ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.102.1
तां श्रुत्वा करुणां वाचं पितुर्मरणसंहिताम् ।
राघवो भरतेनोक्तां बभूव गतचेतनः ॥ २.१०२.१ ॥
ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਗਏ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਸ ਕਰੁਣਾਮਈ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
2.102.2
तं तु वज्रमिवोत्सृष्टमाहवे दानवारिणा ।
वाग्वज्रं भरतेनोक्तममनोज्ञं परन्तपः ॥ २.१०२.२ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ (ਇੰਦਰ) ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਵਜ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਉਹ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ-ਵਜ੍ਰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ (ਰਾਮ) ਉੱਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ।
2.102.3
प्रगृह्य बाहू रामो वै पुष्पिताग्रो यथा द्रुमः ।
वने परशुना कृत्तस्तथा भुवि पपात ह ॥ २.१०२.३ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਕੱਟੇ ਗਏ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿਰੇ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
2.102.4
तथा निपतितं रामं जगत्यां जगतीपतिम् ।
कूलघातपरिश्रान्तं प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ २.१०२.४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਰਾਮ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਥੱਕੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸੇ।
2.102.5
भ्रातरस्ते महेष्वासं सर्वतः शोककर्शितम् ।
रुदन्तः सह वैदेह्या सिषिचुः सलिलेन वै ॥ २.१०२.५ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਰੋਂਦਿਆਂ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਉਸ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ।
2.102.6
स तु संज्ञां पुनर्लब्ध्वा नेत्राभ्यामास्रमुत्सृजन् ।
उपाक्रामत काकुत्स्थः कृपणं बहु भाषितुम् ॥ २.१०२.६ ॥
ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।
2.102.7
स रामः स्वर्गतं श्रुत्वा पितरं पृथिवीपतिम् ।
उवाच भरतं वाक्यं धर्मात्मा धर्मसंहितम् ॥ २.१०२.७ ॥
ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਕੂਲ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.102.8
किं करिष्याम्ययोध्यायां ताते दिष्टां गतिं गते ।
कस्तां राजवराद्धीनामयोध्यां पालयिष्यति ॥ २.१०२.८ ॥
ਪਿਤਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ? ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਹੁਣ ਕੌਣ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ?
2.102.9
किं नु तस्य मया कार्य्यं दुर्जातेन महात्मनः ।
यो मृतो मम शोकेन मया चापि न संस्कृतः ॥ २.१०२.९ ॥
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਲਈ ਦੁਰਜਾਤ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਮਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਸਸਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
2.102.10
अहो भरत सिद्धार्थो येन राजा त्वया ऽनघ ।
शत्रुघ्नेन च सर्वेषु प्रेतकृत्येषु सत्कृतः ॥ २.१०२.१० ॥
ਆਹ ਭਰਤ! ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੇ, ਤੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਸਫ਼ਲ ਹੋਇਆ; ਤੂੰ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
2.102.11
निष्प्रधानामनेकाग्रां नरेन्द्रेण विना कृताम् ।
निवृत्तवनवासोपि नायोध्यां गन्तुमुत्सहे ॥ २.१०२.११ ॥
ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਗੂ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਈ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ, ਬਨਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਮੁੜਨ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣ ਦੀ ਮੈਂ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
2.102.12
समाप्तवनवासं मामयोध्यायां परन्तप ।
को नु शासिष्यति पुनस्ताते लोकान्तरं गते ॥ २.१०२.१२ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ! ਬਨਵਾਸ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਰਲੋਕ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਫਿਰ ਕੌਣ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ?
2.102.13
पुरा प्रेक्ष्य सुवृत्तं मां पिता यान्याह सान्त्वयन् ।
वाक्यानि तानि श्रोष्यामि कुतः कर्णसुखान्यहम् ॥ २.१०२.१३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਸਦਾਚਾਰੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਜੋ ਦਿਲਾਸੇ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬੋਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਿੱਥੋਂ ਸੁਣਾਂਗਾ?
2.102.14
एवमुक्त्वा स भरतं भार्यामभ्येत्य राघवः ।
उवाच शोकसन्तप्तः पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥ २.१०२.१४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ ਭਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਰਾਘਵ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
2.102.15
सीते मृतस्ते श्वशुरः पित्रा हीनो ऽसि लक्ष्मण ।
भरतो दुःखमाचष्टे स्वर्गतं पृथिवीपतिम् ॥ २.१०२.१५ ॥
ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਸਹੁਰਾ ਸਾਹਿਬ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਭਰਤ ਨੇ ਸਵਰਗ ਗਏ ਰਾਜੇ ਬਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸੀ।
2.102.16
ततो बहुगुणं तेषां बाष्पं नेत्रेष्वजायत ।
तथा ब्रुवति काकुत्स्थे कुमाराणां यशस्विनाम् ॥ २.१०२.१६ ॥
ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ।
2.102.17
ततस्ते भ्रातरः सर्वे भृशमाश्वास्य राघवम् ।
अब्रुवन् जगतीभर्त्तुः क्रियतामुदकं पितुः ॥ २.१०२.१७ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਿਲਾਸਾ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਪਿਤਾ ਲਈ ਉਦਕ ਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।"
2.102.18
सा सीता श्वशुरं श्रुत्वा स्वर्गलोकगतं नृपम् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामशकन्नेक्षितुं पतिम् ॥ २.१०२.१८ ॥
ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਗਏ ਸਹੁਰੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਸੀਤਾ ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੀ।
2.102.19
सान्त्वयित्वा तु तां रामो रुदन्तीं जनकात्मजाम् ।
उवाच लक्ष्मणं तत्र दुःखितो दुःखितं वचः ॥ २.१०२.१९ ॥
ਰੋ ਰਹੀ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਢਾਰਸ ਦੇ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੇ ਉੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ।
2.102.20
आनयेङ्गुदिपिण्याकं चीरमाहर चोत्तरम् ।
जलक्रियार्थं तातस्य गमिष्यामि महात्मनः ॥ २.१०२.२० ॥
ਇੰਗੁਦੀ ਦੀ ਖਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲਾ ਚੀਰ ਵੀ ਲਿਆ। ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਲ-ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।
2.102.21
सीता पुरस्ताद्व्रजतुत्वमेनामभितो व्रज ।
अहं पश्चाद्गमिष्यामि गतिर्ह्येषा सुदारुणा ॥ २.१०२.२१ ॥
ਸੀਤਾ ਅੱਗੇ ਚੱਲੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚੱਲ। ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਾਹ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਹੈ।
2.102.22
ततो नित्यानुगस्तेषां विदितात्मा महामतिः ।
मृदुर्दान्तश्च शान्तश्च रामे च दृढभक्तिमान् ॥ २.१०२.२२ ॥
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿੱਤ ਦਾ ਸੇਵਕ, ਆਤਮਗਿਆਨੀ, ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਕੋਮਲ, ਸੰਜਮੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਭਗਤੀ ਵਾਲਾ (ਸੁਮੰਤਰ)...
2.102.23
सुमन्त्रस्तैर्नृपसुतैः सार्द्धमाश्वास्य राघवम् ।
अवातारयदालम्ब्य नदीं मन्दाकिनीं शिवाम् ॥ २.१०२.२३ ॥
ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਢਾਰਸ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰਿਆ)।
2.102.24
ते सुतीर्थां ततः कृच्छ्रादुपागम्य यशस्विनः ।
नदीं मन्दाकिनीं रम्यां सदा पुष्पितकाननाम् ॥ २.१०२.२४ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਯਸ਼ਸਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਘਾਟਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਦਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲੀ ਰਮਣੀਕ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ।
2.102.25
शीघ्रस्रोतसमासाद्य तीर्थं शिवमकर्द्दमम् ।
सिषिचुस्तूदकं राज्ञे तत्रैतत्ते भवत्विति ॥ २.१०२.२५ ॥
ਤੇਜ਼ ਵਹਾਅ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਰਹਿਤ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੋਵੇ।"
2.102.26
प्रगृह्य च महीपालो जलपूरितमञ्जलिम् ।
दिशं याम्यामभिमुखो रुदन् वचनमब्रवीत् ॥ २.१०२.२६ ॥
ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅੰਜਲੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
2.102.27
एतत्ते राजशार्दूल विमलं तोयमक्षयम् ।
पितृलोकगतस्याद्य मद्दत्तमुपतिष्ठतु ॥ २.१०२.२७ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੈ ਜਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੈ। ਪਿਤਰਲੋਕ ਗਏ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਪਹੁੰਚੇ।
2.102.28
ततो मन्दाकिनीतीरात् प्रत्युत्तीर्य्य स राघवः ।
पितुश्चकार तेजस्वी निवापं भ्रातृभिः सह ॥ २.१०२.२८ ॥
ਫਿਰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਘਵ ਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਪਿਤਾ ਲਈ ਨਿਵਾਪ (ਤਰਪਣ) ਕੀਤਾ।
2.102.29
ऐङ्गुदं बदरीमिश्रं पिण्याकं दर्भसंस्तरे ।
न्यस्य रामः सुदुःखार्त्तो रुदन् वचनमब्रवीत् ॥ २.१०२.२९ ॥
ਇੰਗੁਦੀ ਤੇ ਬੇਰ ਮਿਲੇ ਪਿੰਨਾਕ ਨੂੰ ਦਰਭ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਾਮ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
2.102.30
इदं भुङ्क्ष्व महाराज प्रीतो यदशना वयम् ।
यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः ॥ २.१०२.३० ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਖਾਓ; ਜਿਸ ਅੰਨ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੋ। ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2.102.31
ततस्तेनैव मार्गेण प्रत्युत्तीर्य्य नदीतटात् ।
आरुरोह नरव्याघ्रो रम्यसानुं महीधरम् ॥ २.१०२.३१ ॥
ਫਿਰ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਪਾਰ ਲੰਘ ਕੇ, ਨਰਵਿਆਘਰ (ਰਾਮ) ਰਮਣੀਕ ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।
2.102.32
ततः पर्णकुटीद्वारमासाद्य जगतीपतिः ।
परिजग्राह बाहुभ्यामुभौ भरतलक्ष्मणौ ॥ २.१०२.३२ ॥
ਫਿਰ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਜਗਤਪਤੀ (ਰਾਮ) ਨੇ ਭਰਤ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੱਟ ਲਿਆ।
2.102.33
तेषां तु रुदतां शब्दात् प्रतिश्रुत्को ऽभवद्गिरौ ।
भ्रातऽणां सह वैदेह्याः सिंहानामिव नर्दताम् ॥ २.१०२.३३ ॥
ਰੋਂਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਸਮੇਤ, ਗਰਜਦੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ।
2.102.34
महाबलानां रुदतां कुर्वतामुदकं पितुः ।
विज्ञाय तुमुलं शब्दं त्रस्ता भरतसैनिकाः ॥ २.१०२.३४ ॥
ਪਿਤਾ ਲਈ ਜਲਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਰੋਂਦੇ ਮਹਾਬਲੀਆਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਡਰ ਗਏ।
2.102.35
अब्रुवंश्चापि रामेण भरतः सङ्गतो ध्रुवम् ।
तेषामेव महाञ्छब्दः शोचतां पितरं मृतम् ॥ २.१०२.३५ ॥
"ਯਕੀਨਨ ਭਰਤ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ; ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ" ਇਹ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।
2.102.36
अथ वासान् परित्यज्य तं सर्वे ऽभिमुखाः स्वनम् ।
अप्येकमनसो जग्मुर्यथास्थानं प्रधाविताः ॥ २.१०२.३६ ॥
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਡੇਰੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ।
2.102.37
हयैरन्ये गजैरन्ये रथैरन्ये स्वलङ्कृतैः ।
सुकुमारास्तथैवान्ये पद्भिरेव नरा ययुः ॥ २.१०२.३७ ॥
ਕੁਝ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਕੁਝ ਹਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ, ਕੁਝ ਸਜੇ ਹੋਏ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ; ਅਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਪੈਦਲ ਹੀ ਗਏ।
2.102.38
अचिरप्रोषितं रामं चिरविप्रोषितं यथा ।
द्रष्टुकामो जनः सर्वो जगाम सहसाश्रमम् ॥ २.१०२.३८ ॥
ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਵਿਛੜੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ, ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕ ਤੁਰੰਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ।
2.102.39
भ्रातऽणां त्वरितास्तत्र द्रष्टुकामाः समागमम् ।
ययुर्बहुविधैर्यानैः खुरनेमिस्वनाकुलैः ॥ २.१०२.३९ ॥
ਉੱਥੇ ਦਾ ਮੇਲ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਜੋ ਖੁਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।
2.102.40
सा भूमिर्बहुभिर्यानैः खुरनेमिसमाहता ।
मुमोच तुमुलं शब्दं द्यौरिवाभ्रसमागमे ॥ २.१०२.४० ॥
ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਗਰਜ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
2.102.41
तेन वित्रासिता नागाः करेणुपरिवारिताः ।
आवासयन्तो गन्धेन जग्मुरन्यद्वनं ततः ॥ २.१०२.४१ ॥
ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹਾਥੀ, ਹਥਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਗੰਧ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਥੋਂ ਦੂਜੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
2.102.42
वराहवृकसङ्घाश्च महिषाः सर्प्पवानराः ।
व्याघ्रगोकर्णगवयाः वित्रेसुः पृषतैः सह ॥ २.१०२.४२ ॥
ਸੂਰਾਂ ਤੇ ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਮੱਝਾਂ, ਸੱਪ ਤੇ ਬਾਂਦਰ, ਬਾਘ, ਗੋਕਰਣ ਤੇ ਗਵਯ — ਚਿਤਕਬਰੇ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਡਰ ਗਏ।
2.102.43
रथाङ्गसाह्वा नत्यूहाः हंसाः कारण्डवाः प्लवाः ।
तथा पुंस्कोकिलाः क्रौञ्चा विसंज्ञा भेजिरे दिशः ॥ २.१०२.४३ ॥
ਰਥਾਂਗਸਾਹ੍ਵ, ਨਤਿਊਹ, ਹੰਸ, ਕਾਰੰਡਵ ਅਤੇ ਪਲਵ ਪੰਛੀ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਰ ਕੋਇਲਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਵੀ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।
2.102.44
तेन शब्देन वित्रस्तैराकाशं पक्षिभिर्वृतम् ।
मनुष्यैरावृता भूमिरुभयं प्रबभौ तदा ॥ २.१०२.४४ ॥
ਉਸ ਰੌਲੇ ਨਾਲ ਡਰੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਭਰ ਗਈ; ਉਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੋਭਣ ਲੱਗੇ।
2.102.45
ततस्तं पुरुषव्याघ्रं यशस्विनमरिन्दमम् ।
आसीनं स्थण्डिले रामं ददर्श सहसा जनः ॥ २.१०२.४५ ॥
ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਘ, ਯਸ਼ਸਵੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚਬੂਤਰੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਵੇਖਿਆ।
2.102.46
विगर्हमाणः कैकेयीं सहितो मन्थरामपि ।
अभिगम्य जनो रामं बाष्पपूर्णमुखो ऽभवत् ॥ २.१०२.४६ ॥
ਕੈਕੇਈ ਅਤੇ ਮੰਥਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿੰਦਦੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਰਾਮ ਕੋਲ ਆਏ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
2.102.47
तान्नरान् बाष्पपूर्णाक्षान् समीक्ष्याथ सुदुःखितान् ।
पर्य्यष्वजत धर्मज्ञः पितृवन्मातृवच्च सः ॥ २.१०२.४७ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ।
2.102.48
स तत्र कांच्चित् परिषस्वजे नरान्नराश्च केचित्तु तमभ्यवादयन् ।
चकार सर्वान् सवयस्य बान्धवान् यथार्हमासाद्य तदा नृपात्मजः ॥ २.१०२.४८ ॥
ਉੱਥੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਨੂੰ ਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ।
2.102.49
स तत्र तेषां रुदतां महात्मनां भुवं च खं चानुनिनादयन् स्वनः ।
गुहा गिरीणां च दिशश्च सन्ततं मृदङ्गघोषप्रतिमः प्रशुश्रुवे ॥ २.१०२.४९ ॥
ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਂ ਦੇ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਗੂੰਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਾਂਗ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ।