ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.3.1
तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः।
प्रतिगृह्याब्रवीद् राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः ॥ २.३.१ ॥
ಅವರೆಲ್ಲರ ಕಮಲದಂತಹ ಅಂಜಲಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವೂ ಹಿತವೂ ಆದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.3.2
अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम।
यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ ॥ २.३.२ ॥
ಅಹೋ! ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಅತುಲ್ಯ. ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನನ್ನು ಯುವರಾಜ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಯಸುತ್ತೀರಲ್ಲವೇ.
2.3.3
वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम् ॥ २.३.३ ॥
ಅವರೇ ಕೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ವಾಮದೇವರೊಡನೆ (ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು).
2.3.4
चैत्रः श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः।
यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम् ॥ २.३.४ ॥
ಇದು ಶ್ರೀಮಂತ ಚೈತ್ರ ಮಾಸ; ಪುಣ್ಯಮಯವಾದುದು, ಕಾಡುಗಳು ಹೂ ಅರಳಿವೆ. ರಾಮನ ಯುವರಾಜ ಪದವಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಿ.
2.3.5
राज्ञस्तूपरते वाक्ये जनघोषो महानभूत्।
शनैस्तस्मिन् प्रशान्ते च जनघोषे जनाधिपः ॥ २.३.५ ॥
ರಾಜನ ಮಾತು ನಿಂತಾಗ ಜನರ ಮಹಾ ಕೋಲಾಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು; ಅದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶಾಂತವಾದಾಗ ಜನಾಧಿಪನಾದ ರಾಜನು (ಮುಂದುವರಿಸಿದನು).
2.3.6
वसिष्ठं मुनिशार्दूलं राजा वचनमब्रवीत्।
अभिषेकाय रामस्य यत् कर्म सपरिच्छदम् ॥ २.३.६ ॥
ರಾಜನು ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸಿಷ್ಠರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ.
2.3.7
तदद्य भगवन् सर्वमाज्ञापयितुमर्हसि।
तच्छ्रुत्वा भूमिपालस्य वसिष्ठो मुनिसत्तमः ॥ २.३.७ ॥
ಭಗವನ್, ಇಂದು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀವು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಬೇಕು. ರಾಜನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸಿಷ್ಠರು
2.3.8
आदिदेशाग्रतो राज्ञः स्थितान् युक्तान् कृताञ्जलीन्।
सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि ॥ २.३.८ ॥
ರಾಜನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿದ್ದ, ನೇಮಿತರಾದ, ಕೈಮುಗಿದ ಜನರಿಗೆ ಅವರು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರು: ಬಂಗಾರ ಮೊದಲಾದವು, ರತ್ನಗಳು, ಬಲಿ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿಗಳೂ.
2.3.9
शुक्लमाल्यानि लाजांश्च पृथक् च मधुसर्पिषी।
अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि ॥ २.३.९ ॥
ಬಿಳಿಯ ಮಾಲೆಗಳು, ಲಾಜೆ (ಹುರಿದ ಅಕ್ಕಿ), ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಜೇನು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ, ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ರಥ, ಎಲ್ಲಾ ಆಯುಧಗಳೂ.
2.3.10
चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।
चामरव्यजने चोभे ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम् ॥ २.३.१० ॥
ಚತುರಂಗ ಸೇನೆ, ಶುಭಲಕ್ಷಣದ ಆನೆ, ಎರಡು ಚಾಮರಗಳು, ಧ್ವಜ, ಬಿಳಿಯ ಛತ್ರವೂ.
2.3.11
शतं च शातकुम्भानां कुम्भानामग्निवर्चसाम्।
हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च ॥ २.३.११ ॥
ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಚಿನ್ನದ ನೂರು ಕೊಡಗಳು, ಚಿನ್ನದ ಕೊಂಬಿನ ಹೋರಿ, ಪೂರ್ಣ ಹುಲಿಚರ್ಮವೂ.
2.3.12
यच्चान्यत् किंचिदेष्टव्यं तत् सर्वमुपकल्प्यताम्।
उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारे महीपतेः ॥ २.३.१२ ॥
ಇನ್ನೂ ಏನೇನು ಬೇಕಾದರೂ, ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಿ; ಬೆಳಗ್ಗೆ ರಾಜನ ಅಗ್ನಿಗೃಹದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ.
2.3.13
अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च।
चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः ॥ २.३.१३ ॥
ಅಂತಃಪುರದ ದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ನಗರದ ಎಲ್ಲಾ ದ್ವಾರಗಳು ಚಂದನದ ಮಾಲೆಗಳಿಂದಲೂ, ಘ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಇಂಪಾದ ಧೂಪಗಳಿಂದಲೂ ಅಲಂಕೃತವಾಗಲಿ.
2.3.14
प्रशस्तमन्नं गुणवद् दधिक्षीरोपसेचनम्।
द्विजानां शतसाहस्रं यत्प्रकाममलं भवेत् ॥ २.३.१४ ॥
ದ್ವಿಜರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಮಂದಿಗೆ ಮೊಸರು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಿದ ಉತ್ತಮ, ಗುಣಯುಕ್ತ ಅನ್ನ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಇರಲಿ.
2.3.15
सत्कृत्य द्विजमुख्यानां श्वः प्रभाते प्रदीयताम्।
घृतं दधि च लाजाश्च दक्षिणाश्चापि पुष्कलाः ॥ २.३.१५ ॥
ನಾಳೆ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರು, ಲಾಜ ಮತ್ತು ಹೇರಳ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು.
2.3.16
सूर्येऽभ्युदितमात्रे श्वो भविता स्वस्तिवाचनम्।
ब्राह्मणाश्च निमन्त्र्यन्तां कल्प्यन्तामासनानि च ॥ २.३.१६ ॥
ನಾಳೆ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾದೊಡನೆಯೇ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ ನಡೆಯಲಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಆಸನಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಿ.
2.3.17
आबध्यन्तां पताकाश्च राजमार्गश्च सिच्यताम्।
सर्वे च तालापचरा गणिकाश्च स्वलंकृताः ॥ २.३.१७ ॥
ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಿ, ರಾಜಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸಲಿ. ನರ್ತಕರು, ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡ ಗಣಿಕೆಯರು ಎಲ್ಲರೂ ಇರಲಿ.
2.3.18
कक्ष्यां द्वितीयामासाद्य तिष्ठन्तु नृपवेश्मनः।
देवायतनचैत्येषु सान्नभक्ष्याः सदक्षिणाः ॥ २.३.१८ ॥
ಅರಮನೆಯ ಎರಡನೆಯ ಅಂಗಳವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅವರು ನಿಲ್ಲಲಿ; ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚೈತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನೀಡಲಿ.
2.3.19
उपस्थापयितव्याः स्युर्माल्ययोग्याः पृथक्पृथक्।
दीर्घासिबद्धगोधाश्च संनद्धा मृष्टवाससः ॥ २.३.१९ ॥
ಅವರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸೇವೆಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು; ಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾಗಿ, ಉದ್ದ ಖಡ್ಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತೋಳುಕವಚಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಕವಚ ಧರಿಸಿ, ಶುಭ್ರ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿದವರಾಗಿ.
2.3.20
महाराजाङ्गनं शूराः प्रविशन्तु महोदयम्।
एवं व्यादिश्य विप्रौ तु क्रियास्तत्र विनिष्ठितौ ॥ २.३.२० ॥
ಮಹಾರಾಜನ ಅಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಆ ಮಹಾ ಭವನದೊಳಗೆ ವೀರರು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ. ಹೀಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿ, ಅಲ್ಲಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ವಿಪ್ರರು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು.
2.3.21
चक्रतुश्चैव यच्छेषं पार्थिवाय निवेद्य च।
कृतमित्येव चाब्रूतामभिगम्य जगत्पतिम् ॥ २.३.२१ ॥
ಉಳಿದುದನ್ನೂ ಮಾಡಿ, ರಾಜನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿ, 'ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿಯಿತು' ಎಂದು ಹೀಗೆಯೇ ಹೇಳಿದರು; ಜಗತ್ಪತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ.
2.3.22
यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजोत्तमौ।
ततः सुमन्त्रं द्युतिमान् राजा वचनमब्रवीत् ॥ २.३.२२ ॥
ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಉತ್ತಮ ದ್ವಿಜರು. ಆಗ ತೇಜಸ್ವಿ ರಾಜನು ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಈ ಮಾತು ಹೇಳಿದನು.
2.3.23
रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति।
स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात् ॥ २.३.२३ ॥
"ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯಾದ ರಾಮನನ್ನು ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕರೆತಾ." ರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಸುಮಂತ್ರನು 'ಹಾಗೆಯೇ' ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು.
2.3.24
रामं तत्रानयांचक्रे रथेन रथिनां वरम्।
अथ तत्र सहासीनास्तदा दशरथं नृपम् ॥ २.३.२४ ॥
ಅಲ್ಲಿ ರಥಿಕರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನನ್ನು ರಥದಲ್ಲಿ ಕರೆತಂದನು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ರಾಜ ದಶರಥನ ಬಳಿ.
2.3.25
प्राच्योदीच्या प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः।
म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः ॥ २.३.२५ ॥
ಪೂರ್ವ, ಉತ್ತರ, ಪಶ್ಚಿಮ, ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ರಾಜರು, ಮ್ಲೇಚ್ಛರು, ಆರ್ಯರು, ಕಾಡು ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಇತರರು;
2.3.26
उपासांचक्रिरे सर्वे तं देवा वासवं यथा।
तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः ॥ २.३.२६ ॥
ದೇವತೆಗಳು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವಂತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಿದರು. ಅವರ ನಡುವೆ ಆ ರಾಜರ್ಷಿ ಮರುತ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಇದ್ದನು.
2.3.27
प्रासादस्थो दशरथो ददर्शायान्तमात्मजम्।
गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम् ॥ २.३.२७ ॥
ಅರಮನೆಯ ಮಹಡಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದ ದಶರಥನು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಅವನು ಗಂಧರ್ವರಾಜನಂತೆ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು.
2.3.28
दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।
चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम् ॥ २.३.२८ ॥
ಉದ್ದ ಬಾಹುಗಳುಳ್ಳವನು, ಮಹಾ ಸಾಹಸಿ, ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯ ನಡಿಗೆಯುಳ್ಳವನು, ಚಂದ್ರಮುಖನು — ರಾಮನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನನಾಗಿದ್ದನು.
2.3.29
रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।
घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः ॥ २.३.२९ ॥
ತನ್ನ ರೂಪ ಮತ್ತು ಉದಾರ ಗುಣಗಳಿಂದ ಪುರುಷರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹರಿಸುವವನು — ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಬೆಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಮೇಘವು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವಂತೆ ಇದ್ದನು.
2.3.30
न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।
अवतार्य सुमन्त्रस्तु राघवं स्यन्दनोत्तमात् ॥ २.३.३० ॥
ಬರುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ರಾಜನಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಸುಮಂತ್ರನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥದಿಂದ ರಾಘವನನ್ನು ಇಳಿಸಿದನು.
2.3.31
पितुः समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्।
स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं रघुनन्दनः ॥ २.३.३१ ॥
ತಂದೆಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವನ ಹಿಂದೆ ಕೈಮುಗಿದು ನಡೆದನು; ರಘುನಂದನನು ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಂತಿದ್ದ ಆ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.
2.3.32
आरुरोह नृपं द्रष्टुं सहसा तेन राघवः।
स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके ॥ २.३.३२ ॥
ರಾಜನನ್ನು ನೋಡಲು ರಾಘವನು ತಕ್ಷಣ ಆ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಏರಿದನು; ಕೈಮುಗಿದು ತಂದೆಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
2.3.33
नाम स्वं श्रावयन् रामो ववन्दे चरणौ पितुः।
तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः ॥ २.३.३३ ॥
ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ರಾಮನು ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿದನು; ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕೈಮುಗಿದು ನಿಂತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ರಾಜನು ನೋಡಿದನು.
2.3.34
गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्।
तस्मै चाभ्युद्यतं सम्यङ्मणिकाञ्चनभूषितम् ॥ २.३.३४ ॥
ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎಳೆದು ರಾಜನು ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು; ಅವನಿಗಾಗಿ ರತ್ನ-ಚಿನ್ನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಆಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು.
2.3.35
दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्।
तथाऽऽसनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः ॥ २.३.३५ ॥
ರಾಜನು ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಸುಂದರವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು; ಆ ಉತ್ತಮ ಆಸನವನ್ನು ಪಡೆದು ರಾಘವನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
2.3.36
स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः।
तेन विभ्राजिता तत्र सा सभापि व्यरोचत ॥ २.३.३६ ॥
ಉದಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನದೇ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಮೇರುವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವಂತೆ, ಅವನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾದ ಆ ಸಭೆಯೂ ಹೊಳೆಯಿತು.
2.3.37
विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना।
तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम् ॥ २.३.३७ ॥
ಶರತ್ಕಾಲದ ಆಕಾಶ ನಿರ್ಮಲ ಗ್ರಹ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಶೋಭಿಸುವಂತೆ, ರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗನನ್ನು ನೋಡಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು.
2.3.38
अलंकृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्।
स तं सुस्थितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः ॥ २.३.३८ ॥
ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನೇ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಂಡಂತೆ, ಪುತ್ರವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಜನು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
2.3.39
उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव कश्यपः।
ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशः सुतः ॥ २.३.३९ ॥
ರಾಜನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು, ಕಶ್ಯಪನು ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ — ನೀನು ನನ್ನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ, ಅವಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೀಯೆ.
2.3.40
उत्पन्नस्त्वं गुणज्येष्ठो मम रामात्मजः प्रियः।
त्वया यतः प्रजाश्चेमाः स्वगुणैरनुरञ्जिताः ॥ २.३.४० ॥
ನೀನು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೀಯೆ; ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ರಾಮನ ಮಗ ನೀನು. ನಿನ್ನ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
2.3.41
तस्मात् त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि।
कामतस्त्वं प्रकृत्यैव निर्णीतो गुणवानिति ॥ २.३.४१ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಪುಷ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರದ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯುವರಾಜ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆ. ನೀನು ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಗುಣವಂತನೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವೆ.
2.3.42
गुणवत्यपि तु स्नेहात् पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्।
भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः ॥ २.३.४२ ॥
ನೀನು ಗುಣವಂತನಾದರೂ, ಮಗನೇ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಿನಗೆ ಹಿತವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಮತ್ತೆ ವಿನಯವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸದಾ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ ಹೊಂದಿರು.
2.3.43
कामक्रोधसमुत्थानि त्यजस्व व्यसनानि च।
परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा ॥ २.३.४३ ॥
ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದುರ್ವ್ಯಸನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು; ಗುಪ್ತವಾಗಿಯೂ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿಯೂ ನಡೆತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೋ.
2.3.44
अमात्यप्रभृतीः सर्वाः प्रजाश्चैवानुरञ्जय।
कोष्ठागारायुधागारैः कृत्वा संनिचयान् बहून् ॥ २.३.४४ ॥
ಮಂತ್ರಿಗಳೇ ಮೊದಲಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನೂ ಸಂತೋಷಪಡಿಸು; ಭಂಡಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಹಳ ಸಂಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಡು.
2.3.45
इष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्।
तस्य नन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वामृतमिवामराः ॥ २.३.४५ ॥
ಪ್ರೀತಿಯ, ಅನುರಕ್ತರಾದ ಪ್ರಜೆಗಳೊಡನೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನ ಮಿತ್ರರು, ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆದ ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಸಂತೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
2.3.46
तस्मात् पुत्र त्वमात्मानं नियम्यैवं समाचर।
तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः ॥ २.३.४६ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಮಗನೇ, ನೀನು ನಿನ್ನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೀಗೆ ನಡೆದುಕೋ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ, ರಾಮನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡುವ ಅವನ ಹಿತೈಷಿಗಳು—
2.3.47
त्वरिताः शीघ्रमागत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्।
सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च ॥ २.३.४७ ॥
ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದು ಅವರು ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವಳು ಚಿನ್ನ, ಹಸುಗಳು, ಹಲವು ವಿಧದ ರತ್ನಗಳು—
2.3.48
व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा।
अथाभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः।
ययौ स्वं द्युतिमद् वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः ॥ २.३.४८ ॥
ಆ ಉತ್ತಮ ಮಹಿಳೆ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಶುಭಸುದ್ದಿ ತಂದವರಿಗೆ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಳು. ಬಳಿಕ ರಾಘವನು ರಾಜನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ರಥವನ್ನೇರಿ, ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ವಿ ಭವನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.
2.3.49
ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्त-
च्छ्रुत्वा तदा लाभमिवेष्टमाशु।
नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वा
देवान् समानर्चुरभिप्रहृष्टाः ॥ २.३.४९ ॥
ಪೌರರು ರಾಜನ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬಯಸಿದ ಲಾಭ ದೊರೆತಂತೆ ಬೇಗನೆ ರಾಜನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ, ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು.