ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.18.1
स ददर्शासने रामो विषण्णं पितरं शुभे।
कैकेय्या सहितं दीनं मुखेन परिशुष्यता ॥ २.१८.१ ॥
ರಾಮನು ಶುಭಕರವಾದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ವಿಷಣ್ಣನಾಗಿ, ದೀನನಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೈಕೇಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಡನು; ಅವನ ಮುಖ ಬಾಡಿತ್ತು.
2.18.2
स पितुश्चरणौ पूर्वमभिवाद्य विनीतवत्।
ततो ववन्दे चरणौ कैकेय्याः सुसमाहितः ॥ २.१८.२ ॥
ಅವನು ಮೊದಲು ವಿನಯದಿಂದ ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು; ನಂತರ ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
2.18.3
रामेत्युक्त्वा तु वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः।
शशाक नृपतिर्दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम् ॥ २.१८.३ ॥
'ರಾಮ' ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಿ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಕಲಕಲಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದ ದೀನನಾದ ರಾಜನು ನೋಡಲೂ ಮಾತನಾಡಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.
2.18.4
तदपूर्वं नरपतेर्दृष्ट्वा रूपं भयावहम्।
रामोऽपि भयमापन्नः पदा स्पृष्ट्वेव पन्नगम् ॥ २.१८.४ ॥
ರಾಜನ ಆ ಅಪೂರ್ವ, ಭಯಂಕರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಮನೂ ಭಯಗೊಂಡನು; ಕಾಲಿನಿಂದ ಹಾವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದವನಂತೆ.
2.18.5
इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसंतापकर्शितम्।
निःश्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम् ॥ २.१८.५ ॥
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹರ್ಷವಿಲ್ಲದೆ, ಶೋಕ ಸಂತಾಪದಿಂದ ಕೃಶನಾಗಿ, ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತ, ವ್ಯಥೆಗೊಂಡ ಕಲಕಿದ ಮನಸ್ಸಿನ ಆ ಮಹಾರಾಜನನ್ನು.
2.18.6
ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम्।
उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा ॥ २.१८.६ ॥
ಅಲೆಗಳ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ಕದಲದ ಸಾಗರವು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಂಡಂತೆ, ರಾಹುಗ್ರಸ್ತ ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿದ ಋಷಿಯಂತೆ.
2.18.7
अचिन्त्यकल्पं नृपतेस्तं शोकमुपधारयन्।
बभूव संरब्धतरः समुद्र इव पर्वणि ॥ २.१८.७ ॥
ರಾಜನ ಆ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ಆ ಶೋಕವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಿದ ರಾಮನು, ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಸಮುದ್ರ ಉಕ್ಕೇರುವಂತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಳವಳಗೊಂಡನು.
2.18.8
चिन्तयामास चतुरो रामः पितृहिते रतः।
किंस्विदद्यैव नृपतिर्न मां प्रत्यभिनन्दति ॥ २.१८.८ ॥
ತಂದೆಯ ಹಿತದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಚತುರ ರಾಮನು ಯೋಚಿಸಿದನು: "ಇಂದು ರಾಜನು ನನ್ನನ್ನು ಏಕೆ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ?"
2.18.9
अन्यदा मां पिता दृष्ट्वा कुपितोऽपि प्रसीदति।
तस्य मामद्य सम्प्रेक्ष्य किमायासः प्रवर्तते ॥ २.१८.९ ॥
ಇತರ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ತಂದೆ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡು ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಇಂದು ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡು ಅವರಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯಥೆ ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ?
2.18.10
स दीन इव शोकार्तो विषण्णवदनद्युतिः।
कैकेयीमभिवाद्यैव रामो वचनमब्रवीत् ॥ २.१८.१० ॥
ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ದೀನನಂತೆ, ಬಾಡಿದ ಮುಖಕಾಂತಿಯುಳ್ಳ ರಾಮನು ಕೈಕೇಯಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದನು.
2.18.11
कच्चिन्मया नापराद्धमज्ञानाद् येन मे पिता।
कुपितस्तन्ममाचक्ष्व त्वमेवैनं प्रसादय ॥ २.१८.११ ॥
ನಾನು ಅರಿಯದೆ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದೆನೇ, ಅದರಿಂದ ನನ್ನ ತಂದೆ ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಅದನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸು, ನೀನೇ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸು.
2.18.12
अप्रसन्नमनाः किं नु सदा मां प्रति वत्सलः।
विषण्णवदनो दीनः नहि मां प्रति भाषते ॥ २.१८.१२ ॥
ಸದಾ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳ ತಂದೆ ಇಂದು ಅಪ್ರಸನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಬಾಡಿದ ಮುಖದೊಂದಿಗೆ ದೀನನಾಗಿರುವುದೇಕೆ? ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನ್ನೂ ಆಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.18.13
शारीरो मानसो वापि कच्चिदेनं न बाधते।
संतापो वाभितापो वा दुर्लभं हि सदा सुखम् ॥ २.१८.१३ ॥
ಅವರನ್ನು ದೈಹಿಕ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಪೀಡೆ ಬಾಧಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೇ? ದುಃಖವೋ ಸಂತಾಪವೋ ಅವರನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತಿಲ್ಲವೇ? ನಿಜವಾಗಿ ಸುಖ ಎಂದೂ ದುರ್ಲಭವೇ.
2.18.14
कच्चिन्न किंचिद् भरते कुमारे प्रियदर्शने।
शत्रुघ्ने वा महासत्त्वे मातॄणां वा ममाशुभम् ॥ २.१८.१४ ॥
ಸುಂದರನಾದ ಕುಮಾರ ಭರತನಿಗಾಗಲೀ, ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗಾಗಲೀ, ಅಥವಾ ನನ್ನ ತಾಯಂದಿರಿಗಾಗಲೀ ಏನಾದರೂ ಅಶುಭ ಸಂಭವಿಸಿದೆಯೇ?
2.18.15
अतोषयन् महाराजमकुर्वन् वा पितुर्वचः।
मुहूर्तमपि नेच्छेयं जीवितुं कुपिते नृपे ॥ २.१८.१५ ॥
ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸದೆ, ತಂದೆಯ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸದೆ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ರಾಜನು ಕೋಪಗೊಂಡಿರುವಾಗ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಬದುಕಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.18.16
यतोमूलं नरः पश्येत् प्रादुर्भावमिहात्मनः।
कथं तस्मिन् न वर्तेत प्रत्यक्षे सति दैवते ॥ २.१८.१६ ॥
ಯಾರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದೇವರಿರುವಾಗ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳದಿರಲು ಸಾಧ್ಯ?
2.18.17
कच्चित्ते परुषं किंचिदभिमानात् पिता मम।
उक्तो भवत्या रोषेण येनास्य लुलितं मनः ॥ २.१८.१७ ॥
ನನ್ನ ತಂದೆಗೆ ನೀವು ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಅಥವಾ ಕೋಪದಿಂದ ಏನಾದರೂ ಕಠಿಣ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದಿರಾ? ಅದರಿಂದ ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಕಲಕಿಹೋಯಿತೇ?
2.18.18
एतदाचक्ष्व मे देवि तत्त्वेन परिपृच्छतः।
किंनिमित्तमपूर्वोऽयं विकारो मनुजाधिपे ॥ २.१८.१८ ॥
ದೇವಿಯೇ, ನಿಜವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳು. ಮನುಜಾಧಿಪನಲ್ಲಿ ಈ ಅಪೂರ್ವ ವಿಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?
2.18.19
एवमुक्ता तु कैकेयी राघवेण महात्मना।
उवाचेदं सुनिर्लज्जा धृष्टमात्महितं वचः ॥ २.१८.१९ ॥
ಮಹಾತ್ಮ ರಾಘವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಅತ್ಯಂತ ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಕೈಕೇಯಿ ತನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಧೈರ್ಯದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
2.18.20
न राजा कुपितो राम व्यसनं नास्य किंचन।
किंचिन्मनोगतं त्वस्य त्वद्भयान्नानुभाषते ॥ २.१८.२० ॥
ರಾಮ, ರಾಜನು ಕೋಪಗೊಂಡಿಲ್ಲ, ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಸಂಕಟವೂ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಭಯದಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ.
2.18.21
प्रियं त्वामप्रियं वक्तुं वाणी नास्य प्रवर्तते।
तदवश्यं त्वया कार्यं यदनेनाश्रुतं मम ॥ २.१८.२१ ॥
ನಿನಗೆ ಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಲು ಅವನ ವಾಣಿ ಹೊರಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ನನಗೆ ಕೇಳಿಸಿದ ಮಾತನ್ನು ನೀನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.
2.18.22
एष मह्यं वरं दत्त्वा पुरा मामभिपूज्य च।
स पश्चात् तप्यते राजा यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ २.१८.२२ ॥
ಹಿಂದೆ ನನಗೆ ವರವನ್ನಿತ್ತು, ನನ್ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದ ನಂತರ, ರಾಜನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಈಗ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
2.18.23
अतिसृज्य ददानीति वरं मम विशाम्पतिः।
स निरर्थं गतजले सेतुं बन्धितुमिच्छति ॥ २.१८.२३ ॥
'ಕೊಡುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ರಾಜನು ನನಗೆ ವರವನ್ನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದನು; ಈಗ ಹರಿದುಹೋದ ನೀರಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಅದು ವ್ಯರ್ಥ.
2.18.24
धर्ममूलमिदं राम विदितं च सतामपि।
तत् सत्यं न त्यजेद् राजा कुपितस्त्वत्कृते यथा ॥ २.१८.२४ ॥
ರಾಮ, ಇದು ಧರ್ಮದ ಮೂಲ, ಸಜ್ಜನರಿಗೂ ತಿಳಿದ ವಿಷಯ. ರಾಜನು ನಿನ್ನಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡರೂ ತನ್ನ ಸತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು.
2.18.25
यदि तद् वक्ष्यते राजा शुभं वा यदि वाशुभम्।
करिष्यसि ततः सर्वमाख्यास्यामि पुनस्त्वहम् ॥ २.१८.२५ ॥
ರಾಜರು ಶುಭವಾದುದನ್ನೋ ಅಶುಭವಾದುದನ್ನೋ ಹೇಳಿದರೆ, ನೀನು ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡುವೆ; ನಾನೂ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳುವೆನು.
2.18.26
यदि त्वभिहितं राज्ञा त्वयि तन्न विपत्स्यते।
ततोऽहमभिधास्यामि न ह्येष त्वयि वक्ष्यति ॥ २.१८.२६ ॥
ರಾಜರು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು ನೆರವೇರದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳುವೆನು; ಅವರು ನಿನಗೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
2.18.27
एतत् तु वचनं श्रुत्वा कैकेय्या समुदाहृतम्।
उवाच व्यथितो रामस्तां देवीं नृपसंनिधौ ॥ २.१८.२७ ॥
ಕೈಕೇಯಿ ಆಡಿದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ನೊಂದ ರಾಮನು ರಾಜನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಆ ದೇವಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.18.28
अहो धिङ् नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः।
अहं हि वचनाद् राज्ञः पतेयमपि पावके ॥ २.१८.२८ ॥
ಅಯ್ಯೋ, ಧಿಕ್ಕಾರ! ದೇವಿ, ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೀನು ಹೇಳಬಾರದು. ರಾಜರ ಮಾತಿಗಾಗಿ ನಾನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬೀಳುವೆನು.
2.18.29
भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं पतेयमपि चार्णवे।
नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च ॥ २.१८.२९ ॥
ಗುರು, ತಂದೆ, ರಾಜ ಮತ್ತು ಹಿತೈಷಿಯಿಂದ ಆಜ್ಞಾಪಿತನಾದರೆ, ನಾನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ವಿಷವನ್ನು ಸೇವಿಸುವೆನು, ಸಾಗರದಲ್ಲಿಯೂ ಬೀಳುವೆನು.
2.18.30
तद् ब्रूहि वचनं देवि राज्ञो यदभिकांक्षितम्।
करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर्नाभिभाषते ॥ २.१८.३० ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವಿ, ರಾಜರು ಯಾವುದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ ಅದನ್ನು ಹೇಳು. ನಾನು ಮಾಡುವೆ; ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ರಾಮನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
2.18.31
तमार्जवसमायुक्तमनार्या सत्यवादिनम्।
उवाच रामं कैकेयी वचनं भृशदारुणम् ॥ २.१८.३१ ॥
ಋಜುತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಸತ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಯುವ ಆ ರಾಮನಿಗೆ ಅನಾರ್ಯೆ ಕೈಕೇಯಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
2.18.32
पुरा देवासुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव।
रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महारणे ॥ २.१८.३२ ॥
ರಾಘವ, ಹಿಂದೆ ದೇವಾಸುರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಣದಲ್ಲಿ ಬಾಣದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನಾನು ರಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ನನಗೆ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.
2.18.33
तत्र मे याचितो राजा भरतस्याभिषेचनम्।
गमनं दण्डकारण्ये तव चाद्यैव राघव ॥ २.१८.३३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ರಾಜನನ್ನು ಭರತನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವನ್ನೂ, ರಾಘವ, ಇಂದೇ ನೀನು ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದನ್ನೂ ಯಾಚಿಸಿದೆ.
2.18.34
यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुमिच्छसि।
आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यमिदं शृणु ॥ २.१८.३४ ॥
ನೀನು ನಿನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನೂ ನಿನ್ನನ್ನೂ ಸತ್ಯಪ್ರತಿಜ್ಞರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದರೆ, ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನನ್ನ ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು.
2.18.35
संनिदेशे पितुस्तिष्ठ यथानेन प्रतिश्रुतम्।
त्वयारण्यं प्रवेष्टव्यं नव वर्षाणि पञ्च च ॥ २.१८.३५ ॥
ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲು. ಅವನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದಂತೆ ನೀನು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಇರಬೇಕು.
2.18.36
भरतश्चाभिषिच्येत यदेतदभिषेचनम्।
त्वदर्थे विहितं राज्ञा तेन सर्वेण राघव ॥ २.१८.३६ ॥
ಭರತನು ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾಗಲಿ. ಈ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ರಾಜನು ನಿನಗಾಗಿಯೇ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ; ರಾಘವ, ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆ ಮೂಲಕ.
2.18.37
सप्त सप्त च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः।
अभिषेकमिदं त्यक्त्वा जटाचीरधरो भव ॥ २.१८.३७ ॥
ಏಳೇಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದಂಡಕಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸು; ಈ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಜಟೆ ಮತ್ತು ನಾರುಡೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರು.
2.18.38
भरतः कोसलपतेः प्रशास्तु वसुधामिमाम्।
नानारत्नसमाकीर्णां सवाजिरथसंकुलाम् ॥ २.१८.३८ ॥
ಕೋಸಲ ರಾಜನ ಮಗ ಭರತನು ನಾನಾ ರತ್ನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಕುದುರೆ ರಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಲಿ.
2.18.39
एतेन त्वां नरेन्द्रोऽयं कारुण्येन समाप्लुतः।
शोकैः संक्लिष्टवदनो न शक्नोति निरीक्षितुम् ॥ २.१८.३९ ॥
ಇದರಿಂದಲೇ ಈ ರಾಜನು ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಕರುಣೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದಾನೆ; ಶೋಕದಿಂದ ಬಾಡಿದ ಮುಖದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲಾರನು.
2.18.40
एतत् कुरु नरेन्द्रस्य वचनं रघुनन्दन।
सत्येन महता राम तारयस्व नरेश्वरम् ॥ २.१८.४० ॥
ರಘುನಂದನ! ರಾಮ! ರಾಜನ ಈ ಮಾತನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು; ಮಹಾ ಸತ್ಯದಿಂದ ಈ ನರೇಶ್ವರನನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸು.
2.18.41
इतीव तस्यां परुषं वदन्त्यां
न चैव रामः प्रविवेश शोकम्।
प्रविव्यथे चापि महानुभावो
राजा च पुत्रव्यसनाभितप्तः ॥ २.१८.४१ ॥
ಅವಳು ಹೀಗೆ ಕಟುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ರಾಮನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶೋಕ ಹೊಕ್ಕಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಆ ಮಹಾನುಭಾವ ರಾಜನು ಮಗನ ಸಂಕಟದಿಂದ ನೊಂದು ವ್ಯಥೆಗೊಂಡನು.