ ॥
ଏହିପରି କହି ଭରତଙ୍କ ସହ କଥା ହେଲା ପରେ, ଶୋକରେ ସନ୍ତପ୍ତ ରାଘବ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରସମ ମୁଖବିଶିଷ୍ଟା ପତ୍ନୀ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
2.102.15
सीते मृतस्ते श्वशुरः पित्रा हीनो ऽसि लक्ष्मण ।
भरतो दुःखमाचष्टे स्वर्गतं पृथिवीपतिम् ॥ २.१०२.१५ ॥
ହେ ସୀତା, ତୁମ ଶ୍ୱଶୁର ମୃତ। ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲ। ସ୍ୱର୍ଗଗତ ରାଜାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଭରତ ଦୁଃଖ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।
2.102.16
ततो बहुगुणं तेषां बाष्पं नेत्रेष्वजायत ।
तथा ब्रुवति काकुत्स्थे कुमाराणां यशस्विनाम् ॥ २.१०२.१६ ॥
କାକୁତ୍ସ୍ଥ (ରାମ) ଏହିପରି କହୁଥିବା ବେଳେ, ସେହି ଯଶସ୍ୱୀ ରାଜକୁମାରମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ବହୁତ ଲୁହ ଜମିଲା।
2.102.17
ततस्ते भ्रातरः सर्वे भृशमाश्वास्य राघवम् ।
अब्रुवन् जगतीभर्त्तुः क्रियतामुदकं पितुः ॥ २.१०२.१७ ॥
ଆଗୁ ସେହି ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ବହୁତ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ଜଗତର ଅଧିପତି ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦକ କ୍ରିୟା କରାଯାଉ।"
2.102.18
सा सीता श्वशुरं श्रुत्वा स्वर्गलोकगतं नृपम् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामशकन्नेक्षितुं पतिम् ॥ २.१०२.१८ ॥
ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ଗତ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସୀତା ଲୁହଭରା ଆଖିରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
2.102.19
सान्त्वयित्वा तु तां रामो रुदन्तीं जनकात्मजाम् ।
उवाच लक्ष्मणं तत्र दुःखितो दुःखितं वचः ॥ २.१०२.१९ ॥
କାନ୍ଦୁଥିବା ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଦୁଃଖିତ ରାମ ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖଭରା ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.102.20
आनयेङ्गुदिपिण्याकं चीरमाहर चोत्तरम् ।
जलक्रियार्थं तातस्य गमिष्यामि महात्मनः ॥ २.१०२.२० ॥
ଇଙ୍ଗୁଦୀ ପିଣ୍ୟାକ ଆଣ, ଉପର ବସ୍ତ୍ର ଚୀରଟି ମଧ୍ୟ ଆଣ। ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କ ଜଳକ୍ରିୟା ପାଇଁ ମୁଁ ଯିବି।
2.102.21
सीता पुरस्ताद्व्रजतुत्वमेनामभितो व्रज ।
अहं पश्चाद्गमिष्यामि गतिर्ह्येषा सुदारुणा ॥ २.१०२.२१ ॥
ସୀତା ଆଗରେ ଚାଲନ୍ତୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଚାଲ। ମୁଁ ପଛରେ ଯିବି, କାରଣ ଏହି ପଥ ଅତି ଭୟଙ୍କର।
2.102.22
ततो नित्यानुगस्तेषां विदितात्मा महामतिः ।
मृदुर्दान्तश्च शान्तश्च रामे च दृढभक्तिमान् ॥ २.१०२.२२ ॥
ତା'ପରେ ସେମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟ ଅନୁଚର, ଆତ୍ମଜ୍ଞ, ମହାମତି, ମୃଦୁ, ଦାନ୍ତ, ଶାନ୍ତ ଓ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ଭକ୍ତିମାନ (ସୁମନ୍ତ୍ର)...
2.102.23
सुमन्त्रस्तैर्नृपसुतैः सार्द्धमाश्वास्य राघवम् ।
अवातारयदालम्ब्य नदीं मन्दाकिनीं शिवाम् ॥ २.१०२.२३ ॥
ସୁମନ୍ତ୍ର ସେହି ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ରାଘବଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଶୁଭ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି (ସେମାନଙ୍କୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ)।
2.102.24
ते सुतीर्थां ततः कृच्छ्रादुपागम्य यशस्विनः ।
नदीं मन्दाकिनीं रम्यां सदा पुष्पितकाननाम् ॥ २.१०२.२४ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ଯଶସ୍ୱୀମାନେ କଷ୍ଟରେ ସୁନ୍ଦର ଘାଟଯୁକ୍ତ, ସଦା ପୁଷ୍ପିତ ବନଯୁକ୍ତ ରମଣୀୟ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
2.102.25
शीघ्रस्रोतसमासाद्य तीर्थं शिवमकर्द्दमम् ।
सिषिचुस्तूदकं राज्ञे तत्रैतत्ते भवत्विति ॥ २.१०२.२५ ॥
ଶୀଘ୍ର ସ୍ରୋତ ଥିବା, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ପଙ୍କହୀନ ତୀର୍ଥରେ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଛିଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ।"
2.102.26
प्रगृह्य च महीपालो जलपूरितमञ्जलिम् ।
दिशं याम्यामभिमुखो रुदन् वचनमब्रवीत् ॥ २.१०२.२६ ॥
ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଜଳି ଧରି, ସେହି ରାଜା ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଏହି କଥା କହିଲେ।
2.102.27
एतत्ते राजशार्दूल विमलं तोयमक्षयम् ।
पितृलोकगतस्याद्य मद्दत्तमुपतिष्ठतु ॥ २.१०२.२७ ॥
ହେ ରାଜଶାର୍ଦ୍ଦୁଳ, ଏହି ନିର୍ମଳ ଓ ଅକ୍ଷୟ ଜଳ ତୁମ ପାଇଁ। ପିତୃଲୋକ ଗତ ତୁମ ପାଖରେ ଆଜି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହା ପହଞ୍ଚୁ।
2.102.28
ततो मन्दाकिनीतीरात् प्रत्युत्तीर्य्य स राघवः ।
पितुश्चकार तेजस्वी निवापं भ्रातृभिः सह ॥ २.१०२.२८ ॥
ତା'ପରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀରରୁ ଉଠି ଆସି, ସେହି ତେଜସ୍ୱୀ ରାଘବ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ନିବାପ (ତର୍ପଣ) କଲେ।
2.102.29
ऐङ्गुदं बदरीमिश्रं पिण्याकं दर्भसंस्तरे ।
न्यस्य रामः सुदुःखार्त्तो रुदन् वचनमब्रवीत् ॥ २.१०२.२९ ॥
ଇଙ୍ଗୁଦୀ ଓ ବଦରୀ ମିଶା ପିଣ୍ଯାକକୁ ଦର୍ଭ ଶଯ୍ୟାରେ ରଖି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ରାମ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଏହି କଥା କହିଲେ।
2.102.30
इदं भुङ्क्ष्व महाराज प्रीतो यदशना वयम् ।
यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः ॥ २.१०२.३० ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଏହା ଭୋଜନ କର; ଆମେ ଯାହା ଖାଉ ତାହାରେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ। ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ଖାଏ, ସେହି ଅନ୍ନ ତାହାର ଦେବତାଙ୍କ ଅନ୍ନ।
2.102.31
ततस्तेनैव मार्गेण प्रत्युत्तीर्य्य नदीतटात् ।
आरुरोह नरव्याघ्रो रम्यसानुं महीधरम् ॥ २.१०२.३१ ॥
ପରେ ସେହି ପଥରେ ନଦୀ କୂଳରୁ ଫେରି ପାର ହୋଇ, ନରବ୍ୟାଘ୍ର (ରାମ) ରମଣୀୟ ଶିଖରବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ପର୍ବତରେ ଆରୋହଣ କଲେ।
2.102.32
ततः पर्णकुटीद्वारमासाद्य जगतीपतिः ।
परिजग्राह बाहुभ्यामुभौ भरतलक्ष्मणौ ॥ २.१०२.३२ ॥
ତା'ପରେ ପତ୍ରକୁଟୀରର ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚି, ଜଗତ୍ପତି (ରାମ) ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
2.102.33
तेषां तु रुदतां शब्दात् प्रतिश्रुत्को ऽभवद्गिरौ ।
भ्रातऽणां सह वैदेह्याः सिंहानामिव नर्दताम् ॥ २.१०२.३३ ॥
କାନ୍ଦୁଥିବା ସେମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ, ଭାଇମାନଙ୍କ ଓ ବୈଦେହୀ (ସୀତା) ସହ, ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସିଂହ ପରି ପର୍ବତରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।
2.102.34
महाबलानां रुदतां कुर्वतामुदकं पितुः ।
विज्ञाय तुमुलं शब्दं त्रस्ता भरतसैनिकाः ॥ २.१०२.३४ ॥
ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦକ ଦେଉଥିବା କାନ୍ଦୁଥିବା ମହାବଳମାନଙ୍କର ତୁମୁଳ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଭରତଙ୍କ ସୈନିକମାନେ ଭୀତ ହେଲେ।
2.102.35
अब्रुवंश्चापि रामेण भरतः सङ्गतो ध्रुवम् ।
तेषामेव महाञ्छब्दः शोचतां पितरं मृतम् ॥ २.१०२.३५ ॥
"ନିଶ୍ଚିତ ଭରତ ରାମଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ମୃତ ପିତା ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଥିବାଙ୍କର ହିଁ ସେ ମହାଶବ୍ଦ" ବୋଲି ସେମାନେ କହିଲେ।
2.102.36
अथ वासान् परित्यज्य तं सर्वे ऽभिमुखाः स्वनम् ।
अप्येकमनसो जग्मुर्यथास्थानं प्रधाविताः ॥ २.१०२.३६ ॥
ତା'ପରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ତମ୍ବୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ଶବ୍ଦ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି, ଏକମନା ହୋଇ ଦୌଡ଼ି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
2.102.37
हयैरन्ये गजैरन्ये रथैरन्ये स्वलङ्कृतैः ।
सुकुमारास्तथैवान्ये पद्भिरेव नरा ययुः ॥ २.१०२.३७ ॥
କେତେକ ଘୋଡ଼ା ଉପରେ, କେତେକ ହାତୀ ଉପରେ, କେତେକ ସଜ୍ଜିତ ରଥରେ ଗଲେ; ଏବଂ ସୁକୁମାର ଅନ୍ୟ କେତେକ କେବଳ ପାଦରେ ଚାଲିଗଲେ।
2.102.38
अचिरप्रोषितं रामं चिरविप्रोषितं यथा ।
द्रष्टुकामो जनः सर्वो जगाम सहसाश्रमम् ॥ २.१०२.३८ ॥
ଅଳ୍ପ ସମୟ ପୂର୍ବେ ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିବା ରାମଙ୍କୁ, ଯେପରି ବହୁକାଳ ଦୂରରେ ଥିବା ପରି, ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ସମସ୍ତେ ଶୀଘ୍ର ଆଶ୍ରମ ଆଡ଼େ ଗଲେ।
2.102.39
भ्रातऽणां त्वरितास्तत्र द्रष्टुकामाः समागमम् ।
ययुर्बहुविधैर्यानैः खुरनेमिस्वनाकुलैः ॥ २.१०२.३९ ॥
ସେଠାକାର ମିଳନ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଶୀଘ୍ର ଘୋଡ଼ାଖୁରି ଓ ଚକର ଶବ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବହୁବିଧ ଯାନରେ ଗଲେ।
2.102.40
सा भूमिर्बहुभिर्यानैः खुरनेमिसमाहता ।
मुमोच तुमुलं शब्दं द्यौरिवाभ्रसमागमे ॥ २.१०२.४० ॥
ବହୁ ଯାନର ଖୁରି ଓ ଚକର ଆଘାତରେ ସେହି ଭୂମି, ମେଘ ମିଳିଲେ ଆକାଶ ଗର୍ଜନ କରିବା ପରି, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କଲା।
2.102.41
तेन वित्रासिता नागाः करेणुपरिवारिताः ।
आवासयन्तो गन्धेन जग्मुरन्यद्वनं ततः ॥ २.१०२.४१ ॥
ସେହି ଶବ୍ଦରେ ଭୟଭୀତ ହାତୀମାନେ, ହାତିଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି, ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ନିଜର ଆବାସ ଚିହ୍ନିତ କରି ସେଠାରୁ ଅନ୍ୟ ବନକୁ ଗଲେ।
2.102.42
वराहवृकसङ्घाश्च महिषाः सर्प्पवानराः ।
व्याघ्रगोकर्णगवयाः वित्रेसुः पृषतैः सह ॥ २.१०२.४२ ॥
ଶୂକର ଓ ଗଧିଆ ଦଳ, ମହିଷ, ସାପ ଓ ବାନର, ବାଘ, ଗୋକର୍ଣ ଓ ଗବୟ — ଚିତା ହରିଣମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
2.102.43
रथाङ्गसाह्वा नत्यूहाः हंसाः कारण्डवाः प्लवाः ।
तथा पुंस्कोकिलाः क्रौञ्चा विसंज्ञा भेजिरे दिशः ॥ २.१०२.४३ ॥
ରଥାଙ୍ଗସାହ୍ଵ, ନତ୍ୟୂହ, ହଂସ, କାରଣ୍ଡବ ଓ ପ୍ଲବ ପକ୍ଷୀ, ସେହିପରି ପୁଂ କୋକିଳ ଓ କ୍ରୌଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚେତନାହୀନ ହୋଇ ଦିଗ ଆଡ଼କୁ ପଳାଇଲେ।
2.102.44
तेन शब्देन वित्रस्तैराकाशं पक्षिभिर्वृतम् ।
मनुष्यैरावृता भूमिरुभयं प्रबभौ तदा ॥ २.१०२.४४ ॥
ସେହି ଶବ୍ଦରେ ଭୀତ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଭରିଗଲା; ସେତେବେଳେ ଉଭୟ ଶୋଭା ପାଇଲେ।
2.102.45
ततस्तं पुरुषव्याघ्रं यशस्विनमरिन्दमम् ।
आसीनं स्थण्डिले रामं ददर्श सहसा जनः ॥ २.१०२.४५ ॥
ତା'ପରେ ଲୋକମାନେ ହଠାତ୍ ସେହି ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଯଶସ୍ଵୀ, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ରାମଙ୍କୁ ଚବୁତରାରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ।
2.102.46
विगर्हमाणः कैकेयीं सहितो मन्थरामपि ।
अभिगम्य जनो रामं बाष्पपूर्णमुखो ऽभवत् ॥ २.१०२.४६ ॥
କୈକେୟୀ ଓ ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କରି ଲୋକମାନେ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମୁଖ ଲୁହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
2.102.47
तान्नरान् बाष्पपूर्णाक्षान् समीक्ष्याथ सुदुःखितान् ।
पर्य्यष्वजत धर्मज्ञः पितृवन्मातृवच्च सः ॥ २.१०२.४७ ॥
ଲୁହଭରା ଆଖିର, ଅତି ଦୁଃଖୀ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ପରି ସେମାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
2.102.48
स तत्र कांच्चित् परिषस्वजे नरान्नराश्च केचित्तु तमभ्यवादयन् ।
चकार सर्वान् सवयस्य बान्धवान् यथार्हमासाद्य तदा नृपात्मजः ॥ २.१०२.४८ ॥
ସେଠାରେ ରାଜକୁମାର ରାମ କେତେକଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଆଉ କେତେକେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ସାଥୀ ଓ ବନ୍ଧୁ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ନିଜର କରି ନେଲେ।
2.102.49
स तत्र तेषां रुदतां महात्मनां भुवं च खं चानुनिनादयन् स्वनः ।
गुहा गिरीणां च दिशश्च सन्ततं मृदङ्गघोषप्रतिमः प्रशुश्रुवे ॥ २.१०२.४९ ॥
ସେଠାରେ ସେହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନର ଧ୍ୱନି ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କରି, ପର୍ବତ ଗୁମ୍ଫା ଓ ଦିଗରେ ନିରନ୍ତର ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ପରି ଶୁଣାଗଲା ।