వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.18.1
स ददर्शासने रामो विषण्णं पितरं शुभे।
कैकेय्या सहितं दीनं मुखेन परिशुष्यता ॥ २.१८.१ ॥
రాముడు శుభకరమైన గదిలో ఆసనంపై, దుఃఖితుడై, దీనుడైన తన తండ్రిని కైకేయితో కలిసి ఉండగా చూశాడు; ఆయన ముఖం వాడిపోయి ఉంది.
2.18.2
स पितुश्चरणौ पूर्वमभिवाद्य विनीतवत्।
ततो ववन्दे चरणौ कैकेय्याः सुसमाहितः ॥ २.१८.२ ॥
అతడు మొదట వినయంగా తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించాడు; తరువాత శ్రద్ధగా కైకేయి పాదాలకు వందనం చేశాడు.
2.18.3
रामेत्युक्त्वा तु वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः।
शशाक नृपतिर्दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम् ॥ २.१८.३ ॥
'రామా' అని మాత్రమే పలికి, కన్నీటితో కలత చెందిన కళ్ళతో ఉన్న దీనుడైన రాజు చూడలేకపోయాడు, మాట్లాడలేకపోయాడు.
2.18.4
तदपूर्वं नरपतेर्दृष्ट्वा रूपं भयावहम्।
रामोऽपि भयमापन्नः पदा स्पृष्ट्वेव पन्नगम् ॥ २.१८.४ ॥
రాజు యొక్క ఆ అపూర్వమైన, భయంకరమైన రూపాన్ని చూసి రాముడు కూడా భయపడ్డాడు; కాలితో పామును తాకినవాడిలా.
2.18.5
इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसंतापकर्शितम्।
निःश्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम् ॥ २.१८.५ ॥
ఇంద్రియాలు ఆనందం లేక, శోక సంతాపాలతో కృశించి, నిట్టూర్పులు విడుస్తూ, వ్యథితమైన కలత చెందిన మనసుతో ఉన్న ఆ మహారాజును.
2.18.6
ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम्।
उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा ॥ २.१८.६ ॥
అలల మాలతో అలంకరింపబడి, సహజంగా చలించని సముద్రం కల్లోలమైనట్లుగా; రాహువుచే గ్రహింపబడిన సూర్యునిలా; అసత్యం పలికిన ఋషిలా.
2.18.7
अचिन्त्यकल्पं नृपतेस्तं शोकमुपधारयन्।
बभूव संरब्धतरः समुद्र इव पर्वणि ॥ २.१८.७ ॥
రాజు యొక్క ఊహింపరాని స్థితిని, ఆ శోకాన్ని గ్రహించిన రాముడు, పూర్ణిమనాడు సముద్రం ఉప్పొంగినట్లు మరింత కలతచెందాడు.
2.18.8
चिन्तयामास चतुरो रामः पितृहिते रतः।
किंस्विदद्यैव नृपतिर्न मां प्रत्यभिनन्दति ॥ २.१८.८ ॥
తండ్రి హితంలో నిమగ్నుడైన నేర్పరి రాముడు ఆలోచించాడు: "ఈ రోజు రాజు నన్ను ఎందుకు ఆదరించడం లేదు?"
2.18.9
अन्यदा मां पिता दृष्ट्वा कुपितोऽपि प्रसीदति।
तस्य मामद्य सम्प्रेक्ष्य किमायासः प्रवर्तते ॥ २.१८.९ ॥
ఇతర సమయాల్లో తండ్రి నన్ను చూసి కోపంగా ఉన్నా ప్రసన్నుడవుతాడు; ఈ రోజు నన్ను చూసి ఆయనలో ఈ వేదన ఎందుకు కలుగుతోంది?
2.18.10
स दीन इव शोकार्तो विषण्णवदनद्युतिः।
कैकेयीमभिवाद्यैव रामो वचनमब्रवीत् ॥ २.१८.१० ॥
శోకంతో పీడితుడై, దీనుడిలా, వాడిన ముఖకాంతితో ఉన్న రాముడు కైకేయికి నమస్కరించి ఈ మాటలు పలికాడు.
2.18.11
कच्चिन्मया नापराद्धमज्ञानाद् येन मे पिता।
कुपितस्तन्ममाचक्ष्व त्वमेवैनं प्रसादय ॥ २.१८.११ ॥
నేను తెలియక ఏదైనా తప్పు చేశానా, దానివల్ల నా తండ్రి కోపించారా? అది నాకు చెప్పు, నువ్వే ఆయనను శాంతింపజేయి.
2.18.12
अप्रसन्नमनाः किं नु सदा मां प्रति वत्सलः।
विषण्णवदनो दीनः नहि मां प्रति भाषते ॥ २.१८.१२ ॥
ఎల్లప్పుడూ నాపై ప్రేమ కలిగిన తండ్రి ఈ రోజు అప్రసన్న మనసుతో, వాడిన ముఖంతో, దీనంగా ఎందుకున్నారు? నాతో మాట్లాడనే లేదు.
2.18.13
शारीरो मानसो वापि कच्चिदेनं न बाधते।
संतापो वाभितापो वा दुर्लभं हि सदा सुखम् ॥ २.१८.१३ ॥
ఆయనను శారీరక లేదా మానసిక బాధ పీడించడం లేదు కదా? సంతాపమో వేదనో ఆయనను బాధించడం లేదు కదా? నిజానికి సుఖం ఎప్పుడూ దుర్లభమే.
2.18.14
कच्चिन्न किंचिद् भरते कुमारे प्रियदर्शने।
शत्रुघ्ने वा महासत्त्वे मातॄणां वा ममाशुभम् ॥ २.१८.१४ ॥
ప్రియదర్శనుడైన కుమారుడు భరతునికి గాని, మహాబలుడైన శత్రుఘ్నునికి గాని, లేదా నా తల్లులకు గాని ఏదైనా అశుభం కలిగిందా?
2.18.15
अतोषयन् महाराजमकुर्वन् वा पितुर्वचः।
मुहूर्तमपि नेच्छेयं जीवितुं कुपिते नृपे ॥ २.१८.१५ ॥
మహారాజును సంతోషపెట్టకుండా, తండ్రి మాటను పాటించకుండా ఉంటే, రాజు కోపంగా ఉండగా ఒక్క క్షణమైనా బ్రతకాలని నేను కోరను.
2.18.16
यतोमूलं नरः पश्येत् प्रादुर्भावमिहात्मनः।
कथं तस्मिन् न वर्तेत प्रत्यक्षे सति दैवते ॥ २.१८.१६ ॥
దేనినుండి మనిషి తన ఉత్పత్తి మూలాన్ని చూస్తాడో, ప్రత్యక్ష దైవం ఉన్నప్పుడు అతడు వారి పట్ల ఎలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటాడు?
2.18.17
कच्चित्ते परुषं किंचिदभिमानात् पिता मम।
उक्तो भवत्या रोषेण येनास्य लुलितं मनः ॥ २.१८.१७ ॥
నా తండ్రితో మీరు గర్వంతో, కోపంతో ఏదైనా కఠిన మాట అన్నారా? దానివల్ల ఆయన మనసు కలతపడిందా?
2.18.18
एतदाचक्ष्व मे देवि तत्त्वेन परिपृच्छतः।
किंनिमित्तमपूर्वोऽयं विकारो मनुजाधिपे ॥ २.१८.१८ ॥
దేవీ, సత్యంగా అడుగుతున్న నాకు ఇది చెప్పు. మనుజాధిపతిలో ఈ అపూర్వమైన మార్పుకు కారణమేమిటి?
2.18.19
एवमुक्ता तु कैकेयी राघवेण महात्मना।
उवाचेदं सुनिर्लज्जा धृष्टमात्महितं वचः ॥ २.१८.१९ ॥
మహాత్ముడైన రాఘవుడు ఇలా అడగగా, అత్యంత నిర్లజ్జగా కైకేయి తన స్వార్థానికి తగిన ధైర్యమైన మాటలను ఇలా పలికింది.
2.18.20
न राजा कुपितो राम व्यसनं नास्य किंचन।
किंचिन्मनोगतं त्वस्य त्वद्भयान्नानुभाषते ॥ २.१८.२० ॥
రామా, రాజు కోపంగా లేడు, ఆయనకు ఏ కష్టమూ లేదు; కానీ నీ భయం వల్ల ఆయన తన మనసులోని మాటను చెప్పడం లేదు.
2.18.21
प्रियं त्वामप्रियं वक्तुं वाणी नास्य प्रवर्तते।
तदवश्यं त्वया कार्यं यदनेनाश्रुतं मम ॥ २.१८.२१ ॥
నీకు ప్రియమైనదైనా అప్రియమైన మాట చెప్పడానికి ఆయన వాక్కు ముందుకు రావడం లేదు; కాబట్టి ఆయన నాకు ఇచ్చిన మాటను నువ్వు తప్పక నెరవేర్చాలి.
2.18.22
एष मह्यं वरं दत्त्वा पुरा मामभिपूज्य च।
स पश्चात् तप्यते राजा यथान्यः प्राकृतस्तथा ॥ २.१८.२२ ॥
పూర్వం నాకు వరాన్నిచ్చి, నన్ను గౌరవించిన తర్వాత, రాజు సామాన్యుడిలాగా పశ్చాత్తాపపడుతున్నాడు.
2.18.23
अतिसृज्य ददानीति वरं मम विशाम्पतिः।
स निरर्थं गतजले सेतुं बन्धितुमिच्छति ॥ २.१८.२३ ॥
'ఇస్తాను' అని రాజు నాకు వరాన్ని వాగ్దానం చేశాడు; ఇప్పుడు అతడు ప్రవహించిపోయిన నీటిపై ఆనకట్ట కట్టాలని కోరుతున్నాడు, అది వ్యర్థం.
2.18.24
धर्ममूलमिदं राम विदितं च सतामपि।
तत् सत्यं न त्यजेद् राजा कुपितस्त्वत्कृते यथा ॥ २.१८.२४ ॥
రామా, ఇది ధర్మానికి మూలం, సజ్జనులకు కూడా తెలిసినదే. రాజు నీ వల్ల కోపగించినా తన సత్యాన్ని విడిచిపెట్టకూడదు.
2.18.25
यदि तद् वक्ष्यते राजा शुभं वा यदि वाशुभम्।
करिष्यसि ततः सर्वमाख्यास्यामि पुनस्त्वहम् ॥ २.१८.२५ ॥
రాజు శుభమో అశుభమో ఏది చెప్పినా, నీవు అదంతా చేస్తావు; నేను కూడా మళ్ళీ అది చెబుతాను.
2.18.26
यदि त्वभिहितं राज्ञा त्वयि तन्न विपत्स्यते।
ततोऽहमभिधास्यामि न ह्येष त्वयि वक्ष्यति ॥ २.१८.२६ ॥
రాజు నీకు చెప్పినది నెరవేరకపోతే, నేను దానిని మళ్ళీ చెబుతాను; ఆయన నీకు అది చెప్పడు.
2.18.27
एतत् तु वचनं श्रुत्वा कैकेय्या समुदाहृतम्।
उवाच व्यथितो रामस्तां देवीं नृपसंनिधौ ॥ २.१८.२७ ॥
కైకేయి పలికిన ఈ మాటలు విని, వ్యథ చెందిన రాముడు రాజు సన్నిధిలో ఆ దేవితో ఇలా అన్నాడు.
2.18.28
अहो धिङ् नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः।
अहं हि वचनाद् राज्ञः पतेयमपि पावके ॥ २.१८.२८ ॥
అయ్యో, ధిక్కారం! దేవీ, నాతో ఇటువంటి మాటలు నీవు అనకూడదు. రాజు మాట కోసం నేను అగ్నిలోనైనా పడతాను.
2.18.29
भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं पतेयमपि चार्णवे।
नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च ॥ २.१८.२९ ॥
గురువు, తండ్రి, రాజు, హితుడు ఆజ్ఞాపించినట్లయితే, నేను తీక్ష్ణమైన విషాన్ని తింటాను, సముద్రంలోనైనా దూకుతాను.
2.18.30
तद् ब्रूहि वचनं देवि राज्ञो यदभिकांक्षितम्।
करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर्नाभिभाषते ॥ २.१८.३० ॥
కావున దేవీ, రాజు ఏది కోరుకుంటున్నాడో దాన్ని చెప్పు. నేను చేస్తాను; ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాను. రాముడు రెండుసార్లు మాట్లాడడు.
2.18.31
तमार्जवसमायुक्तमनार्या सत्यवादिनम्।
उवाच रामं कैकेयी वचनं भृशदारुणम् ॥ २.१८.३१ ॥
ఋజుత్వంతో కూడిన, సత్యం పలికే ఆ రాముడితో అనార్య అయిన కైకేయి అత్యంత కఠినమైన మాటలు పలికింది.
2.18.32
पुरा देवासुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव।
रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महारणे ॥ २.१८.३२ ॥
రాఘవా, పూర్వం దేవాసుర యుద్ధంలో మహారణంలో బాణంతో గాయపడిన నీ తండ్రిని నేను రక్షించినప్పుడు, ఆయన నాకు రెండు వరాలు ఇచ్చాడు.
2.18.33
तत्र मे याचितो राजा भरतस्याभिषेचनम्।
गमनं दण्डकारण्ये तव चाद्यैव राघव ॥ २.१८.३३ ॥
అక్కడ నేను రాజును భరతుని అభిషేకాన్ని, రాఘవా, ఈ రోజే నీవు దండకారణ్యానికి వెళ్లడాన్ని కోరాను.
2.18.34
यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुमिच्छसि।
आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यमिदं शृणु ॥ २.१८.३४ ॥
నీవు నీ తండ్రిని, నిన్ను సత్యప్రతిజ్ఞులుగా చేయాలనుకుంటే, నరశ్రేష్ఠా, నా ఈ మాటను విను.
2.18.35
संनिदेशे पितुस्तिष्ठ यथानेन प्रतिश्रुतम्।
त्वयारण्यं प्रवेष्टव्यं नव वर्षाणि पञ्च च ॥ २.१८.३५ ॥
తండ్రి ఆజ్ఞలో నిలబడు. ఆయన ప్రతిజ్ఞ చేసినట్లుగా నీవు అరణ్యంలో పదునాలుగు సంవత్సరాలు ప్రవేశించాలి.
2.18.36
भरतश्चाभिषिच्येत यदेतदभिषेचनम्।
त्वदर्थे विहितं राज्ञा तेन सर्वेण राघव ॥ २.१८.३६ ॥
భరతుడు అభిషేకించబడాలి. ఈ అభిషేకం రాజు నీ కోసమే ఏర్పాటు చేసినది; రాఘవా, ఆ మొత్తం దాని ద్వారా.
2.18.37
सप्त सप्त च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः।
अभिषेकमिदं त्यक्त्वा जटाचीरधरो भव ॥ २.१८.३७ ॥
ఏడేసి సంవత్సరాలు దండకారణ్యంలో నివసించి, ఈ అభిషేకాన్ని విడిచి జటలు, నారచీరలు ధరించినవాడవు కమ్ము.
2.18.38
भरतः कोसलपतेः प्रशास्तु वसुधामिमाम्।
नानारत्नसमाकीर्णां सवाजिरथसंकुलाम् ॥ २.१८.३८ ॥
కోసల రాజు కుమారుడు భరతుడు నానా రత్నాలతో నిండి, గుర్రాలు రథాలతో కిక్కిరిసిన ఈ భూమిని పాలించుగాక.
2.18.39
एतेन त्वां नरेन्द्रोऽयं कारुण्येन समाप्लुतः।
शोकैः संक्लिष्टवदनो न शक्नोति निरीक्षितुम् ॥ २.१८.३९ ॥
ఈ కారణంగానే ఈ రాజు నీపై కరుణతో నిండి ఉన్నాడు; శోకంతో వాడిన ముఖంతో నిన్ను చూడలేకపోతున్నాడు.
2.18.40
एतत् कुरु नरेन्द्रस्य वचनं रघुनन्दन।
सत्येन महता राम तारयस्व नरेश्वरम् ॥ २.१८.४० ॥
రఘువంశానందా! రామా! రాజు ఈ మాటను నెరవేర్చు; రామా, గొప్ప సత్యం ద్వారా ఈ నరేశ్వరుని ఉద్ధరించు.
2.18.41
इतीव तस्यां परुषं वदन्त्यां
न चैव रामः प्रविवेश शोकम्।
प्रविव्यथे चापि महानुभावो
राजा च पुत्रव्यसनाभितप्तः ॥ २.१८.४१ ॥
ఆమె ఇలా కఠినంగా మాట్లాడుతున్నప్పటికీ రాముడిలో శోకం చేరలేదు; కానీ ఆ మహానుభావుడైన రాజు కుమారుని కష్టంతో బాధపడి కలత చెందాడు.