વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.104.1
तं तु रामः समाज्ञाय भ्रातरं गुरुवत्सलम् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ २.१०४.१ ॥
પણ રામે, વડીલો પ્રત્યે સ્નેહાળ એ ભાઈને ઓળખીને, ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે તેને પૂછવાનું શરૂ કર્યું.
2.104.2
किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया ।
यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनी ॥ २.१०४.२ ॥
તેં જે કહ્યું તે હું સાંભળવા ઇચ્છું છું; તું વલ્કલ, જટા અને મૃગચર્મ ધારણ કરીને આ દેશમાં આવ્યો છે.
2.104.3
किं निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः ।
हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ २.१०४.३ ॥
કાળું મૃગચર્મ અને જટા ધારણ કરીને, રાજ્ય છોડીને તું આ દેશમાં કયા કારણે પ્રવેશ્યો છે? એ બધું તારે કહેવું જોઈએ.
2.104.4
इत्युक्तः कैकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना ।
प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१०४.४ ॥
મહાત્મા કાકુત્સ્થ રામે આમ પૂછતાં, કૈકેયીના પુત્રે બળપૂર્વક પોતાને સંભાળીને, ફરી હાથ જોડીને આ વચનો કહ્યાં.
2.104.5
आर्य्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
गतः स्वर्गं महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः ॥ २.१०४.५ ॥
આર્ય પિતા આપણને છોડીને, અતિ દુષ્કર કર્મ કરીને, પુત્રશોકથી પીડિત થઈને મહાબાહુ સ્વર્ગે ગયા.
2.104.6
स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परन्तप ।
चकार सुमहत्पापमिदमात्मयशोहरम् ॥ २.१०४.६ ॥
હે શત્રુઓને તપાવનાર! મારી માતા કૈકેયીએ એક સ્ત્રી દ્વારા પ્રેરાઈને, પોતાના જ યશનો નાશ કરનારું આ અતિ મોટું પાપ કર્યું.
2.104.7
सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता ।
पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम ॥ २.१०४.७ ॥
રાજ્યનું ફળ ન મેળવીને, વિધવા થઈ શોકથી કૃશ થયેલી તે, મારી માતા મહાભયંકર નરકમાં પડશે.
2.104.8
तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ।
अभिषिञ्चस्व चाद्यैव राज्येनप मघवानिव ॥ २.१०४.८ ॥
તારા દાસ એવા મારા પર કૃપા કર; આજે જ રાજ્ય સ્વીકારી ઇન્દ્રની જેમ અભિષિક્ત થા.
2.104.9
इमाः प्रकृतयः सर्वा विधवा मातरश्च याः ।
त्वत्सकाशमनुप्राप्ताः प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ॥ २.१०४.९ ॥
તારી પાસે આવેલી આ બધી પ્રજાઓ અને વિધવા માતાઓ પર કૃપા કર.
2.104.10
तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद ।
राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान् सुहृदः कुरु ॥ २.१०४.१० ॥
હે માનદાતા! આ ક્રમાનુસાર યોગ્ય છે અને તારા માટે પણ યોગ્ય છે; ધર્મથી રાજ્ય મેળવ અને મિત્રોની ઇચ્છાઓ પૂરી કર.
2.104.11
भवत्वविधवा भूमिः समग्रा पतिना त्वया ।
शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा ॥ २.१०४.११ ॥
નિર્મળ ચંદ્રથી શરદ ઋતુની રાત્રિ શોભે તેમ, તારા વડે આ સમગ્ર ભૂમિ પતિવાળી થઈ વિધવા ન રહે.
2.104.12
एभिश्च सचिवैः सार्द्धं शिरसा याचितो मया ।
भ्रातुः शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ॥ २.१०४.१२ ॥
આ મંત્રીઓ સહિત માથું નમાવીને હું તારી યાચના કરું છું; ભાઈ, શિષ્ય અને દાસ એવા મારા પર કૃપા કર.
2.104.13
तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं प्रकृतिमण्डलम् ।
पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमर्हसि ॥ २.१०४.१३ ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, પિતાની આ શાશ્વત પરંપરા અને પૂજિત એવા આખા પ્રજામંડળનું તારે ઉલ્લંઘન ન કરવું જોઈએ.
2.104.14
एवमुक्त्वा महाबाहुः सबाष्पः कैकयीसुतः ।
रामस्य शिरसा पादौ जग्राह विधिवत्पुनः ॥ २.१०४.१४ ॥
આમ કહીને, આંસુ સાથે મહાબાહુ કૈકેયીપુત્રે ફરીથી વિધિપૂર્વક રામના ચરણો મસ્તકથી ઝાલ્યા.
2.104.15
तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ।
भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ २.१०४.१५ ॥
મદમસ્ત હાથીની જેમ વારંવાર નિસાસા નાખતા ભાઈ ભરતને રામે આલિંગન આપીને આમ કહ્યું.
2.104.16
कुलीनः सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः ।
राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः ॥ २.१०४.१६ ॥
કુલીન, સત્ત્વગુણસંપન્ન, તેજસ્વી અને વ્રતનિષ્ઠ એવો તારા જેવો માણસ રાજ્ય માટે પાપ કેવી રીતે કરે?
2.104.17
न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरिसूदन ।
न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥ २.१०४.१७ ॥
હે અરિસૂદન, તારામાં હું સૂક્ષ્મ દોષ પણ જોતો નથી; બાલ્યાવસ્થાને કારણે પણ તારે માતાની નિંદા ન કરવી જોઈએ.
2.104.18
कामकारो महाप्राज्ञ गुरूणां सर्वदा ऽनघ ।
उपपन्नेषु दारेषु पुत्रेषु च विधीयते ॥ २.१०४.१८ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, હે નિષ્પાપ, વડીલોની ઇચ્છા પ્રમાણે વર્તવું સદા વિહિત છે; પરિપક્વ પત્નીઓ અને પુત્રો વિશે પણ એ જ વિધાન છે.
2.104.19
वयमस्य यथा लोके सङ्ख्याताः सौम्य साधुभिः ।
भार्य्याः पुत्राश्च शिष्याश्च त्वमनु ज्ञातुमर्हसि ॥ २.१०४.१९ ॥
જગતમાં સજ્જનો દ્વારા જેમ તેની પત્નીઓ, પુત્રો અને શિષ્યો તરીકે અમે ગણાઈએ છીએ, તેમ તું (અમને તેની અનુમતિ આપવી) યોગ્ય છે.
2.104.20
वने वा चीरवसनं सौम्य कृष्णाजिनाम्बरम् ।
राज्ये वापि महाराजो मां वासयितुमीश्वरः ॥ २.१०४.२० ॥
હે સૌમ્ય, વનમાં વલ્કલ વસ્ત્રો અને કાળા મૃગચર્મ પહેરાવીને, અથવા રાજ્યમાં પણ, મહારાજા મને રાખવા સમર્થ છે.
2.104.21
यावत्पितरि धर्मज्ञे गौरवं लोकसत्कृतम् ।
तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम् ॥ २.१०४.२१ ॥
ધર્મજ્ઞ પિતા પ્રત્યે લોકસત્કૃત ગૌરવ છે ત્યાં સુધી, હે ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, માતા પ્રત્યે પણ ગૌરવ છે.
2.104.22
एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव ।
मातापितृभ्यामुक्तो ऽहं कथमन्यत् समाचरे ॥ २.१०४.२२ ॥
હે રાઘવ, ધર્મશીલ એવા આ માતા-પિતાએ મને 'વનમાં જા' એમ કહ્યું છે; હું બીજું કેમ આચરણ કરું?
2.104.23
त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम् ।
वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा ॥ २.१०४.२३ ॥
તારે અયોધ્યામાં લોકસત્કૃત રાજ્ય પ્રાપ્ત કરવાનું છે; અને મારે વલ્કલ વસ્ત્રો પહેરીને દંડકારણ્યમાં રહેવાનું છે.
2.104.24
एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसन्निधौ ।
व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः ॥ २.१०४.२४ ॥
આ રીતે મહાતેજસ્વી મહારાજા દશરથે લોકોની હાજરીમાં વિભાજન કરી, આજ્ઞા આપી, સ્વર્ગે પ્રયાણ કર્યું.
2.104.25
स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव ।
पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥ २.१०४.२५ ॥
એ ધર્માત્મા રાજા તારા માટે પ્રમાણ અને લોકગુરુ છે. પિતાએ આપેલો ભાગ તારે ભોગવવો જોઈએ.
2.104.26
चतुर्दशसमाः सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः ।
उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना ॥ २.१०४.२६ ॥
હે સૌમ્ય, ચૌદ વર્ષ દંડકારણ્યમાં રહીને મહાત્મા પિતાએ આપેલો ભાગ જ હું ભોગવીશ.
2.104.27
यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः ।
तदेव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वरभावमप्यहम् ॥ २.१०४.२७ ॥
મનુષ્યલોકમાં સન્માનિત, દેવેન્દ્ર સમાન મહાત્મા પિતાએ મને જે કહ્યું, તે જ હું મારું પરમ હિત માનું છું; સર્વલોકેશ્વરપદ પણ નહીં.