વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.115.1
ततो निक्षिप्य मातऽः स अयोध्यायां दृढव्रतः ।
भरतः शोकसन्तप्तो गुरूनिदमथाब्रवीत् ॥ २.११५.१ ॥
પછી અયોધ્યામાં માતાઓને મૂકીને, દૃઢવ્રત ભરત, શોકથી સંતપ્ત થઈને, વડીલોને આ બોલ્યા.
2.115.2
नन्दिग्रामं गमिष्यामि सर्वानामन्त्रये ऽद्य वः ।
तत्र दुःखमिदं सर्वं सहिष्ये राघवं विना ॥ २.११५.२ ॥
હું નંદિગ્રામ જઈશ; આજે હું તમને સર્વને આમંત્રણ આપું છું. ત્યાં રાઘવ વિના આ બધું દુઃખ હું સહીશ.
2.115.3
गतश्च हि दिवं राजा वनस्थश्च गुरुर्मम ।
रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः ॥ २.११५.३ ॥
રાજા સ્વર્ગે ગયા; મારા પૂજ્ય મોટા ભાઈ વનમાં છે. રાજ્ય માટે હું રામની પ્રતીક્ષા કરીશ; તેઓ જ મહાયશસ્વી રાજા છે.
2.115.4
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः ।
अब्रुवन् मन्त्रिणः सर्वे वसिष्ठश्च पुरोहितः ॥ २.११५.४ ॥
મહાત્મા ભરતનાં આ શુભ વચન સાંભળીને બધા મંત્રીઓ અને પુરોહિત વસિષ્ઠ બોલ્યા.
2.115.5
सुभृशं श्लाघनीयं च यदुक्तं भरत त्वया ।
वचनं भ्रातृवात्सल्यादनुरूपं तवैव तत् ॥ २.११५.५ ॥
હે ભરત! તેં જે કહ્યું તે અત્યંત પ્રશંસનીય છે. ભાઈના પ્રેમથી નીકળેલું આ વચન તને જ શોભે એવું છે.
2.115.6
नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे ।
आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान् ॥ २.११५.६ ॥
હંમેશા ભાઈના પ્રેમમાં સ્થિર, સગાંઓ પ્રત્યે લગાવવાળા, આર્યમાર્ગે ચાલતા તને કયો પુરુષ અનુમોદન નહીં આપે?
2.115.7
मन्त्रिणां वचनं श्रुत्वा यथाभिलषितं प्रियम् ।
अब्रवीत्सारथिं वाक्यं रथो मे युज्यतामिति ॥ २.११५.७ ॥
મંત્રીઓનાં વચન સાંભળીને, ઇચ્છિત પ્રિય વચન પામીને, તેણે સારથિને કહ્યું, "મારો રથ જોડાય."
2.115.8
प्रहृष्टवदनः सर्वा मातऽः समभिवाद्य सः ।
आरुरोह रथं श्रीमान् शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ २.११५.८ ॥
પ્રસન્ન મુખે તેણે સર્વ માતાઓને પ્રણામ કર્યા, અને શત્રુઘ્ન સાથે તે શ્રીમાન રથ પર ચડ્યો.
2.115.9
आरुह्य च रथं शीघ्रं शत्रुघ्नभरतावुभौ।
ययतुः परमप्रीतौ वृतौ मन्त्रिपुरोहितैः ॥ २.११५.९ ॥
રથ પર ઝડપથી ચડીને શત્રુઘ્ન અને ભરત બંને અત્યંત પ્રસન્ન થઈને મંત્રીઓ અને પુરોહિતોથી ઘેરાઈને ચાલ્યા.
2.115.10
अग्रतो गुरवस्तत्र वसिष्ठप्रमुखा द्विजाः ।
प्रययुः प्राङ्मुखाः सर्वे नन्दिग्रामो यतो ऽभवत् ॥ २.११५.१० ॥
આગળ ત્યાં વસિષ્ઠ જેમાં મુખ્ય હતા એવા ગુરુઓ અને બ્રાહ્મણો પૂર્વ તરફ મુખ રાખીને, જ્યાં નંદિગ્રામ હતું ત્યાં ગયા.
2.115.11
बलं च तदनाहूतं गजाश्वरथसङ्कुलम् ।
प्रययौ भरते याते सर्वे च पुरवासिनः ॥ २.११५.११ ॥
બોલાવ્યા વિના જ હાજર એ સેના, હાથી ઘોડા રથોથી ભરેલી, ભરત ગયા પછી બધા નગરવાસીઓ સાથે ચાલી નીકળી.
2.115.12
रथस्थः स हि धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः ।
नन्दिग्रामं ययौ तूर्णं शिरस्याधाय पादुके ॥ २.११५.१२ ॥
રથમાં બેઠેલા એ ધર્માત્મા ભરત, ભાઈ પ્રત્યે વત્સલ, પાદુકાઓ માથા પર મૂકીને ઝડપથી નંદિગ્રામ તરફ ગયા.
2.115.13
ततस्तु भरतः क्षिप्रं नन्दिग्रामं प्रविश्य सः ।
अवतीर्य्य रथात्तूर्णं गुरूनिदमुवाच ह ॥ २.११५.१३ ॥
પછી ભરત ઝડપથી નંદિગ્રામમાં પ્રવેશીને, રથમાંથી તરત ઊતરીને વડીલોને આ પ્રમાણે બોલ્યા.
2.115.14
एतद्राज्यं मम भ्रात्रा दत्तं संन्यासवत् स्वयम् ।
योगक्षेमवहे चेमे पादुके हेमभूषिते ॥ २.११५.१४ ॥
મારા ભાઈએ પોતે આ રાજ્ય ન્યાસની જેમ મને સોંપ્યું છે; સોનાથી શણગારેલી આ પાદુકાઓ યોગક્ષેમ વહન કરે છે.
2.115.15
भरतः शिरसा कृत्वा संन्यासं पादुके ततः ।
अब्रवीद्दुःखसन्तप्तः सर्वं प्रकृतिमण्डलम् ॥ २.११५.१५ ॥
ભરતે તે ન્યાસરૂપ પાદુકાઓ માથે ધારણ કરીને, દુઃખથી સંતપ્ત થઈ સમગ્ર પ્રજામંડળને કહ્યું.
2.115.16
छत्रं धारयत क्षिप्रमार्यपादाविमौ मतौ ।
आभ्यां राज्ये स्थितो धर्मः पादुकाभ्यां गुरोर्मम ॥ २.११५.१६ ॥
જલદી છત્ર ધરો; આ બંને આર્ય (રામ)ના ચરણ માનવામાં આવે છે. આ પાદુકાઓથી મારા ગુરુના રાજ્યમાં ધર્મ સ્થિર છે.
2.115.17
भ्रात्रा हि मयि संन्यासो निक्षिप्तः सौहृदादयम् ।
तमिमं पालयिष्यामि राघवागमनं प्रति ॥ २.११५.१७ ॥
ભાઈએ સ્નેહથી મારા પર આ ન્યાસ મૂક્યો છે; રાઘવ (રામ) પાછા ફરે ત્યાં સુધી હું આ ન્યાસનું પાલન કરીશ.
2.115.18
क्षिप्रं संयोजयित्वा तु राघवस्य पुनः स्वयम् ।
चरणौ तौ तु रामस्य द्रक्ष्यामि सहपादुकौ ॥ २.११५.१८ ॥
જલદી હું રાઘવ (રામ)ના ચરણોને પોતે પાદુકાઓ સાથે ફરી જોડીને, તે ચરણોને પાદુકાઓ સાથે જોઈશ.
2.115.19
ततो निक्षिप्तभारो ऽहं राघवेण समागतः ।
निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवृत्तिताम् ॥ २.११५.१९ ॥
પછી ભાર ઉતારીને હું રાઘવ (રામ) સાથે મળીશ; ગુરુને રાજ્ય સોંપીને ગુરુસેવાનો આચાર અપનાવીશ.
2.115.20
राघवाय च संन्यासं दत्त्वे मे वरपादुके ।
राज्यं चेदमयोध्यां च धूतपापो भवामि च ॥ २.११५.२० ॥
રાઘવ (રામ)ને સંન્યાસ — રાજ્યત્યાગ — આપીને, મારી ઉત્તમ પાદુકાઓ સોંપીને, આ રાજ્ય અને અયોધ્યા પાછાં આપીને હું પાપમુક્ત થઈશ.
2.115.21
अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे प्रहृष्टमुदिते जने ।
प्रीतिर्मम यशश्चैव भवेद्राज्याच्चतुर्गुणम् ॥ २.११५.२१ ॥
કાકુત્સ્થ (રામ)નો અભિષેક થાય અને લોકો હર્ષથી આનંદિત થાય ત્યારે, મારી પ્રીતિ અને યશ રાજ્ય કરતાં ચાર ગણાં થશે.
2.115.22
एवं तु विलपन् दीनो भरतः स महायशाः ।
नन्दिग्रामे ऽकरोद्राज्यं दुःखितो मन्त्रिभिः सह ॥ २.११५.२२ ॥
આ રીતે વિલાપ કરતાં, દીન અને દુઃખી મહાયશસ્વી ભરતે મંત્રીઓ સાથે નંદિગ્રામમાં રાજ્ય ચલાવ્યું.
2.115.23
स वल्कलजटाधारी मुनिवेषधरः प्रभुः ।
नन्दिग्रामे ऽवसद्वीरः ससैन्यो भरतस्तदा ॥ २.११५.२३ ॥
વલ્કલ અને જટા ધારણ કરી, મુનિવેશ પહેરેલો તે પ્રભુ વીર ભરત ત્યારે સેના સહિત નંદિગ્રામમાં રહ્યો.
2.115.24
रामागमनमाकाङ्क्षन् भरतो भ्रातृवत्सलः ।
भ्रातुर्वचनकारी च प्रतिज्ञापारगस्तथा ॥ २.११५.२४ ॥
રામના આગમનની આકાંક્ષા રાખતો, ભ્રાતૃવત્સલ ભરત — ભાઈનું વચન પાળનારો અને પ્રતિજ્ઞા પૂર્ણ કરનારો — એ જ રીતે રહ્યો.
2.115.25
पादुके त्वभिषिच्याथ नन्द्रिग्रामे ऽवसत्तदा ।
भरतः शासनं सर्वं पादुकाभ्यां न्यवेदयत् ॥ २.११५.२५ ॥
પછી ભરતે પાદુકાઓનો અભિષેક કરીને તે સમયે નંદિગ્રામમાં નિવાસ કર્યો; સમગ્ર શાસન પાદુકાઓને જ નિવેદન કર્યું.
2.115.26
ततस्तु भरतः श्रीमानभिषिच्यार्य्यपादुके ।
तदधीनस्तदा राज्यं कारयामास सर्वदा ॥ २.११५.२६ ॥
પછી શ્રીમાન ભરતે આર્ય પાદુકાઓનો અભિષેક કરીને, તેમની અધીનતામાં રહીને સદા રાજ્ય ચલાવ્યું.
2.115.27
तदा हि यत्कार्य्यमुपैति किञ्चिदुपायनं चोपहृतं महार्हम् ।
स पादुकाभ्यां प्रथमं निवेद्य चकार पश्चाद्भरतो यथावत् ॥ २.११५.२७ ॥
તે સમયે જે પણ કામ આવતું, અથવા જે કોઈ મૂલ્યવાન ભેટ લાવવામાં આવતી, તેને પહેલા પાદુકાઓને નિવેદિત કરીને પછી ભરત યથાવત્ કરતો.