รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.18.1
स ददर्शासने रामो विषण्णं पितरं शुभे।
कैकेय्या सहितं दीनं मुखेन परिशुष्यता ॥ २.१८.१ ॥
รามเห็นพระบิดาประทับบนอาสนะในห้องอันเป็นมงคล ทรงทุกข์ระทมและอ่อนล้า พร้อมกับไกเกยี พระพักตร์เหี่ยวแห้งไป
2.18.2
स पितुश्चरणौ पूर्वमभिवाद्य विनीतवत्।
ततो ववन्दे चरणौ कैकेय्याः सुसमाहितः ॥ २.१८.२ ॥
พระองค์ทรงถวายบังคมพระบาทของพระบิดาก่อนด้วยความถ่อมพระองค์ แล้วจึงทรงกราบพระบาทของไกเกยีด้วยใจสงบ
2.18.3
रामेत्युक्त्वा तु वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः।
शशाक नृपतिर्दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम् ॥ २.१८.३ ॥
ทรงเพียงตรัสคำว่า "ราม" น้ำพระเนตรท่วมพระเนตร พระเจ้าแผ่นดินผู้ทุกข์ระทมไม่อาจทอดพระเนตรหรือตรัสกับพระองค์ได้
2.18.4
तदपूर्वं नरपतेर्दृष्ट्वा रूपं भयावहम्।
रामोऽपि भयमापन्नः पदा स्पृष्ट्वेव पन्नगम् ॥ २.१८.४ ॥
เมื่อเห็นพระรูปของพระเจ้าแผ่นดินที่ผิดแผกไปจากเดิมอย่างน่ากลัว รามก็เกิดความหวาดกลัวเช่นเดียวกับผู้ที่เหยียบงูด้วยเท้า
2.18.5
इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसंतापकर्शितम्।
निःश्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम् ॥ २.१८.५ ॥
พระมหากษัตริย์นั้น อินทรีย์มิได้เบิกบาน ทรงถูกความโศกและความเร่าร้อนกัดกร่อน ทรงถอนพระทัยใหญ่ พระทัยเจ็บปวดและระส่ำระสาย
2.18.6
ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम्।
उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा ॥ २.१८.६ ॥
ดั่งมหาสมุทรที่มีคลื่นเป็นมาลัย ซึ่งปกติไม่หวั่นไหว บัดนี้กลับปั่นป่วน ดั่งพระอาทิตย์ที่ถูกราหูบดบัง ดั่งฤๅษีที่กล่าวคำเท็จ
2.18.7
अचिन्त्यकल्पं नृपतेस्तं शोकमुपधारयन्।
बभूव संरब्धतरः समुद्र इव पर्वणि ॥ २.१८.७ ॥
เมื่อรามเห็นสภาพของพระเจ้าแผ่นดินที่นึกไม่ถึง และความโศกนั้น พระองค์ก็ยิ่งปั่นป่วนขึ้น ดั่งมหาสมุทรในวันจันทร์เพ็ญ
2.18.8
चिन्तयामास चतुरो रामः पितृहिते रतः।
किंस्विदद्यैव नृपतिर्न मां प्रत्यभिनन्दति ॥ २.१८.८ ॥
ราม ผู้ฉลาดและมุ่งประโยชน์ของพระบิดา ทรงคิดว่า "เหตุใดวันนี้พระราชาจึงไม่ทรงทักทายเรา"
2.18.9
अन्यदा मां पिता दृष्ट्वा कुपितोऽपि प्रसीदति।
तस्य मामद्य सम्प्रेक्ष्य किमायासः प्रवर्तते ॥ २.१८.९ ॥
ปกติเมื่อทรงเห็นเรา แม้ทรงกริ้วพระบิดาก็ทรงพอพระทัย เหตุใดวันนี้เมื่อทรงเห็นเรา ความทุกข์จึงเกิดขึ้นแก่พระองค์
2.18.10
स दीन इव शोकार्तो विषण्णवदनद्युतिः।
कैकेयीमभिवाद्यैव रामो वचनमब्रवीत् ॥ २.१८.१० ॥
ราม ผู้ทุกข์ระทมด้วยความเศร้าโศก ดูเศร้าสร้อยมีพระพักตร์ซีดเซียว ทรงถวายบังคมไกเกยีแล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้
2.18.11
कच्चिन्मया नापराद्धमज्ञानाद् येन मे पिता।
कुपितस्तन्ममाचक्ष्व त्वमेवैनं प्रसादय ॥ २.१८.११ ॥
ลูกไม่รู้ได้ล่วงเกินสิ่งใดหรือไม่ จึงทำให้พระบิดาทรงกริ้ว ขอท่านบอกลูกเถิด และขอท่านคนเดียวเป็นผู้ทำให้พระองค์ทรงพอพระทัย
2.18.12
अप्रसन्नमनाः किं नु सदा मां प्रति वत्सलः।
विषण्णवदनो दीनः नहि मां प्रति भाषते ॥ २.१८.१२ ॥
เหตุใดพระบิดาผู้ทรงเมตตาลูกเสมอ วันนี้จึงทรงมีพระทัยไม่พอพระทัย พระพักตร์เศร้าหมองและซูบซีด และไม่ตรัสกับลูกเลย
2.18.13
शारीरो मानसो वापि कच्चिदेनं न बाधते।
संतापो वाभितापो वा दुर्लभं हि सदा सुखम् ॥ २.१८.१३ ॥
พระองค์ไม่ทรงถูกความเจ็บป่วยทางกายหรือทางใจรบกวนกระนั้นหรือ หรือความโศกและความทรมานกำลังเบียดเบียนพระองค์อยู่ ความสุขนั้นหาได้ยากเสมอ
2.18.14
कच्चिन्न किंचिद् भरते कुमारे प्रियदर्शने।
शत्रुघ्ने वा महासत्त्वे मातॄणां वा ममाशुभम् ॥ २.१८.१४ ॥
มีเหตุร้ายใดเกิดแก่เจ้าชายภรตผู้น่าชื่นชม หรือแก่ศัตรุฆนะผู้มีพลังยิ่งใหญ่ หรือแก่มารดาทั้งหลายของลูกหรือไม่
2.18.15
अतोषयन् महाराजमकुर्वन् वा पितुर्वचः।
मुहूर्तमपि नेच्छेयं जीवितुं कुपिते नृपे ॥ २.१८.१५ ॥
หากลูกทำให้มหาราชไม่พอพระทัย หรือไม่ได้ปฏิบัติตามพระบัญชาของพระบิดา ลูกก็ไม่ปรารถนาจะมีชีวิตอยู่แม้เพียงชั่วขณะ หากพระราชาทรงกริ้วอยู่
2.18.16
यतोमूलं नरः पश्येत् प्रादुर्भावमिहात्मनः।
कथं तस्मिन् न वर्तेत प्रत्यक्षे सति दैवते ॥ २.१८.१६ ॥
คนที่เห็นต้นตอแห่งการเกิดของตนเองได้ที่นี่ จะประพฤติไม่ดีต่อผู้นั้นได้อย่างไร เมื่อมีเทพเจ้าผู้ปรากฏต่อหน้าอยู่
2.18.17
कच्चित्ते परुषं किंचिदभिमानात् पिता मम।
उक्तो भवत्या रोषेण येनास्य लुलितं मनः ॥ २.१८.१७ ॥
ท่านได้พูดถ้อยคำหยาบแก่พระบิดาของลูกด้วยความถือตัวหรือความโกรธหรือไม่ จนทำให้พระทัยของพระองค์ปั่นป่วน
2.18.18
एतदाचक्ष्व मे देवि तत्त्वेन परिपृच्छतः।
किंनिमित्तमपूर्वोऽयं विकारो मनुजाधिपे ॥ २.१८.१८ ॥
ขอท่านเทวี โปรดบอกลูกตามความจริงเมื่อลูกถามด้วยความจริงใจ เหตุใดความแปรผันอันนึกไม่ถึงนี้จึงเกิดขึ้นแก่เจ้าแห่งมนุษย์
2.18.19
एवमुक्ता तु कैकेयी राघवेण महात्मना।
उवाचेदं सुनिर्लज्जा धृष्टमात्महितं वचः ॥ २.१८.१९ ॥
เมื่อไกเกยีถูกราฆวะผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ตรัสถามดังนี้ นางผู้ไร้ความละอายอย่างยิ่งก็กล่าวถ้อยคำกล้าหาญนี้ เพื่อประโยชน์ของตนเอง
2.18.20
न राजा कुपितो राम व्यसनं नास्य किंचन।
किंचिन्मनोगतं त्वस्य त्वद्भयान्नानुभाषते ॥ २.१८.२० ॥
ราม พระราชาไม่ได้กริ้ว และพระองค์ก็ไม่มีความทุกข์ใด ๆ แต่ด้วยความกลัวต่อลูก พระองค์จึงไม่ตรัสสิ่งที่อยู่ในพระทัย
2.18.21
प्रियं त्वामप्रियं वक्तुं वाणी नास्य प्रवर्तते।
तदवश्यं त्वया कार्यं यदनेनाश्रुतं मम ॥ २.१८.२१ ॥
พระองค์ลิ้นของเขาไม่อาจเอ่ยคำที่จะทำให้พระองค์ไม่พอพระทัย ฉะนั้นท่านต้องทำตามที่เขาสัญญาไว้กับข้า ซึ่งท่านยังไม่ได้ฟังมา
2.18.22
एष मह्यं वरं दत्त्वा पुरा मामभिपूज्य च।
स पश्चात् तप्यते राजा यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ २.१८.२२ ॥
พระองค์เคยประทานพรให้ข้าและให้เกียรติข้าเมื่อก่อน แต่บัดนี้พระราชาทรงโศกเศร้าภายหลัง เหมือนคนธรรมดาทั่วไป
2.18.23
अतिसृज्य ददानीति वरं मम विशाम्पतिः।
स निरर्थं गतजले सेतुं बन्धितुमिच्छति ॥ २.१८.२३ ॥
เมื่อพระราชาตรัสสัญญาว่าจะประทานพรแก่ข้าด้วยคำว่า 'เราจะให้' บัดนี้พระองค์ประสงค์จะกั้นเขื่อนอย่างไร้ประโยชน์ เมื่อน้ำไหลไปหมดแล้ว
2.18.24
धर्ममूलमिदं राम विदितं च सतामपि।
तत् सत्यं न त्यजेद् राजा कुपितस्त्वत्कृते यथा ॥ २.१८.२४ ॥
ราม นี่คือรากฐานของธรรม และแม้คนดีก็รู้ดี พระราชาไม่ควรละทิ้งความสัตย์ของพระองค์ แม้จะทรงพระพิโรธเพราะท่านก็ตาม
2.18.25
यदि तद् वक्ष्यते राजा शुभं वा यदि वाशुभम्।
करिष्यसि ततः सर्वमाख्यास्यामि पुनस्त्वहम् ॥ २.१८.२५ ॥
หากพระราชาจะตรัสสิ่งนั้น ไม่ว่าจะดีหรือร้าย ท่านจะกระทำทั้งหมด และข้าจะบอกท่านอีกครั้ง
2.18.26
यदि त्वभिहितं राज्ञा त्वयि तन्न विपत्स्यते।
ततोऽहमभिधास्यामि न ह्येष त्वयि वक्ष्यति ॥ २.१८.२६ ॥
หากสิ่งที่พระราชาตรัสแก่ท่านไม่เป็นจริง ข้าก็จะกล่าวอีกครั้ง เพราะพระองค์จะไม่ตรัสเช่นนั้นแก่ท่านเอง
2.18.27
एतत् तु वचनं श्रुत्वा कैकेय्या समुदाहृतम्।
उवाच व्यथितो रामस्तां देवीं नृपसंनिधौ ॥ २.१८.२७ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำที่ไกเกยีกล่าวเช่นนั้น พระรามผู้ทุกข์ระทมจึงตรัสต่อพระนางในที่เฝ้าพระราชา
2.18.28
अहो धिङ् नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः।
अहं हि वचनाद् राज्ञः पतेयमपि पावके ॥ २.१८.२८ ॥
วุ้ย น่าอับอาย ท่านราชินี ท่านไม่ควรพูดคำเช่นนี้กับข้า เพราะตามพระดำรัสของพระราชา แม้จะต้องตกลงไปในกองไฟ ข้าก็จะทำ
2.18.29
भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं पतेयमपि चार्णवे।
नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च ॥ २.१८.२९ ॥
แม้ข้าจะถูกคุรุ บิดา พระราชา และผู้มีคุณสั่งให้ ข้าก็จะดื่มยาพิษอันร้ายแรง และกระโดดลงสู่มหาสมุทร
2.18.30
तद् ब्रूहि वचनं देवि राज्ञो यदभिकांक्षितम्।
करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर्नाभिभाषते ॥ २.१८.३० ॥
ฉะนั้น ท่านราชินี จงกล่าวสิ่งที่พระราชาปรารถนาเถิด ข้าจะทำและรับรองไว้ รามไม่พูดซ้ำสองหน
2.18.31
तमार्जवसमायुक्तमनार्या सत्यवादिनम्।
उवाच रामं कैकेयी वचनं भृशदारुणम् ॥ २.१८.३१ ॥
ต่อพระรามผู้ประกอบด้วยความซื่อตรงและกล่าวแต่ความจริง ไกเกยีผู้ต่ำช้าได้กล่าวถ้อยคำอันรุนแรงยิ่ง
2.18.32
पुरा देवासुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव।
रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महारणे ॥ २.१८.३२ ॥
ราฆวะเอ๋ย เมื่อครั้งก่อนในสงครามระหว่างเทพกับอสูร บิดาของท่านได้รับบาดเจ็บจากลูกศรในมหาสงคราม ข้าได้ปกป้องพระองค์ และพระองค์ประทานพรแก่ข้าสองประการ
2.18.33
तत्र मे याचितो राजा भरतस्याभिषेचनम्।
गमनं दण्डकारण्ये तव चाद्यैव राघव ॥ २.१८.३३ ॥
ตอนนั้นข้าขอให้พระราชาทรงอภิเษกภรตให้ขึ้นครองราชย์ และขอให้ท่านราฆวะเสด็จเข้าป่าทัณฑกะในวันนี้เอง
2.18.34
यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुमिच्छसि।
आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यमिदं शृणु ॥ २.१८.३४ ॥
หากท่านปรารถนาจะทำให้บิดาและตนเองซื่อสัตย์ต่อคำปฏิญาณ ท่านผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์เอ๋ย จงฟังถ้อยคำของข้านี้
2.18.35
संनिदेशे पितुस्तिष्ठ यथानेन प्रतिश्रुतम्।
त्वयारण्यं प्रवेष्टव्यं नव वर्षाणि पञ्च च ॥ २.१८.३५ ॥
จงดำรงอยู่ตามคำสั่งของบิดา ตามที่พระองค์ได้รับปากไว้ ท่านต้องเข้าไปในป่าเป็นเวลาสิบสี่ปี
2.18.36
भरतश्चाभिषिच्येत यदेतदभिषेचनम्।
त्वदर्थे विहितं राज्ञा तेन सर्वेण राघव ॥ २.१८.३६ ॥
และให้ภรตได้รับการอภิเษก การอภิเษกที่พระราชาจัดเตรียมไว้เพื่อท่าน ราฆวะเอ๋ย ให้เป็นไปตามการจัดเตรียมทั้งหมดนั้น
2.18.37
सप्त सप्त च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः।
अभिषेकमिदं त्यक्त्वा जटाचीरधरो भव ॥ २.१८.३७ ॥
จงอาศัยอยู่ในป่าทัณฑกะเป็นเวลาเจ็ดปีและอีกเจ็ดปี ละทิ้งการอภิเษกนี้ และเป็นผู้ที่สวมมวยผมและผ้าเปลือกไม้เถิด
2.18.38
भरतः कोसलपतेः प्रशास्तु वसुधामिमाम्।
नानारत्नसमाकीर्णां सवाजिरथसंकुलाम् ॥ २.१८.३८ ॥
ให้ภรตบุตรของพระราชาแห่งโกศลปกครองแผ่นดินนี้ ซึ่งเต็มไปด้วยรัตนะนานาชนิดและคับคั่งด้วยม้าและรถศึก
2.18.39
एतेन त्वां नरेन्द्रोऽयं कारुण्येन समाप्लुतः।
शोकैः संक्लिष्टवदनो न शक्नोति निरीक्षितुम् ॥ २.१८.३९ ॥
เพราะเหตุนี้ พระราชาผู้เป็นจอมคนนี้เต็มไปด้วยความสงสารท่าน ใบหน้าของพระองค์หม่นหมองด้วยความโศก จึงไม่อาจทอดพระเนตรท่านได้
2.18.40
एतत् कुरु नरेन्द्रस्य वचनं रघुनन्दन।
सत्येन महता राम तारयस्व नरेश्वरम् ॥ २.१८.४० ॥
จงทำตามพระดำรัสของจอมคนนี้เถิด ผู้เป็นที่ยินดีของราฆุวงศ์ ราม จงช่วยพระราชาให้พ้นด้วยความสัตย์อันยิ่งใหญ่นี้
2.18.41
इतीव तस्यां परुषं वदन्त्यां
न चैव रामः प्रविवेश शोकम्।
प्रविव्यथे चापि महानुभावो
राजा च पुत्रव्यसनाभितप्तः ॥ २.१८.४१ ॥
แม้นางจะกล่าวถ้อยคำรุนแรงเช่นนั้นต่อไป ความโศกก็มิได้เข้าสู่พระราม แต่พระราชาผู้ทรงอานุภาพยิ่งใหญ่ ซึ่งถูกความทุกข์เพราะพระโอรสแผดเผา ก็ทรงเจ็บปวดยิ่งนัก