ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.104.1
तं तु रामः समाज्ञाय भ्रातरं गुरुवत्सलम् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ २.१०४.१ ॥
ପରନ୍ତୁ ରାମ, ଗୁରୁଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସେ ଭାଇକୁ ଚିହ୍ନି, ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
2.104.2
किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया ।
यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनी ॥ २.१०४.२ ॥
ତୁମେ ଯାହା କହିଛ ତାହା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ତୁମେ ବଲ୍କଳ, ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି ଏ ଦେଶକୁ ଆସିଛ।
2.104.3
किं निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः ।
हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ २.१०४.३ ॥
କଳା ମୃଗଚର୍ମ ଓ ଜଟା ଧାରଣ କରି, ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ ଏ ଦେଶରେ କାହିଁକି ପ୍ରବେଶ କଲ? ସେ ସବୁ ତୁମେ କହିବା ଉଚିତ।
2.104.4
इत्युक्तः कैकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना ।
प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१०४.४ ॥
ମହାତ୍ମା କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କ ଏପରି ପଚାରିବାରେ, କୈକେୟୀ ପୁତ୍ର ବଳପୂର୍ବକ ନିଜକୁ ସମ୍ଭାଳି, ହାତଯୋଡ଼ି ପୁନର୍ବାର ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.104.5
आर्य्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
गतः स्वर्गं महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः ॥ २.१०४.५ ॥
ଆର୍ଯ୍ୟ ପିତା ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅତି କଠିନ କର୍ମ କରି, ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମହାବାହୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।
2.104.6
स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परन्तप ।
चकार सुमहत्पापमिदमात्मयशोहरम् ॥ २.१०४.६ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ! ମୋ ମାତା କୈକେୟୀ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ନିଜ ଯଶକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଏହି ମହା ପାପ କରିଛନ୍ତି।
2.104.7
सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता ।
पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम ॥ २.१०४.७ ॥
ରାଜ୍ୟର ଫଳ ନ ପାଇ, ବିଧବା ଓ ଶୋକରେ କୃଶ ହୋଇ, ମୋ ମାତା ମହାଘୋର ନରକରେ ପଡ଼ିବେ।
2.104.8
तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ।
अभिषिञ्चस्व चाद्यैव राज्येनप मघवानिव ॥ २.१०४.८ ॥
ତୁମ ଦାସ ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କର; ଆଜି ହିଁ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅ।
2.104.9
इमाः प्रकृतयः सर्वा विधवा मातरश्च याः ।
त्वत्सकाशमनुप्राप्ताः प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ॥ २.१०४.९ ॥
ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଓ ବିଧବା ମାତା ଉପରେ କୃପା କର।
2.104.10
तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद ।
राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान् सुहृदः कुरु ॥ २.१०४.१० ॥
ହେ ମାନଦାତା! ଏହା କ୍ରମାନୁସାରେ ଉଚିତ ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଉଚିତ; ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କର ଏବଂ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଦିଅ।
2.104.11
भवत्वविधवा भूमिः समग्रा पतिना त्वया ।
शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा ॥ २.१०४.११ ॥
ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶରତ ରାତ୍ରି ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ପରି, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ସ୍ୱାମୀଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଧବା ନ ହେଉ।
2.104.12
एभिश्च सचिवैः सार्द्धं शिरसा याचितो मया ।
भ्रातुः शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ॥ २.१०४.१२ ॥
ଏହି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନତ କରି ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାଚନା କରୁଛି; ଭାଇ, ଶିଷ୍ୟ ଓ ଦାସ ମୋ ଉପରେ କୃପା କର।
2.104.13
तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं प्रकृतिमण्डलम् ।
पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमर्हसि ॥ २.१०४.१३ ॥
ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ପିତାଙ୍କ ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ପୂଜିତ ଏହି ସମଗ୍ର ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳକୁ ତୁମେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.104.14
एवमुक्त्वा महाबाहुः सबाष्पः कैकयीसुतः ।
रामस्य शिरसा पादौ जग्राह विधिवत्पुनः ॥ २.१०४.१४ ॥
ଏହା କହି, ଅଶ୍ରୁସହ ମହାବାହୁ କୈକେୟୀପୁତ୍ର ପୁନର୍ବାର ବିଧିପୂର୍ବକ ରାମଙ୍କ ପାଦ ମସ୍ତକରେ ଧରିଲେ।
2.104.15
तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ।
भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ २.१०४.१५ ॥
ମଦମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ବାରମ୍ବାର ନିଶ୍ୱାସ ପକାଉଥିବା ଭାଇ ଭରତଙ୍କୁ ରାମ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହା କହିଲେ।
2.104.16
कुलीनः सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः ।
राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः ॥ २.१०४.१६ ॥
କୁଳୀନ, ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ବ୍ରତନିଷ୍ଠ ତୁମ ପରି ମଣିଷ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ କିପରି ପାପ କରିବ?
2.104.17
न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरिसूदन ।
न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥ २.१०४.१७ ॥
ହେ ଅରିସୂଦନ, ତୁମଠାରେ ମୁଁ ସାମାନ୍ୟ ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନି; ବାଲ୍ୟାବସ୍ଥା ହେତୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ମାତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.104.18
कामकारो महाप्राज्ञ गुरूणां सर्वदा ऽनघ ।
उपपन्नेषु दारेषु पुत्रेषु च विधीयते ॥ २.१०४.१८ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଗୁରୁଜନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳିବା ସବୁବେଳେ ବିଧିସମ୍ମତ; ପରିପକ୍ୱ ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ବିଧି ଅଛି।
2.104.19
वयमस्य यथा लोके सङ्ख्याताः सौम्य साधुभिः ।
भार्य्याः पुत्राश्च शिष्याश्च त्वमनु ज्ञातुमर्हसि ॥ २.१०४.१९ ॥
ଜଗତରେ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଆମେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ପୁତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ୟ ରୂପେ ଗଣିତ ହେଉ, ସେପରି ତୁମେ (ଆମକୁ ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ଦେବାକୁ) ଯୋଗ୍ୟ।
2.104.20
वने वा चीरवसनं सौम्य कृष्णाजिनाम्बरम् ।
राज्ये वापि महाराजो मां वासयितुमीश्वरः ॥ २.१०४.२० ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ, ବନରେ ବଲ୍କଳ ବସ୍ତ୍ର ଓ କୃଷ୍ଣମୃଗ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, କିମ୍ବା ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ମହାରାଜ ମୋତେ ରଖିବାକୁ ସମର୍ଥ।
2.104.21
यावत्पितरि धर्मज्ञे गौरवं लोकसत्कृतम् ।
तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम् ॥ २.१०४.२१ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଲୋକସମ୍ମାନିତ ଗୌରବ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି, ହେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଗୌରବ ଅଛି।
2.104.22
एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव ।
मातापितृभ्यामुक्तो ऽहं कथमन्यत् समाचरे ॥ २.१०४.२२ ॥
ହେ ରାଘବ, ଧର୍ମଶୀଳ ଏହି ମାତା-ପିତା ମୋତେ କହିଛନ୍ତି, 'ବନକୁ ଯାଅ'; ମୁଁ ଆଉ କିପରି ଆଚରଣ କରିବି?
2.104.23
त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम् ।
वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा ॥ २.१०४.२३ ॥
ତୁମେ ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ଲୋକସମ୍ମାନିତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବାକୁ ହେବ; ଏବଂ ମୁଁ ବଲ୍କଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ହେବ।
2.104.24
एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसन्निधौ ।
व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः ॥ २.१०४.२४ ॥
ଏହିପରି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମହାରାଜ ଦଶରଥ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବିଭାଗ କରି, ଆଦେଶ ଦେଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗମନ କଲେ।
2.104.25
स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव ।
पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥ २.१०४.२५ ॥
ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ ଓ ଲୋକଗୁରୁ। ପିତା ଦେଇଥିବା ଅଂଶ ଭୋଗ କରିବା ତୁମର ଉଚିତ।
2.104.26
चतुर्दशसमाः सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः ।
उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना ॥ २.१०४.२६ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ, ଚଉଦ ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ରହି ମହାତ୍ମା ପିତା ଦେଇଥିବା ଅଂଶ ହିଁ ମୁଁ ଭୋଗିବି।
2.104.27
यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः ।
तदेव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वरभावमप्यहम् ॥ २.१०४.२७ ॥
ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ, ଦେବରାଜ ତୁଲ୍ୟ ମହାତ୍ମା ପିତା ମୋତେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାକୁ ହିଁ ମୁଁ ପରମ ହିତ ବୋଲି ମାନେ; ସର୍ବଲୋକେଶ୍ୱରତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।