ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.104
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.104.1
तं तु रामः समाज्ञाय भ्रातरं गुरुवत्सलम् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ २.१०४.१ ॥
ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
2.104.2
किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया ।
यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनी ॥ २.१०४.२ ॥
ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਛਾਲ, ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈਂ।
2.104.3
किं निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः ।
हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ २.१०४.३ ॥
ਕਾਲੀ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਅਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.104.4
इत्युक्तः कैकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना ।
प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१०४.४ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਲਪੂਰਵਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.104.5
आर्य्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
गतः स्वर्गं महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः ॥ २.१०४.५ ॥
ਆਰਿਆ ਪਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।
2.104.6
स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परन्तप ।
चकार सुमहत्पापमिदमात्मयशोहरम् ॥ २.१०४.६ ॥
ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ! ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਯਸ਼ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮਹਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ।
2.104.7
सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता ।
पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम ॥ २.१०४.७ ॥
ਰਾਜ ਦਾ ਫਲ ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਧਵਾ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਉਹ, ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਮਹਾ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇਗੀ।
2.104.8
तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ।
अभिषिञ्चस्व चाद्यैव राज्येनप मघवानिव ॥ २.१०४.८ ॥
ਆਪਣੇ ਦਾਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਅੱਜ ਹੀ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲੋ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਓ।
2.104.9
इमाः प्रकृतयः सर्वा विधवा मातरश्च याः ।
त्वत्सकाशमनुप्राप्ताः प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ॥ २.१०४.९ ॥
ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾ ਮਾਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।
2.104.10
तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद ।
राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान् सुहृदः कुरु ॥ २.१०४.१० ॥
ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਇਹ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ।
2.104.11
भवत्वविधवा भूमिः समग्रा पतिना त्वया ।
शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा ॥ २.१०४.११ ॥
ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਮਲ ਚੰਦ ਨਾਲ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਰਾਤ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪਤੀ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਧਵਾ ਨਾ ਰਹੇ।
2.104.12
एभिश्च सचिवैः सार्द्धं शिरसा याचितो मया ।
भ्रातुः शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्त्तुमर्हसि ॥ २.१०४.१२ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਭਰਾ, ਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਦਾਸ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।
2.104.13
तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं प्रकृतिमण्डलम् ।
पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमर्हसि ॥ २.१०४.१३ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਰੀਤ ਅਤੇ ਪੂਜਿਤ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਜਾ-ਮੰਡਲ ਤੂੰ ਟੱਪਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
2.104.14
एवमुक्त्वा महाबाहुः सबाष्पः कैकयीसुतः ।
रामस्य शिरसा पादौ जग्राह विधिवत्पुनः ॥ २.१०४.१४ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਬਾਹੂ ਕੈਕੇਈ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੁੜ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰ ਸਿਰ ਨਾਲ ਫੜੇ।
2.104.15
तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुनःपुनः ।
भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥ २.१०४.१५ ॥
ਮਤਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਉਕੇ ਭਰਦੇ ਭਰਾ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਆਖਿਆ।
2.104.16
कुलीनः सत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः ।
राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः ॥ २.१०४.१६ ॥
ਕੁਲੀਨ, ਸਤ੍ਵ-ਗੁਣ ਸੰਪੰਨ, ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ-ਨਿਸ਼ਠ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜ ਲਈ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ?
2.104.17
न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरिसूदन ।
न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥ २.१०४.१७ ॥
ਹੇ ਅਰਿਸੂਦਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਬਚਪਨ ਕਾਰਨ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
2.104.18
कामकारो महाप्राज्ञ गुरूणां सर्वदा ऽनघ ।
उपपन्नेषु दारेषु पुत्रेषु च विधीयते ॥ २.१०४.१८ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗ੍ਯ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣਾ ਸਦਾ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਹੈ; ਸਿਆਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹੀ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
2.104.19
वयमस्य यथा लोके सङ्ख्याताः सौम्य साधुभिः ।
भार्य्याः पुत्राश्च शिष्याश्च त्वमनु ज्ञातुमर्हसि ॥ २.१०४.१९ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ (ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣੀ) ਯੋਗ ਹੈਂ।
2.104.20
वने वा चीरवसनं सौम्य कृष्णाजिनाम्बरम् ।
राज्ये वापि महाराजो मां वासयितुमीश्वरः ॥ २.१०४.२० ॥
ਹੇ ਸੌਮਯ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ ਦੀ ਖੱਲ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਾਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ।
2.104.21
यावत्पितरि धर्मज्ञे गौरवं लोकसत्कृतम् ।
तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम् ॥ २.१०४.२१ ॥
ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਲੋਕ-ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਆਦਰ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਨਾ ਚਿਰ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਆਦਰ ਹੈ।
2.104.22
एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव ।
मातापितृभ्यामुक्तो ऽहं कथमन्यत् समाचरे ॥ २.१०४.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, 'ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਹ'; ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਆਚਰਣ ਕਰਾਂ?
2.104.23
त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम् ।
वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा ॥ २.१०४.२३ ॥
ਤੈਨੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕ-ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਦੰਡਕਾਰਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਹੈ।
2.104.24
एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसन्निधौ ।
व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः ॥ २.१०४.२४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕਰ ਕੇ, ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕੀਤਾ।
2.104.25
स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव ।
पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥ २.१०४.२५ ॥
ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਲੋਕਗੁਰੂ ਹਨ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਜੋ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਤੈਨੂੰ ਭੋਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.104.26
चतुर्दशसमाः सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः ।
उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना ॥ २.१०४.२६ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਭੋਗਾਂਗਾ।
2.104.27
यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः ।
तदेव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वरभावमप्यहम् ॥ २.१०४.२७ ॥
ਮਨੁੱਖਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਦੇਵਰਾਜ ਵਰਗੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪਰਮ ਹਿਤ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ; ਸਰਵਲੋਕੇਸ਼ਵਰਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।