వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.104.1
तं तु रामः समाज्ञाय भ्रातरं गुरुवत्सलम् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ २.१०४.१ ॥
అయితే రాముడు, పెద్దలను ఆదరించే ఆ సోదరుడిని గుర్తించి, సోదరుడు లక్ష్మణునితో కలిసి అతడిని అడగడం ప్రారంభించాడు.
2.104.2
किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया ।
यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनी ॥ २.१०४.२ ॥
నీవు చెప్పిన ఈ మాటల అర్థాన్ని నేను వినాలనుకుంటున్నాను; నీవు నారచీరలు, జడలు, జింకచర్మం ధరించి ఈ దేశానికి వచ్చావు.
2.104.3
किं निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः ।
हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ २.१०४.३ ॥
నల్లజింకచర్మం, జడలు ధరించి, రాజ్యాన్ని విడిచి ఈ దేశంలోకి నీవు ఎందుకు ప్రవేశించావు? అంతా నీవు చెప్పాలి.
2.104.4
इत्युक्तः कैकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना ।
प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१०४.४ ॥
మహాత్ముడైన కాకుత్స్థుడు రాముడు ఇలా అడగగా, కైకేయి కుమారుడు బలవంతంగా తనను నిగ్రహించుకుని, మళ్ళీ చేతులు జోడించి ఈ మాటలు పలికాడు.
2.104.5
आर्य्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
गतः स्वर्गं महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः ॥ २.१०४.५ ॥
ఆర్యుడైన తండ్రి మనలను విడిచి, అత్యంత కష్టమైన పని చేసి, పుత్రశోకంతో పీడితుడై, మహాబాహువైన ఆయన స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
2.104.6
स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परन्तप ।
चकार सुमहत्पापमिदमात्मयशोहरम् ॥ २.१०४.६ ॥
శత్రువులను తపింపజేసేవాడా! నా తల్లి కైకేయి ఒక స్త్రీ ప్రేరణతో తన సొంత కీర్తిని నాశనం చేసే ఈ మహాపాపాన్ని చేసింది.
2.104.7
सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता ।
पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम ॥ २.१०४.७ ॥
రాజ్య ఫలాన్ని పొందకుండా, విధవరాలై శోకంతో కృశించిన ఆమె, నా తల్లి మహా భయంకర నరకంలో పడుతుంది.
2.104.8
तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ।
अभिषिञ्चस्व चाद्यैव राज्येनप मघवानिव ॥ २.१०४.८ ॥
నీ దాసుడనైన నాపై దయ చూపుము; ఈ రోజే రాజ్యాన్ని స్వీకరించి ఇంద్రునిలా అభిషిక్తుడవు కమ్ము.
2.104.9
इमाः प्रकृतयः सर्वा विधवा मातरश्च याः ।
त्वत्सकाशमनुप्राप्ताः प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ॥ २.१०४.९ ॥
నీ సన్నిధికి వచ్చిన ఈ ప్రజలందరిపైనా, విధవలైన తల్లులపైనా దయ చూపాలి.
2.104.10
तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद ।
राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान् सुहृदः कुरु ॥ २.१०४.१० ॥
ఓ మానప్రదుడా! ఇది క్రమప్రకారం తగినదే, నీకు కూడా తగినదే; ధర్మంగా రాజ్యాన్ని పొంది, మిత్రులను వారి కోరికలు తీరినవారిగా చేయి.
2.104.11
भवत्वविधवा भूमिः समग्रा पतिना त्वया ।
शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा ॥ २.१०४.११ ॥
నిర్మలమైన చంద్రునితో శరదృతువు రాత్రి ప్రకాశించినట్లు, నీ వల్ల భూమి మొత్తం భర్త కలిగి విధవ కాకుండా ఉండుగాక.
2.104.12
एभिश्च सचिवैः सार्द्धं शिरसा याचितो मया ।
भ्रातुः शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ॥ २.१०४.१२ ॥
ఈ మంత్రులతో కలిసి తల వంచి నేను నిన్ను వేడుకుంటున్నాను; సోదరుడు, శిష్యుడు, దాసుడైన నాపై దయ చూపుము.
2.104.13
तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं प्रकृतिमण्डलम् ।
पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमर्हसि ॥ २.१०४.१३ ॥
పురుషవ్యాఘ్రా, తండ్రి నుండి వచ్చిన ఈ శాశ్వత సంప్రదాయాన్ని, పూజ్యమైన ఈ ప్రజామండలం మొత్తాన్ని నీవు అతిక్రమించకూడదు.
2.104.14
एवमुक्त्वा महाबाहुः सबाष्पः कैकयीसुतः ।
रामस्य शिरसा पादौ जग्राह विधिवत्पुनः ॥ २.१०४.१४ ॥
ఇలా చెప్పి, కన్నీళ్లతో మహాబాహువైన కైకేయీ కుమారుడు మళ్లీ విధిప్రకారం రాముని పాదాలను శిరసుతో పట్టుకున్నాడు.
2.104.15
तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ।
भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ २.१०४.१५ ॥
మదించిన ఏనుగులా మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్చుతున్న తమ్ముడు భరతుని రాముడు కౌగిలించుకుని ఇలా అన్నాడు.
2.104.16
कुलीनः सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः ।
राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः ॥ २.१०४.१६ ॥
కులీనుడు, సత్త్వగుణసంపన్నుడు, తేజస్వి, వ్రతనిష్ఠుడైన నీ వంటి వ్యక్తి రాజ్యం కోసం పాపం ఎలా చేస్తాడు?
2.104.17
न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरिसूदन ।
न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥ २.१०४.१७ ॥
అరిసూదనా, నీలో చిన్న దోషమైనా నేను చూడను. బాల్యం వల్ల కూడా నీవు నీ తల్లిని నిందించకూడదు.
2.104.18
कामकारो महाप्राज्ञ गुरूणां सर्वदा ऽनघ ।
उपपन्नेषु दारेषु पुत्रेषु च विधीयते ॥ २.१०४.१८ ॥
మహాప్రాజ్ఞా, నిష్పాపా, పెద్దల ఇష్టప్రకారం నడుచుకోవడం ఎల్లప్పుడూ విధింపబడింది; పరిణతి చెందిన భార్యలు, కుమారుల విషయంలోనూ అదే విధి.
2.104.19
वयमस्य यथा लोके सङ्ख्याताः सौम्य साधुभिः ।
भार्य्याः पुत्राश्च शिष्याश्च त्वमनु ज्ञातुमर्हसि ॥ २.१०४.१९ ॥
ఈ లోకంలో సజ్జనులచే అతనికి భార్యలు, కుమారులు, శిష్యులు అని మేము లెక్కించబడినట్లే, నువ్వు (మాకు అతని అనుమతిని ఇవ్వడం) తగును.
2.104.20
वने वा चीरवसनं सौम्य कृष्णाजिनाम्बरम् ।
राज्ये वापि महाराजो मां वासयितुमीश्वरः ॥ २.१०४.२० ॥
సౌమ్యుడా, అడవిలో నారచీరలు, నల్లజింక చర్మం ధరించి, లేదా రాజ్యంలోనైనా, మహారాజు నన్ను ఉంచగల సమర్థుడు.
2.104.21
यावत्पितरि धर्मज्ञे गौरवं लोकसत्कृतम् ।
तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम् ॥ २.१०४.२१ ॥
ధర్మం తెలిసిన తండ్రి పట్ల లోకం గౌరవించే గౌరవం ఉన్నంతవరకు, ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా, తల్లి పట్ల కూడా గౌరవం ఉంది.
2.104.22
एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव ।
मातापितृभ्यामुक्तो ऽहं कथमन्यत् समाचरे ॥ २.१०४.२२ ॥
రాఘవా, ధర్మశీలులైన ఈ ఇద్దరు తల్లిదండ్రులు 'అడవికి వెళ్లు' అని నాతో అన్నారు; నేను మరెలా ప్రవర్తించగలను?
2.104.23
त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम् ।
वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा ॥ २.१०४.२३ ॥
నువ్వు అయోధ్యలో లోకంచే సత్కరించబడే రాజ్యాన్ని పొందాలి; నేను నారచీరలు ధరించి దండకారణ్యంలో నివసించాలి.
2.104.24
एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसन्निधौ ।
व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः ॥ २.१०४.२४ ॥
ఇలా మహాతేజస్వి అయిన మహారాజు దశరథుడు లోకుల సమక్షంలో విభజన చేసి, ఆజ్ఞాపించి, స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
2.104.25
स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव ।
पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥ २.१०४.२५ ॥
ఆ ధర్మాత్ముడైన రాజు నీకు ప్రమాణం, లోకగురువు. తండ్రి ఇచ్చిన భాగాన్ని నువ్వు అనుభవించడమే సరైనది.
2.104.26
चतुर्दशसमाः सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः ।
उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना ॥ २.१०४.२६ ॥
సౌమ్యుడా, పద్నాలుగు సంవత్సరాలు దండకారణ్యంలో ఉంటూ, మహాత్ముడైన తండ్రి ఇచ్చిన భాగాన్నే నేను అనుభవిస్తాను.
2.104.27
यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः ।
तदेव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वरभावमप्यहम् ॥ २.१०४.२७ ॥
మనుష్యలోకంలో గౌరవింపబడిన, దేవేంద్రునితో సమానమైన మహాత్ముడైన తండ్రి నాతో చెప్పినదే నాకు పరమ హితమని భావిస్తున్నాను; సర్వలోకేశ్వరత్వాన్ని కూడా కాదు.