รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.102.1
तां श्रुत्वा करुणां वाचं पितुर्मरणसंहिताम् ।
राघवो भरतेनोक्तां बभूव गतचेतनः ॥ २.१०२.१ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำอันน่าสงสารนั้น ซึ่งภรตกล่าวพร้อมกับเรื่องการสิ้นชีพของพระบิดา พระราฆวะ (พระราม) ก็หมดความรู้สึก
2.102.2
तं तु वज्रमिवोत्सृष्टमाहवे दानवारिणा ।
वाग्वज्रं भरतेनोक्तममनोज्ञं परन्तपः ॥ २.१०२.२ ॥
ถ้อยคำอันไม่น่ายินดีที่ภรตกล่าวนั้น ดุจสายฟ้าที่ศัตรูของทานพทั้งหลาย (พระอินทร์) ปล่อยออกมาในการรบ ได้ตกลงแก่พระราม ผู้เป็นผู้เผาศัตรู
2.102.3
प्रगृह्य बाहू रामो वै पुष्पिताग्रो यथा द्रुमः ।
वने परशुना कृत्तस्तथा भुवि पपात ह ॥ २.१०२.३ ॥
พระรามยกแขนทั้งสองขึ้น แล้วล้มลงกับพื้นดิน ดุจต้นไม้ที่ยอดมีดอกบานสะพรั่ง ถูกขวานตัดโค่นลงในป่า
2.102.4
तथा निपतितं रामं जगत्यां जगतीपतिम् ।
कूलघातपरिश्रान्तं प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ २.१०२.४ ॥
พระรามผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน ล้มลงบนพื้นดินเช่นนั้น ดุจช้างที่หลับใหลอ่อนเพลียจากการชนตลิ่งแม่น้ำ
2.102.5
भ्रातरस्ते महेष्वासं सर्वतः शोककर्शितम् ।
रुदन्तः सह वैदेह्या सिषिचुः सलिलेन वै ॥ २.१०२.५ ॥
พี่น้องของท่านพร้อมด้วยพระนางไวเทหี (สีดา) ร้องไห้ไปด้วยกัน ได้พรมน้ำรอบตัวนักธนูผู้ยิ่งใหญ่ผู้ซูบผอมเพราะความโศก
2.102.6
स तु संज्ञां पुनर्लब्ध्वा नेत्राभ्यामास्रमुत्सृजन् ।
उपाक्रामत काकुत्स्थः कृपणं बहु भाषितुम् ॥ २.१०२.६ ॥
ส่วนกากุตสถ์ (พระราม) เมื่อได้สติคืนมา น้ำตาไหลออกจากดวงตาทั้งสอง จึงเริ่มกล่าวถ้อยคำมากมายด้วยน้ำเสียงน่าสงสาร
2.102.7
स रामः स्वर्गतं श्रुत्वा पितरं पृथिवीपतिम् ।
उवाच भरतं वाक्यं धर्मात्मा धर्मसंहितम् ॥ २.१०२.७ ॥
พระรามได้ฟังว่าพระบิดา ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน เสด็จสู่สวรรค์แล้ว จึงตรัสกับภรตด้วยถ้อยคำอันสอดคล้องกับธรรม พระองค์ผู้มีจิตใจยึดมั่นในธรรม
2.102.8
किं करिष्याम्ययोध्यायां ताते दिष्टां गतिं गते ।
कस्तां राजवराद्धीनामयोध्यां पालयिष्यति ॥ २.१०२.८ ॥
บัดนี้พระบิดาเสด็จไปตามทางที่ถูกกำหนดแล้ว หม่อมฉันจะทำอย่างไรในอโยธยา ใครจะปกครองอโยธยาที่ปราศจากกษัตริย์ผู้ประเสริฐนั้นได้
2.102.9
किं नु तस्य मया कार्य्यं दुर्जातेन महात्मनः ।
यो मृतो मम शोकेन मया चापि न संस्कृतः ॥ २.१०२.९ ॥
หม่อมฉันผู้เกิดมาเป็นคนชั่ว จะมีหน้าที่อะไรต่อพระบิดาผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ผู้สิ้นพระชนม์เพราะความโศกของหม่อมฉัน และหม่อมฉันก็มิได้ทำพิธีศพให้
2.102.10
अहो भरत सिद्धार्थो येन राजा त्वया ऽनघ ।
शत्रुघ्नेन च सर्वेषु प्रेतकृत्येषु सत्कृतः ॥ २.१०२.१० ॥
ช่างน่าอัศจรรย์ ภรตผู้ไร้บาป ความปรารถนาของท่านสำเร็จแล้ว เพราะท่านและศัตรุฆนได้ให้เกียรติพระราชาในพิธีศพทั้งปวง
2.102.11
निष्प्रधानामनेकाग्रां नरेन्द्रेण विना कृताम् ।
निवृत्तवनवासोपि नायोध्यां गन्तुमुत्सहे ॥ २.१०२.११ ॥
แม้กลับจากการลี้ภัยในป่าแล้ว หม่อมฉันก็ไม่ปรารถนาจะไปอโยธยา ซึ่งปราศจากผู้นำ ปราศจากความเป็นหนึ่งเดียวของเจตนา และปราศจากพระราชาผู้ปกครอง
2.102.12
समाप्तवनवासं मामयोध्यायां परन्तप ।
को नु शासिष्यति पुनस्ताते लोकान्तरं गते ॥ २.१०२.१२ ॥
ข้าแต่ผู้เผาศัตรู เมื่อหม่อมฉันสิ้นการลี้ภัยในป่าแล้วไปถึงอโยธยา ใครเล่าจะปกครองหม่อมฉันอีก ในเมื่อพระบิดาได้เสด็จไปสู่โลกอีกโลกหนึ่งแล้ว
2.102.13
पुरा प्रेक्ष्य सुवृत्तं मां पिता यान्याह सान्त्वयन् ।
वाक्यानि तानि श्रोष्यामि कुतः कर्णसुखान्यहम् ॥ २.१०२.१३ ॥
ในอดีต เมื่อพระบิดาเห็นความประพฤติดีของหม่อมฉัน ได้ตรัสถ้อยคำปลอบโยน หม่อมฉันจะได้ฟังถ้อยคำเหล่านั้นอีกได้จากที่ใด ถ้อยคำที่ไพเราะแก่หูเช่นนั้น
2.102.14
एवमुक्त्वा स भरतं भार्यामभ्येत्य राघवः ।
उवाच शोकसन्तप्तः पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥ २.१०२.१४ ॥
พระราฆวะตรัสกับภรตดังนี้แล้ว ทรงเข้าไปหาพระชายา ผู้มีพระพักตร์ดุจพระจันทร์เต็มดวง ด้วยพระทัยที่แผดเผาด้วยความโศก แล้วตรัสว่า
2.102.15
सीते मृतस्ते श्वशुरः पित्रा हीनो ऽसि लक्ष्मण ।
भरतो दुःखमाचष्टे स्वर्गतं पृथिवीपतिम् ॥ २.१०२.१५ ॥
สีดา พระบิดาของเจ้าได้สิ้นชีพแล้ว ลักษมณ์ เจ้าก็ไร้บิดาเช่นกัน ภรตได้เล่าถึงความทุกข์เกี่ยวกับพระราชาผู้เสด็จสู่สวรรค์
2.102.16
ततो बहुगुणं तेषां बाष्पं नेत्रेष्वजायत ।
तथा ब्रुवति काकुत्स्थे कुमाराणां यशस्विनाम् ॥ २.१०२.१६ ॥
ขณะที่กากุตสถ์กำลังตรัสเช่นนั้น น้ำตาจำนวนมากก็ไหลพรั่งพรูขึ้นในดวงตาของเหล่าราชกุมารผู้รุ่งเรืองเหล่านั้น
2.102.17
ततस्ते भ्रातरः सर्वे भृशमाश्वास्य राघवम् ।
अब्रुवन् जगतीभर्त्तुः क्रियतामुदकं पितुः ॥ २.१०२.१७ ॥
จากนั้น พี่น้องทั้งหมดปลอบโยนพระราฆวะอย่างยิ่ง แล้วกล่าวว่า "ขอให้ทำการถวายน้ำแด่พระบิดา ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดินเถิด"
2.102.18
सा सीता श्वशुरं श्रुत्वा स्वर्गलोकगतं नृपम् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामशकन्नेक्षितुं पतिम् ॥ २.१०२.१८ ॥
สีดาได้ฟังว่าพระราชาผู้เป็นพระบิดาของพระสวามี เสด็จไปสู่โลกสวรรค์แล้ว ก็ไม่อาจมองพระสวามีได้ เพราะดวงตาของนางเต็มไปด้วยน้ำตา
2.102.19
सान्त्वयित्वा तु तां रामो रुदन्तीं जनकात्मजाम् ।
उवाच लक्ष्मणं तत्र दुःखितो दुःखितं वचः ॥ २.१०२.१९ ॥
เมื่อปลอบโยนพระนางชนกาตมชา (สีดา) ผู้กำลังร้องไห้แล้ว พระรามผู้โศกเศร้าได้ตรัสถ้อยคำเศร้าโศกแก่พระลักษมณ์ ณ ที่นั้น
2.102.20
आनयेङ्गुदिपिण्याकं चीरमाहर चोत्तरम् ।
जलक्रियार्थं तातस्य गमिष्यामि महात्मनः ॥ २.१०२.२० ॥
จงนำเมล็ดอิงคุทีมาทำเป็นกากน้ำมัน และนำผ้าคลุมชั้นบนมาด้วย หม่อมฉันจะไปทำพิธีถวายน้ำแด่พระบิดาผู้ยิ่งใหญ่
2.102.21
सीता पुरस्ताद्व्रजतुत्वमेनामभितो व्रज ।
अहं पश्चाद्गमिष्यामि गतिर्ह्येषा सुदारुणा ॥ २.१०२.२१ ॥
ให้สีดาเดินนำหน้า ท่านจงเดินประกบข้างนาง เราจะเดินตามหลัง เพราะหนทางนี้ยากลำบากยิ่งนัก
2.102.22
ततो नित्यानुगस्तेषां विदितात्मा महामतिः ।
मृदुर्दान्तश्च शान्तश्च रामे च दृढभक्तिमान् ॥ २.१०२.२२ ॥
ต่อจากนั้น สุมันตระ ผู้ติดตามเสมอมา มีสติสัมปชัญญะและปัญญาอันยิ่งใหญ่ อ่อนโยน ข่มใจได้ สงบ และมีความภักดีมั่นคงต่อพระรามเป็นนิจ...
2.102.23
सुमन्त्रस्तैर्नृपसुतैः सार्द्धमाश्वास्य राघवम् ।
अवातारयदालम्ब्य नदीं मन्दाकिनीं शिवाम् ॥ २.१०२.२३ ॥
สุมันตระพร้อมด้วยเจ้าชายเหล่านั้น ปลอบโยนพระราฆวะแล้ว จับแม่น้ำมันทากินีอันเป็นมงคลไว้ และให้ทุกคนลงสู่ฝั่งน้ำ
2.102.24
ते सुतीर्थां ततः कृच्छ्रादुपागम्य यशस्विनः ।
नदीं मन्दाकिनीं रम्यां सदा पुष्पितकाननाम् ॥ २.१०२.२४ ॥
ต่อจากนั้น บรรดาผู้มีชื่อเสียงเหล่านั้นก็ไปถึงแม่น้ำมันทากินีอันงดงาม ซึ่งมีท่าน้ำดีและป่าไม้ที่ออกดอกบานอยู่เสมอ ด้วยความยากลำบาก
2.102.25
शीघ्रस्रोतसमासाद्य तीर्थं शिवमकर्द्दमम् ।
सिषिचुस्तूदकं राज्ञे तत्रैतत्ते भवत्विति ॥ २.१०२.२५ ॥
เมื่อถึงท่าน้ำอันเป็นมงคลและไม่มีโคลนตม ซึ่งมีกระแสน้ำเชี่ยว พวกเขาก็ประพรมน้ำให้พระราชา พลางกล่าวว่า "ขอให้สิ่งนี้เป็นของท่านเถิด"
2.102.26
प्रगृह्य च महीपालो जलपूरितमञ्जलिम् ।
दिशं याम्यामभिमुखो रुदन् वचनमब्रवीत् ॥ २.१०२.२६ ॥
พระราชาทรงรับน้ำใส่ฝ่ามือประคองเต็มไปด้วยน้ำ ทรงหันพระพักตร์ไปทางทิศใต้ แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้ไปพลางทรงร่ำไห้
2.102.27
एतत्ते राजशार्दूल विमलं तोयमक्षयम् ।
पितृलोकगतस्याद्य मद्दत्तमुपतिष्ठतु ॥ २.१०२.२७ ॥
ข้าแต่เสือแห่งกษัตริย์ น้ำอันบริสุทธิ์และไม่มีวันหมดสิ้นนี้เป็นของท่าน ขอสิ่งที่เราถวายในวันนี้จงไปถึงท่านผู้ไปสู่โลกของบรรพบุรุษเถิด
2.102.28
ततो मन्दाकिनीतीरात् प्रत्युत्तीर्य्य स राघवः ।
पितुश्चकार तेजस्वी निवापं भ्रातृभिः सह ॥ २.१०२.२८ ॥
จากนั้น พระราฆวะผู้รุ่งโรจน์ ขึ้นจากฝั่งแม่น้ำมันทากินี แล้วถวายนิวาปะ (เครื่องบูชาอาหารแก่บรรพบุรุษ) แด่พระบิดาพร้อมกับพี่น้องทั้งหลาย
2.102.29
ऐङ्गुदं बदरीमिश्रं पिण्याकं दर्भसंस्तरे ।
न्यस्य रामः सुदुःखार्त्तो रुदन् वचनमब्रवीत् ॥ २.१०२.२९ ॥
พระรามทรงวางกากเมล็ดไอṅคุทีผสมกับพุทราบนเครื่องปูที่ทำด้วยหญ้ากุศะ พระองค์ทรงทุกข์ระทมยิ่งนัก จึงตรัสถ้อยคำเหล่านี้ไปพลางทรงร่ำไห้
2.102.30
इदं भुङ्क्ष्व महाराज प्रीतो यदशना वयम् ।
यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः ॥ २.१०२.३० ॥
ข้าแต่พระมหาราชา ขอเชิญเสวยสิ่งนี้เถิด ขอให้พระองค์พอพระทัยในสิ่งที่พวกข้าพระองค์รับประทาน อาหารที่มนุษย์กินเป็นอย่างไร เทวดาของเขาก็กินอาหารอย่างนั้น
2.102.31
ततस्तेनैव मार्गेण प्रत्युत्तीर्य्य नदीतटात् ।
आरुरोह नरव्याघ्रो रम्यसानुं महीधरम् ॥ २.१०२.३१ ॥
จากนั้น พระรามผู้เป็นเสือแห่งมนุษย์ ก็ข้ามกลับจากฝั่งแม่น้ำตามทางเดิม แล้วขึ้นไปยังภูเขาที่มียอดงดงาม
2.102.32
ततः पर्णकुटीद्वारमासाद्य जगतीपतिः ।
परिजग्राह बाहुभ्यामुभौ भरतलक्ष्मणौ ॥ २.१०२.३२ ॥
จากนั้น เจ้าแห่งแผ่นดินเสด็จถึงประตูกระท่อมใบไม้ แล้วทรงโอบกอดทั้งภรตและพระลักษมณ์ด้วยพระพาหา
2.102.33
तेषां तु रुदतां शब्दात् प्रतिश्रुत्को ऽभवद्गिरौ ।
भ्रातऽणां सह वैदेह्याः सिंहानामिव नर्दताम् ॥ २.१०२.३३ ॥
จากเสียงของคนเหล่านั้นที่ร่ำไห้ มีเสียงสะท้อนก้องขึ้นบนภูเขา ดังเสียงคำรามของราชสีห์ ซึ่งเกิดจากพี่น้องทั้งหลายพร้อมกับพระวัยเทหี (สีดา)
2.102.34
महाबलानां रुदतां कुर्वतामुदकं पितुः ।
विज्ञाय तुमुलं शब्दं त्रस्ता भरतसैनिकाः ॥ २.१०२.३४ ॥
เมื่อได้ยินเสียงอึกทึกของผู้มีกำลังมหาศาลที่ร่ำไห้และถวายน้ำแด่พระบิดา เหล่าทหารของภรตก็หวาดกลัว
2.102.35
अब्रुवंश्चापि रामेण भरतः सङ्गतो ध्रुवम् ।
तेषामेव महाञ्छब्दः शोचतां पितरं मृतम् ॥ २.१०२.३५ ॥
พวกเขายังกล่าวว่า "แน่นอน ภรตได้มาพบพระรามแล้ว เสียงอันดังนั้นเป็นของบรรดาผู้โศกเศร้าถึงพระบิดาผู้สิ้นพระชนม์"
2.102.36
अथ वासान् परित्यज्य तं सर्वे ऽभिमुखाः स्वनम् ।
अप्येकमनसो जग्मुर्यथास्थानं प्रधाविताः ॥ २.१०२.३६ ॥
ครั้นแล้ว ทุกคนละทิ้งที่พัก หันหน้าไปทางเสียงนั้น ด้วยใจเดียวกัน ต่างวิ่งกลับไปยังที่ของตนอย่างรีบเร่ง
2.102.37
हयैरन्ये गजैरन्ये रथैरन्ये स्वलङ्कृतैः ।
सुकुमारास्तथैवान्ये पद्भिरेव नरा ययुः ॥ २.१०२.३७ ॥
บางคนไปด้วยม้า บางคนไปด้วยช้าง บางคนไปด้วยรถรบอันประดับอย่างงดงาม ส่วนผู้ที่ร่างกายอ่อนโยนบางคนก็เดินเท้าไปเพียงลำพัง
2.102.38
अचिरप्रोषितं रामं चिरविप्रोषितं यथा ।
द्रष्टुकामो जनः सर्वो जगाम सहसाश्रमम् ॥ २.१०२.३८ ॥
ประชาชนทั้งหมดปรารถนาจะเห็นพระรามผู้เพิ่งจากไปไม่นาน ราวกับว่าจากไปนานแล้ว จึงรีบออกเดินทางไปยังอาศรมโดยพลัน
2.102.39
भ्रातऽणां त्वरितास्तत्र द्रष्टुकामाः समागमम् ।
ययुर्बहुविधैर्यानैः खुरनेमिस्वनाकुलैः ॥ २.१०२.३९ ॥
บรรดาญาติพี่น้องต่างรีบร้อนไปที่นั่น เพราะปรารถนาจะเห็นการพบกันอีกครั้ง พวกเขาไปด้วยยานพาหนะหลายชนิด เต็มไปด้วยเสียงกุบกับของกีบเท้าม้าและขอบล้อรถ
2.102.40
सा भूमिर्बहुभिर्यानैः खुरनेमिसमाहता ।
मुमोच तुमुलं शब्दं द्यौरिवाभ्रसमागमे ॥ २.१०२.४० ॥
แผ่นดินนั้นถูกกีบเท้าและขอบล้อของยานพาหนะจำนวนมากกระแทก จึงส่งเสียงอึกทึกดังขึ้น เหมือนฟ้าคำรามเมื่อเมฆมาประชุมกัน
2.102.41
तेन वित्रासिता नागाः करेणुपरिवारिताः ।
आवासयन्तो गन्धेन जग्मुरन्यद्वनं ततः ॥ २.१०२.४१ ॥
ช้างทั้งหลายตื่นตกใจด้วยเสียงนั้น พร้อมด้วยฝูงช้างพังล้อมรอบ จึงทำเครื่องหมายที่อาศัยด้วยกลิ่นของตน แล้วพากันย้ายจากที่นั่นไปยังป่าอื่น
2.102.42
वराहवृकसङ्घाश्च महिषाः सर्प्पवानराः ।
व्याघ्रगोकर्णगवयाः वित्रेसुः पृषतैः सह ॥ २.१०२.४२ ॥
ฝูงหมูป่าและหมาป่า ควาย งู และลิง เสือ โคการ์ณะ และกวัยวะ ต่างตกใจกลัวพร้อมกับกวางจุด
2.102.43
रथाङ्गसाह्वा नत्यूहाः हंसाः कारण्डवाः प्लवाः ।
तथा पुंस्कोकिलाः क्रौञ्चा विसंज्ञा भेजिरे दिशः ॥ २.१०२.४३ ॥
นกจักรพากนกนัตยูหะ นกหงส์ เป็ดน้ำ และนกดำน้ำ รวมทั้งนกกาเหว่าตัวผู้และนกกระเรียน ต่างตกตะลึงหนีกระจัดกระจายไปทุกทิศทาง
2.102.44
तेन शब्देन वित्रस्तैराकाशं पक्षिभिर्वृतम् ।
मनुष्यैरावृता भूमिरुभयं प्रबभौ तदा ॥ २.१०२.४४ ॥
ด้วยเสียงนั้น ท้องฟ้าเต็มไปด้วยฝูงนกที่ตื่นตกใจ และแผ่นดินเต็มไปด้วยผู้คน ทั้งสองสิ่งจึงรุ่งเรืองขึ้นพร้อมกันในขณะนั้น
2.102.45
ततस्तं पुरुषव्याघ्रं यशस्विनमरिन्दमम् ।
आसीनं स्थण्डिले रामं ददर्श सहसा जनः ॥ २.१०२.४५ ॥
ครั้นแล้ว ผู้คนก็เห็นพระรามโดยพลันขณะประทับนั่งอยู่บนพื้นดินโล่ง พระรามนั้นเป็นดั่งเสือในหมู่มนุษย์ มีชื่อเสียง และเป็นผู้ปราบศัตรู
2.102.46
विगर्हमाणः कैकेयीं सहितो मन्थरामपि ।
अभिगम्य जनो रामं बाष्पपूर्णमुखो ऽभवत् ॥ २.१०२.४६ ॥
ผู้คนต่างตำหนิพระนางไกเกยีและมันถรา แล้วเข้าไปเฝ้าพระราม ใบหน้าของพวกเขาเปียกชุ่มด้วยน้ำตา
2.102.47
तान्नरान् बाष्पपूर्णाक्षान् समीक्ष्याथ सुदुःखितान् ।
पर्य्यष्वजत धर्मज्ञः पितृवन्मातृवच्च सः ॥ २.१०२.४७ ॥
พระรามผู้ทรงรู้ธรรม เมื่อทรงเห็นชนเหล่านั้นมีดวงตาเต็มไปด้วยน้ำตาและเศร้าโศกยิ่งนัก จึงทรงกอดพวกเขาไว้ เหมือนบิดาและมารดากอดบุตร
2.102.48
स तत्र कांच्चित् परिषस्वजे नरान्नराश्च केचित्तु तमभ्यवादयन् ।
चकार सर्वान् सवयस्य बान्धवान् यथार्हमासाद्य तदा नृपात्मजः ॥ २.१०२.४८ ॥
ที่นั่นเจ้าชายทรงกอดบุรุษบางคน และบุรุษบางคนก็กราบไหว้พระองค์ พระองค์ทรงให้เกียรติตามสมควรแก่ทุกคน ทั้งเพื่อนร่วมวัยและญาติพี่น้อง ทรงทำให้ทั้งหมดเป็นของพระองค์เอง
2.102.49
स तत्र तेषां रुदतां महात्मनां भुवं च खं चानुनिनादयन् स्वनः ।
गुहा गिरीणां च दिशश्च सन्ततं मृदङ्गघोषप्रतिमः प्रशुश्रुवे ॥ २.१०२.४९ ॥
ที่นั่น เสียงร่ำไห้ของผู้ยิ่งใหญ่เหล่านั้นก้องกังวานไปทั่วแผ่นดินและท้องฟ้า ดังไม่ขาดสายในถ้ำของภูเขาและทุกทิศ เหมือนเสียงกลองมฤทังคะ