વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.11.1
तं मन्मथशरैर्विद्धं कामवेगवशानुगम्।
उवाच पृथिवीपालं कैकेयी दारुणं वचः ॥ २.११.१ ॥
મન્મથનાં બાણોથી વિંધાયેલા, કામવેગને વશ થયેલા તે રાજાને કૈકેયીએ કઠોર વચન કહ્યાં.
2.11.2
नास्मि विप्रकृता देव केनचिन्नावमानिता।
अभिप्रायस्तु मे कश्चित् तमिच्छामि त्वया कृतम् ॥ २.११.२ ॥
હે દેવ, મારું કોઈએ અપમાન કર્યું નથી, કોઈએ મને હેરાન કરી નથી. પરંતુ મારી એક ઇચ્છા છે; તે આપ પૂરી કરો.
2.11.3
प्रतिज्ञां प्रतिजानीष्व यदि त्वं कर्तुमिच्छसि।
अथ ते व्याहरिष्यामि यथाभिप्रार्थितं मया ॥ २.११.३ ॥
જો તમે તે કરવા ઇચ્છતા હો, તો પહેલાં પ્રતિજ્ઞા લો; પછી હું જે ઇચ્છું છું તે તમને કહીશ.
2.11.4
तामुवाच महाराजः कैकेयीमीषदुत्स्मयः।
कामी हस्तेन संगृह्य मूर्धजेषु भुवि स्थिताम् ॥ २.११.४ ॥
મહારાજે થોડું હસીને, કામાતુર થઈને, હાથે તેના વાળ પકડીને, ભૂમિ પર ઊભેલી કૈકેયીને કહ્યું.
2.11.5
अवलिप्ते न जानासि त्वत्तः प्रियतरो मम।
मनुजो मनुजव्याघ्राद् रामादन्यो न विद्यते ॥ २.११.५ ॥
હે અભિમાની, શું તું નથી જાણતી કે તારા કરતાં પણ મને પ્રિય કોઈ નથી? નરવ્યાઘ્ર રામ સિવાય બીજું કોઈ નથી.
2.11.6
तेनाजय्येन मुख्येन राघवेण महात्मना।
शपे ते जीवनार्हेण ब्रूहि यन्मनसेप्सितम् ॥ २.११.६ ॥
અજેય, શ્રેષ્ઠ, મહાત્મા રઘુવંશીના નામે, જીવવા યોગ્ય એવા તેના નામે હું તારી શપથ લઉં છું; તારા મનમાં જે ઇચ્છા છે તે કહે.
2.11.7
यं मुहूर्तमपश्यंस्तु न जीवे तमहं ध्रुवम्।
तेन रामेण कैकेयि शपे ते वचनक्रियाम् ॥ २.११.७ ॥
જેને એક ક્ષણ પણ જોયા વિના હું ચોક્કસ જીવી શકું નહીં, હે કૈકેયી, એ રામના સોગંદ લઈને હું તારું વચન પૂરું કરવાનું વચન આપું છું.
2.11.8
आत्मना चात्मजैश्चान्यैर्वृणे यं मनुजर्षभम्।
तेन रामेण कैकेयि शपे ते वचनक्रियाम् ॥ २.११.८ ॥
હું પોતે, મારા પુત્રો અને બીજાઓ જેને પસંદ કરે છે, એ મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ રામના સોગંદ લઈને, હે કૈકેયી, હું તારું વચન પૂરું કરીશ.
2.11.9
भद्रे हृदयमप्येतदनुमृश्योद्धरस्व मे।
एतत् समीक्ष्य कैकेयि ब्रूहि यत् साधु मन्यसे ॥ २.११.९ ॥
હે ભદ્રે, તારા હૃદયમાં પણ આનો વિચાર કરીને મને ઉગારી લે. હે કૈકેયી, આ સારી રીતે જોઈને તને જે સારું લાગે તે કહે.
2.11.10
बलमात्मनि पश्यन्ती न विशङ्कितुमर्हसि।
करिष्यामि तव प्रीतिं सुकृतेनापि ते शपे ॥ २.११.१० ॥
તારામાં રહેલું બળ જોતી તું શંકા ન કરવી જોઈએ. હું તારી પ્રસન્નતા અવશ્ય પૂરી કરીશ; મારા સુકૃતના સોગંદ પણ તારા માટે લઉં છું.
2.11.11
सा तदर्थमना देवी तमभिप्रायमागतम्।
निर्माध्यस्थ्याच्च हर्षाच्च बभाषे दुर्वचं वचः ॥ २.११.११ ॥
એ કાર્ય માટે તત્પર એ દેવીએ, આવેલો એ આશય સાંભળીને, નિષ્પક્ષતાના અભાવે અને હર્ષથી કઠોર વચનો કહ્યાં.
2.11.12
तेन वाक्येन संहृष्टा तमभिप्रायमात्मनः।
व्याजहार महाघोरमभ्यागतमिवान्तकम् ॥ २.११.१२ ॥
એ વચનથી અત્યંત હર્ષિત થઈને તેણે પોતાનો એ આશય, નજીક આવેલા મહાભયંકર યમની જેમ, પ્રગટ કર્યો.
2.11.13
यथा क्रमेण शपसे वरं मम ददासि च।
तच्छृण्वन्तु त्रयस्त्रिंशद् देवाः सेन्द्रपुरोगमाः ॥ २.११.१३ ॥
તમે ક્રમશઃ શપથ લઈને મને વર આપો છો; ઇન્દ્રના નેતૃત્વ હેઠળના તેત્રીસ દેવો તે સાંભળો.
2.11.14
चन्द्रादित्यौ नभश्चैव ग्रहा रात्र्यहनी दिशः।
जगच्च पृथिवी चेयं सगन्धर्वाः सराक्षसाः ॥ २.११.१४ ॥
ચંદ્ર અને સૂર્ય, આકાશ, ગ્રહો, રાત અને દિવસ, દિશાઓ, જગત અને આ પૃથ્વી, ગંધર્વો અને રાક્ષસો સહિત (સાંભળો).
2.11.15
निशाचराणि भूतानि गृहेषु गृहदेवताः।
यानि चान्यानि भूतानि जानीयुर्भाषितं तव ॥ २.११.१५ ॥
ઘરોમાં રહેલા રાત્રિચર જીવો અને ગૃહદેવતાઓ, તથા અન્ય જે જીવો છે, તેઓ તમારું કહેલું જાણો.
2.11.16
सत्यसंधो महातेजा धर्मज्ञः सत्यवाक्शुचिः।
वरं मम ददात्येष सर्वे शृण्वन्तु दैवताः ॥ २.११.१६ ॥
સત્યસંધ, મહાતેજસ્વી, ધર્મજ્ઞ, સત્યવાદી અને શુચિ એવા આ મને વર આપે છે; સર્વ દેવો સાંભળો.
2.11.17
ततः परमुवाचेदं वरदं काममोहितम् ॥ २.११.१७ ॥
પછી કામમોહિત તેણીએ વર આપનારને આગળ આ કહ્યું.
2.11.18
स्मर राजन् पुरा वृत्तं तस्मिन् देवासुरे रणे।
तत्र त्वां च्यावयच्छत्रुस्तव जीवितमन्तरा ॥ २.११.१८ ॥
હે રાજન, પૂર્વે દેવાસુર યુદ્ધમાં બનેલી તે ઘટના યાદ કરો; ત્યાં શત્રુએ તમને પાડી દીધા હતા અને તમારો જીવ સંકટમાં હતો.
2.11.19
तत्र चापि मया देव यत् त्वं समभिरक्षितः।
जाग्रत्या यतमानायास्ततो मे प्रददौ वरौ ॥ २.११.१९ ॥
હે દેવ, ત્યાં પણ મેં જાગીને પ્રયત્નપૂર્વક આપનું સારી રીતે રક્ષણ કર્યું; તેના બદલામાં આપે મને બે વર આપ્યા હતા.
2.11.20
तौ दत्तौ च वरौ देव निक्षेपौ मृगयाम्यहम्।
तवैव पृथिवीपाल सकाशे रघुनन्दन ॥ २.११.२० ॥
હે દેવ, આપેલા તે બે વર આપની પાસે જ થાપણ રૂપે છે; હું તે માગું છું. હે પૃથ્વીપાલ, હે રઘુનંદન, તે આપની પાસે જ છે.
2.11.21
तत् प्रतिश्रुत्य धर्मेण न चेद् दास्यसि मे वरम्।
अद्यैव हि प्रहास्यामि जीवितं त्वद्विमानिता ॥ २.११.२१ ॥
તે વચન આપીને જો આપ ધર્મપૂર્વક મને વર નહીં આપો, તો આજે જ આપના દ્વારા અપમાનિત થઈ હું પ્રાણ ત્યજી દઈશ.
2.11.22
वाङ्मात्रेण तदा राजा कैकेय्या स्ववशे कृतः।
प्रचस्कन्द विनाशाय पाशं मृग इवात्मनः ॥ २.११.२२ ॥
ત્યારે ફક્ત શબ્દોથી જ કૈકેયીએ રાજાને પોતાને વશ કર્યા; પોતાના વિનાશ માટે ફાંસામાં કૂદી પડતા મૃગની જેમ રાજા ધસી ગયા.
2.11.23
ततः परमुवाचेदं वरदं काममोहितम्।
वरौ देयौ त्वया देव तदा दत्तौ महीपते ॥ २.११.२३ ॥
પછી કામથી મોહિત થયેલા તે વરદાતાને તેણે વધુ કહ્યું: હે દેવ, હે મહીપતિ, તે સમયે આપેલા તે બે વર આપે મને આપવા જોઈએ.
2.11.24
तौ तावदहमद्यैव वक्ष्यामि शृणु मे वचः।
अभिषेकसमारम्भो राघवस्योपकल्पितः ॥ २.११.२४ ॥
તે બે વર વિશે હું આજે જ કહું છું; મારી વાત સાંભળો. રાઘવના રાજ્યાભિષેકની તૈયારી કરવામાં આવી છે.
2.11.25
अनेनैवाभिषेकेण भरतो मेऽभिषिच्यताम्।
यो द्वितीयो वरो देव दत्तः प्रीतेन मे त्वया ॥ २.११.२५ ॥
આ જ અભિષેકથી મારો પુત્ર ભરત અભિષિક્ત થાઓ. હે દેવ, પ્રસન્ન થઈને આપે મને આપેલો બીજો વર આ જ છે.
2.11.26
तदा देवासुरे युद्धे तस्य कालोऽयमागतः।
नव पञ्च च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः ॥ २.११.२६ ॥
દેવાસુર યુદ્ધ વખતે આપેલા વરનો સમય હવે આવ્યો છે. નવ અને પાંચ વર્ષ દંડકારણ્યમાં તે રહે.
2.11.27
चीराजिनधरो धीरो रामो भवतु तापसः।
भरतो भजतामद्य यौवराज्यमकण्टकम् ॥ २.११.२७ ॥
ચીર અને મૃગચર્મ ધારણ કરનાર ધીર રામ તપસ્વી થાય. ભરત આજે જ નિષ્કંટક યુવરાજપદ ભોગવે.
2.11.28
एष मे परमः कामो दत्तमेव वरं वृणे।
अद्य चैव हि पश्येयं प्रयान्तं राघवं वने ॥ २.११.२८ ॥
આ જ મારી પરમ ઇચ્છા છે. આપેલો વર જ હું માંગું છું. આજે જ રાઘવને વનમાં જતા હું જોઉં.
2.11.29
स राजराजो भव सत्यसंगरः कुलं च शीलं च हि जन्म रक्ष च।
परत्र वासे हि वदन्त्यनुत्तमं तपोधनाः सत्यवचो हितं नृणाम् ॥ २.११.२९ ॥
તે રાજાઓના રાજા થાય, સત્યપ્રતિજ્ઞ રહે. કુળ, શીલ અને જન્મનું રક્ષણ કરે. તપોધનો કહે છે કે પરલોકવાસમાં સત્યવચન જ માણસો માટે સર્વોત્તમ હિત છે.