Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.18.1
स ददर्शासने रामो विषण्णं पितरं शुभे।
कैकेय्या सहितं दीनं मुखेन परिशुष्यता ॥ २.१८.१ ॥
Rāma vio a su padre, abatido y afligido, sentado en un asiento en la cámara auspiciosa junto a Kaikeyī, con el rostro marchito.
2.18.2
स पितुश्चरणौ पूर्वमभिवाद्य विनीतवत्।
ततो ववन्दे चरणौ कैकेय्याः सुसमाहितः ॥ २.१८.२ ॥
Primero se inclinó humildemente ante los pies de su padre, y luego, sereno, se inclinó ante los pies de Kaikeyī.
2.18.3
रामेत्युक्त्वा तु वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः।
शशाक नृपतिर्दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम् ॥ २.१८.३ ॥
Tras decir solo 'Rāma', el rey afligido, con los ojos turbados por las lágrimas, no pudo ni mirarlo ni hablarle.
2.18.4
तदपूर्वं नरपतेर्दृष्ट्वा रूपं भयावहम्।
रामोऽपि भयमापन्नः पदा स्पृष्ट्वेव पन्नगम् ॥ २.१८.४ ॥
Al ver el aspecto inaudito y aterrador del rey, también Rāma se llenó de temor, como quien ha tocado una serpiente con el pie.
2.18.5
इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसंतापकर्शितम्।
निःश्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम् ॥ २.१८.५ ॥
Aquel gran rey, con los sentidos sin alegría, consumido por el dolor y la aflicción, suspirando hondo, con la mente afligida y turbada.
2.18.6
ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम्।
उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा ॥ २.१८.६ ॥
Como el océano, ceñido de olas e ordinariamente inmóvil, ahora agitado; como el sol afligido por un eclipse; como un sabio que ha dicho una falsedad.
2.18.7
अचिन्त्यकल्पं नृपतेस्तं शोकमुपधारयन्।
बभूव संरब्धतरः समुद्र इव पर्वणि ॥ २.१८.७ ॥
Al percibir el inconcebible estado del rey y su dolor, Rāma se agitó aún más, como el océano en la luna llena.
2.18.8
चिन्तयामास चतुरो रामः पितृहिते रतः।
किंस्विदद्यैव नृपतिर्न मां प्रत्यभिनन्दति ॥ २.१८.८ ॥
Rāma, astuto y devoto al bien de su padre, reflexionó: "¿Por qué el rey no me recibe hoy?"
2.18.9
अन्यदा मां पिता दृष्ट्वा कुपितोऽपि प्रसीदति।
तस्य मामद्य सम्प्रेक्ष्य किमायासः प्रवर्तते ॥ २.१८.९ ॥
En otras ocasiones, aunque esté enojado, mi padre se complace al verme; ¿por qué surge hoy en él esta aflicción al verme?
2.18.10
स दीन इव शोकार्तो विषण्णवदनद्युतिः।
कैकेयीमभिवाद्यैव रामो वचनमब्रवीत् ॥ २.१८.१० ॥
Rāma, afligido por la pena, de rostro y semblante abatidos, saludó a Kaikeyī y pronunció estas palabras.
2.18.11
कच्चिन्मया नापराद्धमज्ञानाद् येन मे पिता।
कुपितस्तन्ममाचक्ष्व त्वमेवैनं प्रसादय ॥ २.१८.११ ॥
¿He cometido, sin saberlo, alguna ofensa por la que mi padre está enojado? Dímelo, y tú misma apacígualo.
2.18.12
अप्रसन्नमनाः किं नु सदा मां प्रति वत्सलः।
विषण्णवदनो दीनः नहि मां प्रति भाषते ॥ २.१८.१२ ॥
¿Por qué mi padre, siempre afectuoso conmigo, hoy está de ánimo contrariado, con el rostro abatido y cabizbajo? Ni siquiera me habla.
2.18.13
शारीरो मानसो वापि कच्चिदेनं न बाधते।
संतापो वाभितापो वा दुर्लभं हि सदा सुखम् ॥ २.१८.१३ ॥
¿Acaso no le aflige ninguna dolencia del cuerpo o de la mente? ¿Lo atormenta alguna pena o aflicción? En verdad, la felicidad siempre es difícil de alcanzar.
2.18.14
कच्चिन्न किंचिद् भरते कुमारे प्रियदर्शने।
शत्रुघ्ने वा महासत्त्वे मातॄणां वा ममाशुभम् ॥ २.१८.१४ ॥
¿Le ha sobrevenido alguna desgracia al príncipe Bharata, de figura agradable, o al magnánimo Śatrughna, o a mis madres?
2.18.15
अतोषयन् महाराजमकुर्वन् वा पितुर्वचः।
मुहूर्तमपि नेच्छेयं जीवितुं कुपिते नृपे ॥ २.१८.१५ ॥
Si no he complacido al gran rey ni he cumplido la palabra de mi padre, no desearía vivir ni un instante mientras el rey esté airado.
2.18.16
यतोमूलं नरः पश्येत् प्रादुर्भावमिहात्मनः।
कथं तस्मिन् न वर्तेत प्रत्यक्षे सति दैवते ॥ २.१८.१६ ॥
¿Cómo no habría de comportarse un hombre, si aquel de quien ve el origen de su propio nacimiento está presente como una deidad visible?
2.18.17
कच्चित्ते परुषं किंचिदभिमानात् पिता मम।
उक्तो भवत्या रोषेण येनास्य लुलितं मनः ॥ २.१८.१७ ॥
¿Le dijiste, por orgullo o por ira, alguna palabra dura a mi padre, con lo que su mente se ha turbado?
2.18.18
एतदाचक्ष्व मे देवि तत्त्वेन परिपृच्छतः।
किंनिमित्तमपूर्वोऽयं विकारो मनुजाधिपे ॥ २.१८.१८ ॥
Oh reina, dímelo en verdad, pues así te lo pregunto: ¿por qué motivo ha sobrevenido este cambio sin precedentes en el señor de los hombres?
2.18.19
एवमुक्ता तु कैकेयी राघवेण महात्मना।
उवाचेदं सुनिर्लज्जा धृष्टमात्महितं वचः ॥ २.१८.१९ ॥
Así interpelada por el magnánimo Rāghava, la totalmente desvergonzada Kaikeyī pronunció estas audaces palabras en interés propio.
2.18.20
न राजा कुपितो राम व्यसनं नास्य किंचन।
किंचिन्मनोगतं त्वस्य त्वद्भयान्नानुभाषते ॥ २.१८.२० ॥
Rāma, el rey no está enfadado ni tiene aflicción alguna; pero por temor a ti no expresa lo que lleva en su mente.
2.18.21
प्रियं त्वामप्रियं वक्तुं वाणी नास्य प्रवर्तते।
तदवश्यं त्वया कार्यं यदनेनाश्रुतं मम ॥ २.१८.२१ ॥
Su voz no se atreve a decirte algo que te desagrade; por tanto, debes cumplir sin falta lo que él me prometió y que tú no has oído.
2.18.22
एष मह्यं वरं दत्त्वा पुरा मामभिपूज्य च।
स पश्चात् तप्यते राजा यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ २.१८.२२ ॥
Después de haberme concedido antes este don y de haberme honrado, el rey ahora se arrepiente, como cualquier hombre común.
2.18.23
अतिसृज्य ददानीति वरं मम विशाम्पतिः।
स निरर्थं गतजले सेतुं बन्धितुमिच्छति ॥ २.१८.२३ ॥
Tras prometerme el don diciendo «te lo daré», el señor de los hombres ahora quiere, en vano, levantar un dique cuando el agua ya se ha ido.
2.18.24
धर्ममूलमिदं राम विदितं च सतामपि।
तत् सत्यं न त्यजेद् राजा कुपितस्त्वत्कृते यथा ॥ २.१८.२४ ॥
Rāma, esto es la raíz del dharma y lo saben incluso los buenos; un rey no debe abandonar su palabra verdadera, aunque por tu causa se enfade.
2.18.25
यदि तद् वक्ष्यते राजा शुभं वा यदि वाशुभम्।
करिष्यसि ततः सर्वमाख्यास्यामि पुनस्त्वहम् ॥ २.१८.२५ ॥
Si el rey dijera eso, bueno o malo, lo harás todo, y yo te lo volveré a decir.
2.18.26
यदि त्वभिहितं राज्ञा त्वयि तन्न विपत्स्यते।
ततोऽहमभिधास्यामि न ह्येष त्वयि वक्ष्यति ॥ २.१८.२६ ॥
Si lo que el rey te ha declarado no se cumple, entonces lo volveré a declarar; él no te lo dirá.
2.18.27
एतत् तु वचनं श्रुत्वा कैकेय्या समुदाहृतम्।
उवाच व्यथितो रामस्तां देवीं नृपसंनिधौ ॥ २.१८.२७ ॥
Al oír estas palabras pronunciadas por Kaikeyī, Rāma, afligido, habló a aquella reina en presencia del rey.
2.18.28
अहो धिङ् नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः।
अहं हि वचनाद् राज्ञः पतेयमपि पावके ॥ २.१८.२८ ॥
¡Ay, qué vergüenza! Oh reina, no debiste decirme palabras tales. Por la palabra del rey caería incluso en el fuego.
2.18.29
भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं पतेयमपि चार्णवे।
नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च ॥ २.१८.२९ ॥
Aunque me lo ordenaran el maestro, el padre, el rey y un bienhechor, bebería veneno mortal y me arrojaría al océano.
2.18.30
तद् ब्रूहि वचनं देवि राज्ञो यदभिकांक्षितम्।
करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर्नाभिभाषते ॥ २.१८.३० ॥
Por tanto, oh reina, di lo que el rey desea; lo haré, lo prometo. Rāma no habla dos veces.
2.18.31
तमार्जवसमायुक्तमनार्या सत्यवादिनम्।
उवाच रामं कैकेयी वचनं भृशदारुणम् ॥ २.१८.३१ ॥
A Rāma, dotado de rectitud y veraz en sus palabras, la innoble Kaikeyī le dirigió palabras sumamente duras.
2.18.32
पुरा देवासुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव।
रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महारणे ॥ २.१८.३२ ॥
Hace tiempo, oh Rāghava, en la batalla entre dioses y asuras, tu padre, herido por una flecha en la gran guerra, fue protegido por mí, y me concedió dos dones.
2.18.33
तत्र मे याचितो राजा भरतस्याभिषेचनम्।
गमनं दण्डकारण्ये तव चाद्यैव राघव ॥ २.१८.३३ ॥
Allí pedí al rey la consagración de Bharata y, oh Rāghava, que tú partieras al bosque de Daṇḍaka hoy mismo.
2.18.34
यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुमिच्छसि।
आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यमिदं शृणु ॥ २.१८.३४ ॥
Si deseas hacer veraz a tu padre y a ti mismo en su promesa, oh mejor de los hombres, escucha esta palabra mía.
2.18.35
संनिदेशे पितुस्तिष्ठ यथानेन प्रतिश्रुतम्।
त्वयारण्यं प्रवेष्टव्यं नव वर्षाणि पञ्च च ॥ २.१८.३५ ॥
Permanece en el mandato de tu padre, tal como él lo prometió: debes entrar en el bosque por catorce años.
2.18.36
भरतश्चाभिषिच्येत यदेतदभिषेचनम्।
त्वदर्थे विहितं राज्ञा तेन सर्वेण राघव ॥ २.१८.३६ ॥
Y que Bharata sea consagrado; esa consagración que el rey dispuso para ti, oh Rāghava, por medio de todo ello.
2.18.37
सप्त सप्त च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः।
अभिषेकमिदं त्यक्त्वा जटाचीरधरो भव ॥ २.१८.३७ ॥
Durante siete y siete años habita en el bosque de Daṇḍaka; renuncia a esta consagración y vístete con cabello enmarañado y ropas de corteza.
2.18.38
भरतः कोसलपतेः प्रशास्तु वसुधामिमाम्।
नानारत्नसमाकीर्णां सवाजिरथसंकुलाम् ॥ २.१८.३८ ॥
Que Bharata, hijo del señor de Kosala, gobierne esta tierra, repleta de gemas diversas y llena de caballos y carros.
2.18.39
एतेन त्वां नरेन्द्रोऽयं कारुण्येन समाप्लुतः।
शोकैः संक्लिष्टवदनो न शक्नोति निरीक्षितुम् ॥ २.१८.३९ ॥
Por esto, este señor de hombres está colmado de compasión por ti; con el rostro abatido por el dolor, no puede mirarte.
2.18.40
एतत् कुरु नरेन्द्रस्य वचनं रघुनन्दन।
सत्येन महता राम तारयस्व नरेश्वरम् ॥ २.१८.४० ॥
Cumple esta orden del rey, deleite de los Raghus; Rāma, por la gran verdad, salva a este señor de hombres.
2.18.41
इतीव तस्यां परुषं वदन्त्यां
न चैव रामः प्रविवेश शोकम्।
प्रविव्यथे चापि महानुभावो
राजा च पुत्रव्यसनाभितप्तः ॥ २.१८.४१ ॥
Aunque ella seguía hablando con tales palabras duras, el dolor no penetró en Rāma; pero el gran rey, atormentado por la desgracia de su hijo, quedó en verdad afligido.