ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.3.1
तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः।
प्रतिगृह्याब्रवीद् राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः ॥ २.३.१ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਜੁੜੇ ਹੱਥ ਕਬੂਲ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਆਖੇ।
2.3.2
अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम।
यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ ॥ २.३.२ ॥
ਅਹੋ! ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦਵੀ ਤੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।
2.3.3
वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम् ॥ २.३.३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਣਦਿਆਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਨੂੰ (ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ)।
2.3.4
चैत्रः श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः।
यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम् ॥ २.३.४ ॥
ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨਾ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
2.3.5
राज्ञस्तूपरते वाक्ये जनघोषो महानभूत्।
शनैस्तस्मिन् प्रशान्ते च जनघोषे जनाधिपः ॥ २.३.५ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਮੁੱਕਦਿਆਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ; ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਜਨਾਧਿਪ ਰਾਜੇ ਨੇ (ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ)।
2.3.6
वसिष्ठं मुनिशार्दूलं राजा वचनमब्रवीत्।
अभिषेकाय रामस्य यत् कर्म सपरिच्छदम् ॥ २.३.६ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀ ਸਮੇਤ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।
2.3.7
तदद्य भगवन् सर्वमाज्ञापयितुमर्हसि।
तच्छ्रुत्वा भूमिपालस्य वसिष्ठो मुनिसत्तमः ॥ २.३.७ ॥
ਹੇ ਭਗਵਨ, ਅੱਜ ਇਹ ਸਭ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼ਰੇਸ਼ਠ ਵਸਿਸ਼ਠ
2.3.8
आदिदेशाग्रतो राज्ञः स्थितान् युक्तान् कृताञ्जलीन्।
सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि ॥ २.३.८ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਨਿਯੁਕਤ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: ਸੋਨਾ ਆਦਿ, ਰਤਨ, ਬਲੀ-ਸਮੱਗਰੀ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਵੀ।
2.3.9
शुक्लमाल्यानि लाजांश्च पृथक् च मधुसर्पिषी।
अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि ॥ २.३.९ ॥
ਚਿੱਟੇ ਹਾਰ, ਲਾਜਾ (ਮੁਰਮੁਰੇ), ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਘਿਓ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ, ਰਥ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵੀ।
2.3.10
चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।
चामरव्यजने चोभे ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम् ॥ २.३.१० ॥
ਚਤੁਰੰਗ ਸੈਨਾ, ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ, ਦੋਵੇਂ ਚਾਮਰ-ਪੱਖੇ, ਝੰਡਾ ਤੇ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰ ਵੀ।
2.3.11
शतं च शातकुम्भानां कुम्भानामग्निवर्चसाम्।
हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च ॥ २.३.११ ॥
ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੌ ਘੜੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬਲਦ, ਪੂਰੀ ਬਾਘ ਦੀ ਖੱਲ ਵੀ।
2.3.12
यच्चान्यत् किंचिदेष्टव्यं तत् सर्वमुपकल्प्यताम्।
उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारे महीपतेः ॥ २.३.१२ ॥
ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਗਨੀਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
2.3.13
अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च।
चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः ॥ २.३.१३ ॥
ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਚੰਦਨ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਧੂਪ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਜਾਣ।
2.3.14
प्रशस्तमन्नं गुणवद् दधिक्षीरोपसेचनम्।
द्विजानां शतसाहस्रं यत्प्रकाममलं भवेत् ॥ २.३.१४ ॥
ਦਵਿਜਾਂ ਲਈ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਗਿਆ ਉੱਤਮ, ਗੁਣਵਾਨ ਅੰਨ ਇੱਕ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਨ ਚਾਹੇ ਤੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇ।
2.3.15
सत्कृत्य द्विजमुख्यानां श्वः प्रभाते प्रदीयताम्।
घृतं दधि च लाजाश्च दक्षिणाश्चापि पुष्कलाः ॥ २.३.१५ ॥
ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਿਓ, ਦਹੀਂ, ਲਾਜਾ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
2.3.16
सूर्येऽभ्युदितमात्रे श्वो भविता स्वस्तिवाचनम्।
ब्राह्मणाश्च निमन्त्र्यन्तां कल्प्यन्तामासनानि च ॥ २.३.१६ ॥
ਕੱਲ੍ਹ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਸਵਸਤਿਵਾਚਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਆਸਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।
2.3.17
आबध्यन्तां पताकाश्च राजमार्गश्च सिच्यताम्।
सर्वे च तालापचरा गणिकाश्च स्वलंकृताः ॥ २.३.१७ ॥
ਝੰਡੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ, ਰਾਜਮਾਰਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਸਾਰੇ ਨਚਾਰ-ਵਾਜੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਆਂ ਗਣਿਕਾਵਾਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ।
2.3.18
कक्ष्यां द्वितीयामासाद्य तिष्ठन्तु नृपवेश्मनः।
देवायतनचैत्येषु सान्नभक्ष्याः सदक्षिणाः ॥ २.३.१८ ॥
ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਹੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ; ਦੇਵ-ਮੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਚੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਅਤੇ ਭੋਜਨ-ਪਦਾਰਥ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ।
2.3.19
उपस्थापयितव्याः स्युर्माल्ययोग्याः पृथक्पृथक्।
दीर्घासिबद्धगोधाश्च संनद्धा मृष्टवाससः ॥ २.३.१९ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਲੰਮੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਂਹ-ਰੱਖਿਅਕ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਕਵਚ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।
2.3.20
महाराजाङ्गनं शूराः प्रविशन्तु महोदयम्।
एवं व्यादिश्य विप्रौ तु क्रियास्तत्र विनिष्ठितौ ॥ २.३.२० ॥
ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਵੱਡੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਮੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਥੇ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ।
2.3.21
चक्रतुश्चैव यच्छेषं पार्थिवाय निवेद्य च।
कृतमित्येव चाब्रूतामभिगम्य जगत्पतिम् ॥ २.३.२१ ॥
ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, 'ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਿਹਾ; ਜਗਤਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ।
2.3.22
यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजोत्तमौ।
ततः सुमन्त्रं द्युतिमान् राजा वचनमब्रवीत् ॥ २.३.२२ ॥
ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖ਼ੁਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਸ਼ ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਫਿਰ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.3.23
रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति।
स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात् ॥ २.३.२३ ॥
"ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਲੈ ਆਓ।" ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ 'ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ' ਕਹਿ ਕੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ।
2.3.24
रामं तत्रानयांचक्रे रथेन रथिनां वरम्।
अथ तत्र सहासीनास्तदा दशरथं नृपम् ॥ २.३.२४ ॥
ਉੱਥੇ ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ ਰਾਜੇ ਦਸ਼ਰਥ ਕੋਲ।
2.3.25
प्राच्योदीच्या प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः।
म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः ॥ २.३.२५ ॥
ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰ, ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਮਲੇਚ੍ਛ ਅਤੇ ਆਰਿਆ, ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਲੋਕ;
2.3.26
उपासांचक्रिरे सर्वे तं देवा वासवं यथा।
तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः ॥ २.३.२६ ॥
ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਮਰੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ।
2.3.27
प्रासादस्थो दशरथो ददर्शायान्तमात्मजम्।
गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम् ॥ २.३.२७ ॥
ਮਹਿਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ; ਉਹ ਗੰਧਰਵਰਾਜ ਵਰਗਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।
2.3.28
दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।
चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम् ॥ २.३.२८ ॥
ਲੰਮੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਹੌਸਲੇ ਵਾਲਾ, ਮਦਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ, ਚੰਦਰਮੁਖੀ — ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਦਿਸਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
2.3.29
रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।
घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः ॥ २.३.२९ ॥
ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਮਨ ਹਰਨ ਵਾਲੇ — ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਤਪੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਬੱਦਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ।
2.3.30
न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।
अवतार्य सुमन्त्रस्तु राघवं स्यन्दनोत्तमात् ॥ २.३.३० ॥
ਆਉਂਦੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ ਉੱਤਮ ਰਥ ਤੋਂ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਉਤਾਰਿਆ।
2.3.31
पितुः समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्।
स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं रघुनन्दनः ॥ २.३.३१ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੁਰੇ; ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਕੈਲਾਸ ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗਾ ਉਹ ਮਹਲ ਵੇਖਿਆ।
2.3.32
आरुरोह नृपं द्रष्टुं सहसा तेन राघवः।
स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके ॥ २.३.३२ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਰਾਘਵ ਝੱਟ ਉਸ ਮਹਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
2.3.33
नाम स्वं श्रावयन् रामो ववन्दे चरणौ पितुः।
तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः ॥ २.३.३३ ॥
ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ; ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਕੋਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
2.3.34
गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्।
तस्मै चाभ्युद्यतं सम्यङ्मणिकाञ्चनभूषितम् ॥ २.३.३४ ॥
ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਆਸਨ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ।
2.3.35
दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्।
तथाऽऽसनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः ॥ २.३.३५ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਮ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਪਾ ਕੇ ਰਾਘਵ ਚਮਕ ਉੱਠੇ।
2.3.36
स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः।
तेन विभ्राजिता तत्र सा सभापि व्यरोचत ॥ २.३.३६ ॥
ਉਦੇ ਵੇਲੇ ਨਿਰਮਲ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨਾਲ ਚਮਕੀ ਉਹ ਸਭਾ ਵੀ ਜਗ-ਮਗ ਕਰ ਉੱਠੀ।
2.3.37
विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना।
तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम् ॥ २.३.३७ ॥
ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਅਕਾਸ਼ ਨਿਰਮਲ ਗ੍ਰਹਾਂ-ਨਛੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਇਆ।
2.3.38
अलंकृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्।
स तं सुस्थितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः ॥ २.३.३८ ॥
ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਵੇਖਣ ਵਾਂਗ, ਪੁੱਤਰਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
2.3.39
उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव कश्यपः।
ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशः सुतः ॥ २.३.३९ ॥
ਕਸ਼ਯਪ ਨੇ ਦੇਵੇਂਦਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਬੋਲਿਆ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ — ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਰਾਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਸਦਾ ਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ।
2.3.40
उत्पन्नस्त्वं गुणज्येष्ठो मम रामात्मजः प्रियः।
त्वया यतः प्रजाश्चेमाः स्वगुणैरनुरञ्जिताः ॥ २.३.४० ॥
ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ; ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੂੰ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਪਰਜਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਈ ਹੈ।
2.3.41
तस्मात् त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि।
कामतस्त्वं प्रकृत्यैव निर्णीतो गुणवानिति ॥ २.३.४१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਪੁਸ਼ਯ ਨਛੱਤਰ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਤੂੰ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਣਵਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।
2.3.42
गुणवत्यपि तु स्नेहात् पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्।
भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः ॥ २.३.४२ ॥
ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੋਹ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਖਾਂਗਾ। ਮੁੜ ਨਿਮਰਤਾ ਧਾਰ ਕੇ ਸਦਾ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਰਹਿ।
2.3.43
कामक्रोधसमुत्थानि त्यजस्व व्यसनानि च।
परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा ॥ २.३.४३ ॥
ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਸਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤ।
2.3.44
अमात्यप्रभृतीः सर्वाः प्रजाश्चैवानुरञ्जय।
कोष्ठागारायुधागारैः कृत्वा संनिचयान् बहून् ॥ २.३.४४ ॥
ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖ; ਖ਼ਜ਼ਾਨਿਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸੰਚਯ ਕਰਕੇ ਰੱਖ।
2.3.45
इष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्।
तस्य नन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वामृतमिवामराः ॥ २.३.४५ ॥
ਜੋ ਰਾਜਾ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਅਨੁਰਕਤ ਪਰਜਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2.3.46
तस्मात् पुत्र त्वमात्मानं नियम्यैवं समाचर।
तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः ॥ २.३.४६ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਹਿਰਦ ਮਿੱਤਰ—
2.3.47
त्वरिताः शीघ्रमागत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्।
सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च ॥ २.३.४७ ॥
ਛੇਤੀ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਨਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਰਤਨ—
2.3.48
व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा।
अथाभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः।
ययौ स्वं द्युतिमद् वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः ॥ २.३.४८ ॥
ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜੋਮਈ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਗਏ।
2.3.49
ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्त-
च्छ्रुत्वा तदा लाभमिवेष्टमाशु।
नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वा
देवान् समानर्चुरभिप्रहृष्टाः ॥ २.३.४९ ॥
ਨਗਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਤ ਲਾਭ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਤੁਰੰਤ ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਘਰੀਂ ਜਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।