ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.18.1
स ददर्शासने रामो विषण्णं पितरं शुभे।
कैकेय्या सहितं दीनं मुखेन परिशुष्यता ॥ २.१८.१ ॥
ରାମ ଶୁଭ ଗୃହରେ ଆସନରେ ବିଷଣ୍ଣ ଓ ଦୀନ ପିତାଙ୍କୁ କୈକେୟୀ ସହିତ ବସିଥିବାର ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କ ମୁଖ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
2.18.2
स पितुश्चरणौ पूर्वमभिवाद्य विनीतवत्।
ततो ववन्दे चरणौ कैकेय्याः सुसमाहितः ॥ २.१८.२ ॥
ସେ ପ୍ରଥମେ ବିନୀତଭାବେ ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ତାପରେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ଚରଣରେ ବନ୍ଦନା କଲେ।
2.18.3
रामेत्युक्त्वा तु वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः।
शशाक नृपतिर्दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम् ॥ २.१८.३ ॥
'ରାମ' ଏତିକି କହି, ଅଶ୍ରୁରେ ବ୍ୟାକୁଳ ନୟନରେ ଦୀନ ରାଜା ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ କି କଥା କହି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
2.18.4
तदपूर्वं नरपतेर्दृष्ट्वा रूपं भयावहम्।
रामोऽपि भयमापन्नः पदा स्पृष्ट्वेव पन्नगम् ॥ २.१८.४ ॥
ରାଜାଙ୍କର ସେହି ଅପୂର୍ବ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ରାମ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ଯେପରି ପାଦରେ ସର୍ପ ଛୁଇଁଛନ୍ତି।
2.18.5
इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसंतापकर्शितम्।
निःश्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम् ॥ २.१८.५ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଅପ୍ରସନ୍ନ, ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପରେ କୃଶ, ନିଃଶ୍ଵାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା, ବ୍ୟଥିତ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ଚିତ୍ତ ସେହି ମହାରାଜାଙ୍କୁ।
2.18.6
ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम्।
उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा ॥ २.१८.६ ॥
ଢେଉର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟ ସାଗର ଯେପରି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇଛି; ରାହୁଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି; ମିଥ୍ୟା କହିଥିବା ଋଷି ପରି।
2.18.7
अचिन्त्यकल्पं नृपतेस्तं शोकमुपधारयन्।
बभूव संरब्धतरः समुद्र इव पर्वणि ॥ २.१८.७ ॥
ରାଜାଙ୍କ ସେହି ଅଚିନ୍ତନୀୟ ଅବସ୍ଥା ଓ ଶୋକ ବୁଝି ରାମ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସମୁଦ୍ର ପରି ଅଧିକ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।
2.18.8
चिन्तयामास चतुरो रामः पितृहिते रतः।
किंस्विदद्यैव नृपतिर्न मां प्रत्यभिनन्दति ॥ २.१८.८ ॥
ପିତାଙ୍କ ହିତରେ ଲାଗିଥିବା ଚତୁର ରାମ ଭାବିଲେ — "ଆଜି ରାଜା କାହିଁକି ମୋତେ ସ୍ୱାଗତ କରୁ ନାହାଁନ୍ତି?"
2.18.9
अन्यदा मां पिता दृष्ट्वा कुपितोऽपि प्रसीदति।
तस्य मामद्य सम्प्रेक्ष्य किमायासः प्रवर्तते ॥ २.१८.९ ॥
ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ପିତା ମୋତେ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଆଜି ମୋତେ ଦେଖି ତାଙ୍କଠାରେ ଏହି କ୍ଳେଶ କାହିଁକି ଉପୁଜୁଛି?
2.18.10
स दीन इव शोकार्तो विषण्णवदनद्युतिः।
कैकेयीमभिवाद्यैव रामो वचनमब्रवीत् ॥ २.१८.१० ॥
ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ, ଦୀନ ଭଳି, ମଳିନ ମୁଖକାନ୍ତିରେ ରାମ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.18.11
कच्चिन्मया नापराद्धमज्ञानाद् येन मे पिता।
कुपितस्तन्ममाचक्ष्व त्वमेवैनं प्रसादय ॥ २.१८.११ ॥
ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନତାରୁ କୌଣସି ଅପରାଧ କରିଛି କି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ପିତା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଛନ୍ତି? ତାହା ମୋତେ କୁହ, ଏବଂ ତୁମେ ହିଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।
2.18.12
अप्रसन्नमनाः किं नु सदा मां प्रति वत्सलः।
विषण्णवदनो दीनः नहि मां प्रति भाषते ॥ २.१८.१२ ॥
ଯିଏ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ, ସେ ଆଜି ଅପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ, ମଳିନ ମୁଖରେ ଦୀନ କାହିଁକି? ମୋ ସହିତ କଥା ମଧ୍ୟ କହୁନାହାଁନ୍ତି।
2.18.13
शारीरो मानसो वापि कच्चिदेनं न बाधते।
संतापो वाभितापो वा दुर्लभं हि सदा सुखम् ॥ २.१८.१३ ॥
ତାଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ ବା ମାନସିକ ପୀଡ଼ା କଷ୍ଟ ଦେଉନାହିଁ ତ? ସନ୍ତାପ ବା ବ୍ୟଥା ତାଙ୍କୁ ବାଧା ଦେଉନାହିଁ ତ? ପ୍ରକୃତରେ ସୁଖ ସର୍ବଦା ଦୁର୍ଲଭ।
2.18.14
कच्चिन्न किंचिद् भरते कुमारे प्रियदर्शने।
शत्रुघ्ने वा महासत्त्वे मातॄणां वा ममाशुभम् ॥ २.१८.१४ ॥
ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ କୁମାର ଭରତ, ମହାସତ୍ତ୍ୱ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ବା ମୋ ମାତାମାନଙ୍କ କାହାରିକି କିଛି ଅଶୁଭ ଘଟିଛି କି?
2.18.15
अतोषयन् महाराजमकुर्वन् वा पितुर्वचः।
मुहूर्तमपि नेच्छेयं जीवितुं कुपिते नृपे ॥ २.१८.१५ ॥
ମହାରାଜଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନ କରି, ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ପାଳନ ନ କରି ଥିଲେ, ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ଗୋଟିଏ କ୍ଷଣ ବି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବି ନାହିଁ।
2.18.16
यतोमूलं नरः पश्येत् प्रादुर्भावमिहात्मनः।
कथं तस्मिन् न वर्तेत प्रत्यक्षे सति दैवते ॥ २.१८.१६ ॥
ଯାହାଠାରୁ ମଣିଷ ନିଜର ଉତ୍ପତ୍ତିର ମୂଳ ଦେଖେ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେବତା ଥିବା ବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି କିପରି ଆଚରଣ ନ କରିବ?
2.18.17
कच्चित्ते परुषं किंचिदभिमानात् पिता मम।
उक्तो भवत्या रोषेण येनास्य लुलितं मनः ॥ २.१८.१७ ॥
ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଆପଣ ଅଭିମାନ ବା କ୍ରୋଧରେ କୌଣସି କଠୋର କଥା କହିଥିଲେ କି? ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମନ ବିଚଳିତ ହୋଇଗଲା?
2.18.18
एतदाचक्ष्व मे देवि तत्त्वेन परिपृच्छतः।
किंनिमित्तमपूर्वोऽयं विकारो मनुजाधिपे ॥ २.१८.१८ ॥
ହେ ଦେବୀ, ସତ୍ୟ ଭାବରେ ପଚାରୁଥିବା ମୋତେ ଏହା କହ। ମନୁଜାଧିପଙ୍କଠାରେ ଏହି ଅପୂର୍ବ ବିକାର କେଉଁ କାରଣରୁ ଆସିଲା?
2.18.19
एवमुक्ता तु कैकेयी राघवेण महात्मना।
उवाचेदं सुनिर्लज्जा धृष्टमात्महितं वचः ॥ २.१८.१९ ॥
ମହାତ୍ମା ରାଘବ ଏହିପରି କହିବାରୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ଲଜ୍ଜା କୈକେୟୀ ନିଜ ହିତ ପାଇଁ ଏହି ଦୃଢ଼ ବଚନ କହିଲେ।
2.18.20
न राजा कुपितो राम व्यसनं नास्य किंचन।
किंचिन्मनोगतं त्वस्य त्वद्भयान्नानुभाषते ॥ २.१८.२० ॥
ହେ ରାମ, ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ନୁହଁନ୍ତି, ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ଭୟରୁ ସେ ମନର କଥା କହୁନାହାନ୍ତି।
2.18.21
प्रियं त्वामप्रियं वक्तुं वाणी नास्य प्रवर्तते।
तदवश्यं त्वया कार्यं यदनेनाश्रुतं मम ॥ २.१८.२१ ॥
ତୁମ ପାଇଁ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହିବାକୁ ତାଙ୍କ ବାଣୀ ଆଗେଇ ଆସେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ ମୋତେ ଯାହା ଶୁଣାଇଥିଲେ, ତାହା ତୁମକୁ ଅବଶ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ।
2.18.22
एष मह्यं वरं दत्त्वा पुरा मामभिपूज्य च।
स पश्चात् तप्यते राजा यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ २.१८.२२ ॥
ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ବର ଦେଇ, ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଏବେ ରାଜା ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ଅନୁତାପ କରୁଛନ୍ତି।
2.18.23
अतिसृज्य ददानीति वरं मम विशाम्पतिः।
स निरर्थं गतजले सेतुं बन्धितुमिच्छति ॥ २.१८.२३ ॥
'ଦେବି' ବୋଲି ରାଜା ମୋତେ ବର ଦେବାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲେ; ଏବେ ସେ ବହିଗଲା ପାଣି ଉପରେ ବନ୍ଧ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି, ଯାହା ବ୍ୟର୍ଥ।
2.18.24
धर्ममूलमिदं राम विदितं च सतामपि।
तत् सत्यं न त्यजेद् राजा कुपितस्त्वत्कृते यथा ॥ २.१८.२४ ॥
ହେ ରାମ, ଏହା ଧର୍ମର ମୂଳ, ସଜ୍ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି। ତୁମ ଯୋଗୁ ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ସତ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
2.18.25
यदि तद् वक्ष्यते राजा शुभं वा यदि वाशुभम्।
करिष्यसि ततः सर्वमाख्यास्यामि पुनस्त्वहम् ॥ २.१८.२५ ॥
ରାଜା ଶୁଭ ବା ଅଶୁଭ ଯାହା ବି କହିବେ, ତୁମେ ତାହା ସବୁ କରିବ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାହା ପୁଣି କହିବି।
2.18.26
यदि त्वभिहितं राज्ञा त्वयि तन्न विपत्स्यते।
ततोऽहमभिधास्यामि न ह्येष त्वयि वक्ष्यति ॥ २.१८.२६ ॥
ରାଜା ତୁମକୁ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ଯଦି ସଫଳ ନ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ତାହା ପୁଣି କହିବି; ସେ ତୁମକୁ ତାହା କହିବେ ନାହିଁ।
2.18.27
एतत् तु वचनं श्रुत्वा कैकेय्या समुदाहृतम्।
उवाच व्यथितो रामस्तां देवीं नृपसंनिधौ ॥ २.१८.२७ ॥
କୈକେୟୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ୟଥିତ ରାମ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେହି ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.18.28
अहो धिङ् नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः।
अहं हि वचनाद् राज्ञः पतेयमपि पावके ॥ २.१८.२८ ॥
ଅହୋ, ଧିକ୍! ହେ ଦେବୀ, ମୋ ପ୍ରତି ଏପରି ବାକ୍ୟ ତୁମେ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ରାଜାଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିବି।
2.18.29
भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं पतेयमपि चार्णवे।
नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च ॥ २.१८.२९ ॥
ଗୁରୁ, ପିତା, ରାଜା ଓ ହିତୈଷୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଜ୍ଞା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମୁଁ ତୀବ୍ର ବିଷ ଖାଇବି, ସମୁଦ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିବି।
2.18.30
तद् ब्रूहि वचनं देवि राज्ञो यदभिकांक्षितम्।
करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर्नाभिभाषते ॥ २.१८.३० ॥
ତେଣୁ ହେ ଦେବୀ, ରାଜାଙ୍କର ଯାହା ଇଚ୍ଛା ତାହା କୁହ। ମୁଁ ତାହା କରିବି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରୁଛି। ରାମ ଦୁଇଥର କଥା କହନ୍ତି ନାହିଁ।
2.18.31
तमार्जवसमायुक्तमनार्या सत्यवादिनम्।
उवाच रामं कैकेयी वचनं भृशदारुणम् ॥ २.१८.३१ ॥
ସରଳତାରେ ଯୁକ୍ତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ସେହି ରାମଙ୍କୁ ଅନାର୍ଯ୍ୟା କୈକେୟୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.18.32
पुरा देवासुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव।
रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महारणे ॥ २.१८.३२ ॥
ହେ ରାଘବ, ପୂର୍ବେ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାରଣରେ ବାଣବିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିବାରୁ ସେ ମୋତେ ଦୁଇ ବର ଦେଇଥିଲେ।
2.18.33
तत्र मे याचितो राजा भरतस्याभिषेचनम्।
गमनं दण्डकारण्ये तव चाद्यैव राघव ॥ २.१८.३३ ॥
ସେଠାରେ ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଏବଂ ହେ ରାଘବ, ଆଜି ହିଁ ତୁମ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଗମନ ମାଗିଥିଲି।
2.18.34
यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुमिच्छसि।
आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यमिदं शृणु ॥ २.१८.३४ ॥
ଯଦି ତୁମେ ତୁମ ପିତା ଏବଂ ନିଜକୁ ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥାଅ, ତେବେ ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣ।
2.18.35
संनिदेशे पितुस्तिष्ठ यथानेन प्रतिश्रुतम्।
त्वयारण्यं प्रवेष्टव्यं नव वर्षाणि पञ्च च ॥ २.१८.३५ ॥
ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସ୍ଥିର ରୁହ। ସେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିବା ପରି ତୁମକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ହେବ।
2.18.36
भरतश्चाभिषिच्येत यदेतदभिषेचनम्।
त्वदर्थे विहितं राज्ञा तेन सर्वेण राघव ॥ २.१८.३६ ॥
ଭରତଙ୍କର ଅଭିଷେକ ହେଉ। ଏହି ଅଭିଷେକ ରାଜା ତୁମ ପାଇଁ ହିଁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲେ; ହେ ରାଘବ, ସେହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା।
2.18.37
सप्त सप्त च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः।
अभिषेकमिदं त्यक्त्वा जटाचीरधरो भव ॥ २.१८.३७ ॥
ସାତ ସାତ ବର୍ଷ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ବାସ କର; ଏହି ଅଭିଷେକ ତ୍ୟାଗ କରି ଜଟା ଓ ବଲ୍କଳ ଧାରଣ କର।
2.18.38
भरतः कोसलपतेः प्रशास्तु वसुधामिमाम्।
नानारत्नसमाकीर्णां सवाजिरथसंकुलाम् ॥ २.१८.३८ ॥
କୋଶଳ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତ ନାନା ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱ ଓ ରଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରନ୍ତୁ।
2.18.39
एतेन त्वां नरेन्द्रोऽयं कारुण्येन समाप्लुतः।
शोकैः संक्लिष्टवदनो न शक्नोति निरीक्षितुम् ॥ २.१८.३९ ॥
ଏହିଥିପାଇଁ ଏହି ନରେଶ ତୁମ ପ୍ରତି କରୁଣାରେ ପ୍ରପୀଡ଼ିତ; ଶୋକରେ ମଳିନ ମୁଖରେ ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅସମର୍ଥ।
2.18.40
एतत् कुरु नरेन्द्रस्य वचनं रघुनन्दन।
सत्येन महता राम तारयस्व नरेश्वरम् ॥ २.१८.४० ॥
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମ! ରାଜାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ପାଳନ କର; ହେ ରାମ, ମହାନ ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ନରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କର।
2.18.41
इतीव तस्यां परुषं वदन्त्यां
न चैव रामः प्रविवेश शोकम्।
प्रविव्यथे चापि महानुभावो
राजा च पुत्रव्यसनाभितप्तः ॥ २.१८.४१ ॥
ସେ ଏହିପରି କଠୋର ବାକ୍ୟ କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ମନକୁ ଶୋକ ପଶିଲା ନାହିଁ; ମାତ୍ର ସେହି ମହାନୁଭାବ ରାଜା ପୁତ୍ରର ସଙ୍କଟରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ।