বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 2.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.17.1
स रामो रथमास्थाय सम्प्रहृष्टसुहृज्जनः।
पताकाध्वजसम्पन्नं महार्हागुरुधूपितम् ॥ २.१७.१ ॥
আনন্দিত সুহৃদ ও প্রজাদের সঙ্গে রাম রথে আরোহণ করলেন; সেই রথ পতাকা ও ধ্বজায় সজ্জিত এবং মূল্যবান অগুরু ধূপে সুবাসিত ছিল।
2.17.2
अपश्यन्नगरं श्रीमान् नानाजनसमन्वितम्।
स गृहैरभ्रसंकाशैः पाण्डुरैरुपशोभितम् ॥ २.१७.२ ॥
শ্রীমান রাম বহুবিধ মানুষে পরিপূর্ণ নগরটি দেখলেন; মেঘের মতো শ্বেতবর্ণ গৃহসমূহে তা শোভিত ছিল।
2.17.3
राजमार्गं ययौ रामो मध्येनागुरुधूपितम्।
चन्दनानां च मुख्यानामगुरूणां च संचयैः ॥ २.१७.३ ॥
চন্দন ও শ্রেষ্ঠ অগুরুর স্তূপের ধূপে সুবাসিত রাজপথের মধ্য দিয়ে রাম গমন করলেন।
2.17.4
उत्तमानां च गन्धानां क्षौमकौशाम्बरस्य च।
अविद्धाभिश्च मुक्ताभिरुत्तमैः स्फाटिकैरपि ॥ २.१७.४ ॥
উৎকৃষ্ট সুগন্ধি, ক্ষৌম ও কৌশেয় বস্ত্র, অবিদ্ধ মুক্তা এবং উত্তম স্ফটিকেও সেই পথ সজ্জিত ছিল।
2.17.5
शोभमानमसम्बाधं तं राजपथमुत्तमम्।
संवृतं विविधैः पुष्पैर्भक्ष्यैरुच्चावचैरपि ॥ २.१७.५ ॥
সেই উত্তম রাজপথ শোভমান, ভিড়হীন, নানাবিধ ফুল ও উঁচু-নিচু সব রকম খাদ্যে আচ্ছাদিত ছিল।
2.17.6
ददर्श तं राजपथं दिवि देवपतिर्यथा।
दध्यक्षतहविर्लाजैर्धूपैरगुरुचन्दनैः ॥ २.१७.६ ॥
স্বর্গে দেবরাজ ইন্দ্র যেমন দেখেন, তেমনই রাম সেই রাজপথ দেখলেন; দধি, অক্ষত, হবি, লাজ, ধূপ, অগুরু ও চন্দনে তা সজ্জিত ছিল।
2.17.7
नानामाल्योपगन्धैश्च सदाभ्यर्चितचत्वरम्।
आशीर्वादान् बहून् शृण्वन् सुहृद्भिः समुदीरितान् ॥ २.१७.७ ॥
নানা মালা ও সুগন্ধে সর্বদা পূজিত চত্বরসমূহের মধ্য দিয়ে, সুহৃদদের উচ্চারিত বহু আশীর্বাদ শুনতে শুনতে (রাম গেলেন)।
2.17.8
यथार्हं चापि सम्पूज्य सर्वानेव नरान् ययौ।
पितामहैराचरितं तथैव प्रपितामहैः ॥ २.१७.८ ॥
যথাযোগ্যভাবে সকল মানুষকে সম্মান জানিয়ে (রাম) গেলেন; পিতামহ ও প্রপিতামহেরা যেমন আচরণ করেছিলেন, তেমনই।
2.17.9
अद्योपादाय तं मार्गमभिषिक्तोऽनुपालय।
यथा स्म पोषिताः पित्रा यथा सर्वैः पितामहैः।
ततः सुखतरं सर्वे रामे वत्स्याम राजनि ॥ २.१७.९ ॥
"এখন সেই পথই গ্রহণ করে, অভিষিক্ত হয়ে (প্রজাদের) পালন করো; পিতা ও সকল পিতামহ যেমন আমাদের পালন করেছিলেন। তখন আমরা সকলে রাজা রামের শাসনে আরও সুখে বাস করব।"
2.17.10
अलमद्य हि भुक्तेन परमार्थैरलं च नः।
यदि पश्याम निर्यान्तं रामं राज्ये प्रतिष्ठितम् ॥ २.१७.१० ॥
"আজ ভোজনে ও উৎকৃষ্ট বস্তুতে আমাদের কী প্রয়োজন! যদি রামকে রাজ্যে প্রতিষ্ঠিত হয়ে যেতে দেখি, তবেই যথেষ্ট।"
2.17.11
ततो हि नः प्रियतरं नान्यत् किंचिद् भविष्यति।
यथाभिषेको रामस्य राज्येनामिततेजसः ॥ २.१७.११ ॥
"তখন অমিততেজা রামের রাজ্যাভিষেকের চেয়ে প্রিয় আর কিছুই আমাদের হবে না।"
2.17.12
एताश्चान्याश्च सुहृदामुदासीनः शुभाः कथाः।
आत्मसम्पूजनीः शृण्वन् ययौ रामो महापथम् ॥ २.१७.१२ ॥
এইসব এবং অন্যান্য শুভ কথা, যা তাঁর নিজের সম্মানে সুহৃদরা বলছিল, শুনতে শুনতে নির্লিপ্তভাবে রাম বড় পথে গেলেন।
2.17.13
न हि तस्मान्मनः कश्चिच्चक्षुषी वा नरोत्तमात्।
नरः शक्नोत्यपाक्रष्टुमतिक्रान्तेऽपि राघवे ॥ २.१७.१३ ॥
সেই নরোত্তম থেকে কারও মন বা চোখ সরতে পারে না; রাঘব চলে যাওয়ার পরেও কোনো মানুষ তাদের সরাতে পারে না।
2.17.14
यश्च रामं न पश्येत्तु यं च रामो न पश्यति।
निन्दितः सर्वलोकेषु स्वात्माप्येनं विगर्हते ॥ २.१७.१४ ॥
যে রামকে দেখে না এবং রাম যাকে দেখেন না, সে সমস্ত লোকে নিন্দিত হয়; তার নিজের আত্মাও তাকে ধিক্কার দেয়।
2.17.15
सर्वेषु स हि धर्मात्मा वर्णानां कुरुते दयाम्।
चतुर्णां हि वयःस्थानां तेन ते तमनुव्रताः ॥ २.१७.१५ ॥
সেই ধর্মাত্মা সকল বর্ণের প্রতি দয়া দেখান; চার বয়সের মানুষই তাঁর অনুগামী।
2.17.16
चतुष्पथान् देवपथांश्चैत्यांश्चायतनानि च।
प्रदक्षिणं परिहरज्जगाम नृपतेः सुतः ॥ २.१७.१६ ॥
রাজপুত্র চৌমাথা, দেবপথ, চৈত্য ও মন্দিরগুলিকে প্রদক্ষিণ করে সরে সরে এগিয়ে গেলেন।
2.17.17
स राजकुलमासाद्य मेघसङ्घोपमैः शुभैः।
प्रासादशृङ्गैर्विविधैः कैलासशिखरोपमैः ॥ २.१७.१७ ॥
তিনি রাজভবনে পৌঁছলেন; মেঘপুঞ্জের মতো সুন্দর, বিবিধ প্রাসাদশিখর কৈলাসশিখরের মতো।
2.17.18
आवारयद्भिर्गगनं विमानैरिव पाण्डुरैः।
वर्धमानगृहैश्चापि रत्नजालपरिष्कृतैः ॥ २.१७.१८ ॥
সাদা বিমানের মতো আকাশ ঢেকে রেখেছিল; রত্নজালে সজ্জিত ক্রমবর্ধমান গৃহগুলিও ছিল।
2.17.19
तत् पृथिव्यां गृहवरं महेन्द्रसदनोपमम्।
राजपुत्रः पितुर्वेश्म प्रविवेश श्रिया ज्वलन् ॥ २.१७.१९ ॥
পৃথিবীতে সেই শ্রেষ্ঠ প্রাসাদ ইন্দ্রের আবাসের মতো ছিল। রাজপুত্র তেজে উজ্জ্বল হয়ে পিতার প্রাসাদে প্রবেশ করলেন।
2.17.20
स कक्ष्या धन्विभिर्गुप्तास्तिस्रोऽतिक्रम्य वाजिभिः।
पदातिरपरे कक्ष्ये द्वे जगाम नरोत्तमः ॥ २.१७.२० ॥
ধনুর্ধরদের দ্বারা রক্ষিত তিনটি প্রাঙ্গণ অশ্বারোহীদের সঙ্গে অতিক্রম করে, অবশিষ্ট দুটি প্রাঙ্গণে সেই নরশ্রেষ্ঠ পদব্রজে গেলেন।
2.17.21
स सर्वाः समतिक्रम्य कक्ष्या दशरथात्मजः।
संनिवर्त्य जनं सर्वं शुद्धान्तःपुरमत्यगात् ॥ २.१७.२१ ॥
দশরথের পুত্র সেই সব প্রাঙ্গণ অতিক্রম করে, সমস্ত জনগণকে ফিরিয়ে দিয়ে, শুদ্ধ অন্তঃপুরে প্রবেশ করলেন।
2.17.22
तस्मिन् प्रविष्टे पितुरन्तिकं तदा
जनः स सर्वो मुदितो नृपात्मजे।
प्रतीक्षते तस्य पुनः स्म निर्गमं
यथोदयं चन्द्रमसः सरित्पतिः ॥ २.१७.२२ ॥
তিনি পিতার নিকটে প্রবেশ করলে সমস্ত জনগণ রাজপুত্রের প্রতি আনন্দিত হয়ে তাঁর পুনরায় বেরিয়ে আসার অপেক্ষা করতে লাগল, যেমন চন্দ্রোদয়ের জন্য সমুদ্র অপেক্ষা করে।