वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.115.1
ततो निक्षिप्य मातऽः स अयोध्यायां दृढव्रतः ।
भरतः शोकसन्तप्तो गुरूनिदमथाब्रवीत् ॥ २.११५.१ ॥
नंतर अयोध्येत मातांना ठेवून, दृढव्रत भरत, शोकाने संतप्त होऊन, गुरुजनांना हे म्हणाला.
2.115.2
नन्दिग्रामं गमिष्यामि सर्वानामन्त्रये ऽद्य वः ।
तत्र दुःखमिदं सर्वं सहिष्ये राघवं विना ॥ २.११५.२ ॥
मी नंदिग्रामाला जाईन; आज मी आपणा सर्वांचा निरोप घेतो. तेथे राघवाशिवाय हे सर्व दुःख मी सहन करीन.
2.115.3
गतश्च हि दिवं राजा वनस्थश्च गुरुर्मम ।
रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः ॥ २.११५.३ ॥
राजा स्वर्गाला गेले; माझे पूज्य ज्येष्ठ बंधू वनात आहेत. राज्यासाठी मी रामाची वाट पाहीन; तेच महायशस्वी राजा आहेत.
2.115.4
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः ।
अब्रुवन् मन्त्रिणः सर्वे वसिष्ठश्च पुरोहितः ॥ २.११५.४ ॥
महात्मा भरताचे हे शुभ वचन ऐकून सर्व मंत्री आणि पुरोहित वसिष्ठ बोलले.
2.115.5
सुभृशं श्लाघनीयं च यदुक्तं भरत त्वया ।
वचनं भ्रातृवात्सल्यादनुरूपं तवैव तत् ॥ २.११५.५ ॥
हे भरता! तू जे बोललास ते अत्यंत प्रशंसनीय आहे. बंधुप्रेमातून आलेले हे वचन तुला शोभणारेच आहे.
2.115.6
नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे ।
आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान् ॥ २.११५.६ ॥
नेहमी बंधुप्रेमात स्थिर, नातेवाईकांवर प्रेम करणारा, आर्यमार्गाचे अनुसरण करणाऱ्या तुला कोणता पुरुष मान्य करणार नाही?
2.115.7
मन्त्रिणां वचनं श्रुत्वा यथाभिलषितं प्रियम् ।
अब्रवीत्सारथिं वाक्यं रथो मे युज्यतामिति ॥ २.११५.७ ॥
मंत्र्यांचे बोल ऐकून, इच्छिलेले प्रिय वचन मिळवून, तो सारथ्याला म्हणाला, "माझा रथ जोडला जावा."
2.115.8
प्रहृष्टवदनः सर्वा मातऽः समभिवाद्य सः ।
आरुरोह रथं श्रीमान् शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ २.११५.८ ॥
प्रसन्न मुखाने त्याने सर्व मातांना वंदन करून, शत्रुघ्नासह तो श्रीमान रथावर चढला.
2.115.9
आरुह्य च रथं शीघ्रं शत्रुघ्नभरतावुभौ।
ययतुः परमप्रीतौ वृतौ मन्त्रिपुरोहितैः ॥ २.११५.९ ॥
रथावर त्वरेने चढून शत्रुघ्न आणि भरत दोघेही अत्यंत प्रसन्न होऊन मंत्री व पुरोहितांनी वेढलेले निघाले.
2.115.10
अग्रतो गुरवस्तत्र वसिष्ठप्रमुखा द्विजाः ।
प्रययुः प्राङ्मुखाः सर्वे नन्दिग्रामो यतो ऽभवत् ॥ २.११५.१० ॥
पुढे तेथे वसिष्ठांसह प्रमुख गुरुजन आणि द्विज पूर्वाभिमुख होऊन, जिथे नंदिग्राम होते तिकडे गेले.
2.115.11
बलं च तदनाहूतं गजाश्वरथसङ्कुलम् ।
प्रययौ भरते याते सर्वे च पुरवासिनः ॥ २.११५.११ ॥
न बोलावलेले ते सैन्य, हत्ती घोडे रथांनी भरलेले, भरत गेल्यावर सर्व नगरवासीयांसह निघाले.
2.115.12
रथस्थः स हि धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः ।
नन्दिग्रामं ययौ तूर्णं शिरस्याधाय पादुके ॥ २.११५.१२ ॥
रथात बसलेला तो धर्मात्मा भरत, बंधूंवर प्रेम करणारा, पादुका मस्तकावर ठेवून त्वरेने नंदिग्रामाकडे गेला.
2.115.13
ततस्तु भरतः क्षिप्रं नन्दिग्रामं प्रविश्य सः ।
अवतीर्य्य रथात्तूर्णं गुरूनिदमुवाच ह ॥ २.११५.१३ ॥
नंतर भरत तत्काळ नंदिग्रामात प्रवेश करून, रथातून लगेच उतरून वडिलधाऱ्यांना असे म्हणाला.
2.115.14
एतद्राज्यं मम भ्रात्रा दत्तं संन्यासवत् स्वयम् ।
योगक्षेमवहे चेमे पादुके हेमभूषिते ॥ २.११५.१४ ॥
माझ्या भावाने स्वतः हे राज्य न्यासाप्रमाणे मला सोपवले आहे; सोन्याने सजवलेल्या ह्या पादुका योगक्षेम वाहत आहेत.
2.115.15
भरतः शिरसा कृत्वा संन्यासं पादुके ततः ।
अब्रवीद्दुःखसन्तप्तः सर्वं प्रकृतिमण्डलम् ॥ २.११५.१५ ॥
भरताने ते न्यासरूपी पादुका मस्तकावर धारण करून, दुःखाने तप्त होऊन सर्व प्रजामंडळाला म्हटले.
2.115.16
छत्रं धारयत क्षिप्रमार्यपादाविमौ मतौ ।
आभ्यां राज्ये स्थितो धर्मः पादुकाभ्यां गुरोर्मम ॥ २.११५.१६ ॥
लवकर छत्र धरा; ही दोन्ही आर्य (रामाची) चरणे मानली आहेत. ह्या पादुकांमुळे माझ्या गुरूच्या राज्यात धर्म स्थिर आहे.
2.115.17
भ्रात्रा हि मयि संन्यासो निक्षिप्तः सौहृदादयम् ।
तमिमं पालयिष्यामि राघवागमनं प्रति ॥ २.११५.१७ ॥
भावाने प्रेमाने माझ्यावर हा न्यास ठेवला आहे; राघव (रामाचे) परत येईपर्यंत मी तो पाळीन.
2.115.18
क्षिप्रं संयोजयित्वा तु राघवस्य पुनः स्वयम् ।
चरणौ तौ तु रामस्य द्रक्ष्यामि सहपादुकौ ॥ २.११५.१८ ॥
लवकरच राघवाच्या (रामाच्या) चरणांना पुन्हा मी स्वतः ह्या पादुकांसह जोडून, ते चरण पादुकांसह पाहीन.
2.115.19
ततो निक्षिप्तभारो ऽहं राघवेण समागतः ।
निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवृत्तिताम् ॥ २.११५.१९ ॥
मग ओझे उतरवून मी राघवाला (रामाला) भेटेन; गुरूंना राज्य सोपवून गुरुसेवेचा आचार स्वीकारीन.
2.115.20
राघवाय च संन्यासं दत्त्वे मे वरपादुके ।
राज्यं चेदमयोध्यां च धूतपापो भवामि च ॥ २.११५.२० ॥
राघवाला (रामाला) संन्यास — राज्यत्याग — देऊन, माझ्या उत्तम पादुका सोपवून, हे राज्य आणि अयोध्या परत देऊन मी पापमुक्त होईन.
2.115.21
अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे प्रहृष्टमुदिते जने ।
प्रीतिर्मम यशश्चैव भवेद्राज्याच्चतुर्गुणम् ॥ २.११५.२१ ॥
काकुत्स्थ (राम) अभिषिक्त झाल्यावर आणि लोक हर्षाने आनंदित झाल्यावर, माझी प्रीती आणि कीर्ती राज्यापेक्षा चौपट होईल.
2.115.22
एवं तु विलपन् दीनो भरतः स महायशाः ।
नन्दिग्रामे ऽकरोद्राज्यं दुःखितो मन्त्रिभिः सह ॥ २.११५.२२ ॥
असा विलाप करीत, दीन व दुःखी झालेल्या महायशस्वी भरताने मंत्र्यांसह नंदिग्रामात राज्यकारभार केला.
2.115.23
स वल्कलजटाधारी मुनिवेषधरः प्रभुः ।
नन्दिग्रामे ऽवसद्वीरः ससैन्यो भरतस्तदा ॥ २.११५.२३ ॥
वल्कल व जटा धारण करून, मुनिवेष घेतलेला तो प्रभू वीर भरत तेव्हा सैन्यासह नंदिग्रामात वास्तव्यास राहिला.
2.115.24
रामागमनमाकाङ्क्षन् भरतो भ्रातृवत्सलः ।
भ्रातुर्वचनकारी च प्रतिज्ञापारगस्तथा ॥ २.११५.२४ ॥
रामाच्या आगमनाची आकांक्षा करणारा, बंधुप्रेमी भरत — बंधूचे वचन पाळणारा आणि प्रतिज्ञा पूर्ण करणारा — त्याचप्रमाणे राहिला.
2.115.25
पादुके त्वभिषिच्याथ नन्द्रिग्रामे ऽवसत्तदा ।
भरतः शासनं सर्वं पादुकाभ्यां न्यवेदयत् ॥ २.११५.२५ ॥
नंतर भरताने पादुकांचा राज्याभिषेक केला आणि त्या काळात नंदिग्रामात राहून सर्व राज्यकारभार पादुकांनाच निवेदन केला.
2.115.26
ततस्तु भरतः श्रीमानभिषिच्यार्य्यपादुके ।
तदधीनस्तदा राज्यं कारयामास सर्वदा ॥ २.११५.२६ ॥
नंतर श्रीमान भरताने आर्य पादुकांचा राज्याभिषेक करून, त्यांच्या अधीन राहून सदैव राज्य चालवले.
2.115.27
तदा हि यत्कार्य्यमुपैति किञ्चिदुपायनं चोपहृतं महार्हम् ।
स पादुकाभ्यां प्रथमं निवेद्य चकार पश्चाद्भरतो यथावत् ॥ २.११५.२७ ॥
त्या काळी जे कोणते काम उभे राही, किंवा जी मौल्यवान भेट आणली जाई, ती प्रथम पादुकांना निवेदन करून मग भरत यथोचितपणे करीत असे.