ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.3.1
तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः।
प्रतिगृह्याब्रवीद् राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः ॥ २.३.१ ॥
ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତଙ୍କର ପଦ୍ମ ପରି ଯୋଡ଼ା ହାତ ଗ୍ରହଣ କରି ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.3.2
अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम।
यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ ॥ २.३.२ ॥
ଅହୋ! ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ; ମୋର ପ୍ରଭାବ ଅତୁଳନୀୟ। ଆପଣମାନେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ପଦରେ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି।
2.3.3
वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम् ॥ २.३.३ ॥
ସେମାନେ ଶୁଣୁଥିବା ସମୟରେ ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବାମଦେବଙ୍କୁ (ରାଜା କହିଲେ)।
2.3.4
चैत्रः श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः।
यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम् ॥ २.३.४ ॥
ଏହା ଶ୍ରୀମାନ ଚୈତ୍ର ମାସ; ପବିତ୍ର, ବନସବୁ ପୁଷ୍ପିତ। ରାମଙ୍କ ଯୁବରାଜ ପଦ ପାଇଁ ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ।
2.3.5
राज्ञस्तूपरते वाक्ये जनघोषो महानभूत्।
शनैस्तस्मिन् प्रशान्ते च जनघोषे जनाधिपः ॥ २.३.५ ॥
ରାଜାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବାରୁ ଲୋକଙ୍କର ମହା କୋଳାହଳ ହେଲା; ତାହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଶାନ୍ତ ହେବାରୁ ଜନାଧିପ ରାଜା (ଆଗକୁ କହିଲେ)।
2.3.6
वसिष्ठं मुनिशार्दूलं राजा वचनमब्रवीत्।
अभिषेकाय रामस्य यत् कर्म सपरिच्छदम् ॥ २.३.६ ॥
ରାଜା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ: ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସବୁ କର୍ମ ଆବଶ୍ୟକ, ସେସବୁ ସାମଗ୍ରୀ ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ।
2.3.7
तदद्य भगवन् सर्वमाज्ञापयितुमर्हसि।
तच्छ्रुत्वा भूमिपालस्य वसिष्ठो मुनिसत्तमः ॥ २.३.७ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ଆଜି ଏ ସବୁ ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ। ରାଜାଙ୍କ ସେହି କଥା ଶୁଣି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ
2.3.8
आदिदेशाग्रतो राज्ञः स्थितान् युक्तान् कृताञ्जलीन्।
सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि ॥ २.३.८ ॥
ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା, ନିଯୁକ୍ତ, ହାତଯୋଡ଼ା ଲୋକଙ୍କୁ ସେ ଆଦେଶ ଦେଲେ: ସୁନା ଆଦି, ରତ୍ନ, ବଳି-ସାମଗ୍ରୀ, ସମସ୍ତ ଔଷଧି ମଧ୍ୟ।
2.3.9
शुक्लमाल्यानि लाजांश्च पृथक् च मधुसर्पिषी।
अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि ॥ २.३.९ ॥
ଧଳା ମାଳା, ଲାଜା (ଚୂଡ଼ା), ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ମହୁ ଓ ଘିଅ, ନୂଆ ବସ୍ତ୍ର, ରଥ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ।
2.3.10
चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।
चामरव्यजने चोभे ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम् ॥ २.३.१० ॥
ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନା, ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ହାତୀ, ଦୁଇଟି ଚାମର-ବ୍ୟଜନ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ର ମଧ୍ୟ।
2.3.11
शतं च शातकुम्भानां कुम्भानामग्निवर्चसाम्।
हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च ॥ २.३.११ ॥
ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୁନାର ଶହେ କୁମ୍ଭ, ସୁନାଶୃଙ୍ଗ ଷଣ୍ଢ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଘଛାଲ ମଧ୍ୟ।
2.3.12
यच्चान्यत् किंचिदेष्टव्यं तत् सर्वमुपकल्प्यताम्।
उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारे महीपतेः ॥ २.३.१२ ॥
ଆଉ ଯାହା କିଛି ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉ; ପ୍ରଭାତରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନିଗୃହରେ ତାହା ଉପସ୍ଥିତ କରାଯାଉ।
2.3.13
अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च।
चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः ॥ २.३.१३ ॥
ଅନ୍ତଃପୁରର ଦ୍ୱାର ଓ ସମଗ୍ର ନଗରର ଦ୍ୱାର ଚନ୍ଦନ-ମାଳାରେ ଏବଂ ଘ୍ରାଣପ୍ରିୟ ଧୂପରେ ସଜ୍ଜିତ ହେଉ।
2.3.14
प्रशस्तमन्नं गुणवद् दधिक्षीरोपसेचनम्।
द्विजानां शतसाहस्रं यत्प्रकाममलं भवेत् ॥ २.३.१४ ॥
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦହି ଓ କ୍ଷୀର ସହିତ ପରିବେଷିତ ଉତ୍ତମ, ଗୁଣବନ୍ତ ଅନ୍ନ ଲକ୍ଷେ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ହେଉ।
2.3.15
सत्कृत्य द्विजमुख्यानां श्वः प्रभाते प्रदीयताम्।
घृतं दधि च लाजाश्च दक्षिणाश्चापि पुष्कलाः ॥ २.३.१५ ॥
ଆସନ୍ତା କାଲି ପ୍ରଭାତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି ଘିଅ, ଦହି, ଲାଜା ଓ ପ୍ରଚୁର ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯାଉ।
2.3.16
सूर्येऽभ्युदितमात्रे श्वो भविता स्वस्तिवाचनम्।
ब्राह्मणाश्च निमन्त्र्यन्तां कल्प्यन्तामासनानि च ॥ २.३.१६ ॥
ଆସନ୍ତା କାଲି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେବା ମାତ୍ରେ ସ୍ୱସ୍ତିବାଚନ ହେବ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଉ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ।
2.3.17
आबध्यन्तां पताकाश्च राजमार्गश्च सिच्यताम्।
सर्वे च तालापचरा गणिकाश्च स्वलंकृताः ॥ २.३.१७ ॥
ପତାକା ବାନ୍ଧାଯାଉ, ରାଜମାର୍ଗରେ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରାଯାଉ। ନର୍ତ୍ତକ, ବାଦକ ଓ ସୁସଜ୍ଜିତ ଗଣିକାମାନେ ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ରହନ୍ତୁ।
2.3.18
कक्ष्यां द्वितीयामासाद्य तिष्ठन्तु नृपवेश्मनः।
देवायतनचैत्येषु सान्नभक्ष्याः सदक्षिणाः ॥ २.३.१८ ॥
ରାଜଗୃହର ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ପହଞ୍ଚି ସେମାନେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତୁ; ଦେବାଳୟ ଓ ଚୈତ୍ୟମାନଙ୍କରେ ଅନ୍ନ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଦିଆଯାଉ।
2.3.19
उपस्थापयितव्याः स्युर्माल्ययोग्याः पृथक्पृथक्।
दीर्घासिबद्धगोधाश्च संनद्धा मृष्टवाससः ॥ २.३.१९ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବରେ ସେବାରେ ଠିଆ କରାଯିବା ଉଚିତ; ମାଳାରେ ସଜ୍ଜିତ, ଲମ୍ବା ଖଡ୍ଗ ଓ ବାହୁ-ରକ୍ଷକ ବନ୍ଧା, କବଚ ପରିହିତ ଏବଂ ପରିଷ୍କାର ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ।
2.3.20
महाराजाङ्गनं शूराः प्रविशन्तु महोदयम्।
एवं व्यादिश्य विप्रौ तु क्रियास्तत्र विनिष्ठितौ ॥ २.३.२० ॥
ମହାରାଜଙ୍କ ଅଙ୍ଗଣରେ, ସେ ମହାନ ପ୍ରାସାଦରେ ବୀରମାନେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଆଦେଶ ଦେଇ ସେହି ଦୁଇ ବିପ୍ର ସେଠାରେ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ।
2.3.21
चक्रतुश्चैव यच्छेषं पार्थिवाय निवेद्य च।
कृतमित्येव चाब्रूतामभिगम्य जगत्पतिम् ॥ २.३.२१ ॥
ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରି, ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, 'କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା' ବୋଲି ସେହିପରି କହିଲେ; ଜଗତ୍ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ।
2.3.22
यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजोत्तमौ।
ततः सुमन्त्रं द्युतिमान् राजा वचनमब्रवीत् ॥ २.३.२२ ॥
କହିଥିବା ପରି ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ଦୁଇ ଉତ୍ତମ ଦ୍ୱିଜ। ତା'ପରେ ତେଜସ୍ୱୀ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.3.23
रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति।
स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात् ॥ २.३.२३ ॥
"ଆତ୍ମସଂଯମୀ ରାମଙ୍କୁ ଆପଣ ଶୀଘ୍ର ଆଣନ୍ତୁ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସୁମନ୍ତ୍ର 'ସେହିପରି' କହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।
2.3.24
रामं तत्रानयांचक्रे रथेन रथिनां वरम्।
अथ तत्र सहासीनास्तदा दशरथं नृपम् ॥ २.३.२४ ॥
ସେଠାରେ ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ ରଥରେ ଆଣିଲେ। ତା'ପରେ ସେଠାରେ ଏକତ୍ର ବସିଥିବା ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ନିକଟରେ।
2.3.25
प्राच्योदीच्या प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः।
म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः ॥ २.३.२५ ॥
ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ରାଜାମାନେ, ମ୍ଳେଚ୍ଛ ଓ ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ବନ ଓ ପର୍ବତ ଶେଷରେ ବାସ କରୁଥିବା ଅନ୍ୟମାନେ;
2.3.26
उपासांचक्रिरे सर्वे तं देवा वासवं यथा।
तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः ॥ २.३.२६ ॥
ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ରାଜର୍ଷି ମରୁଦ୍ଗଣ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶୋଭିତ ହେଲେ।
2.3.27
प्रासादस्थो दशरथो ददर्शायान्तमात्मजम्।
गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम् ॥ २.३.२७ ॥
ପ୍ରାସାଦ ଉପରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଦଶରଥ ଆସୁଥିବା ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ସଦୃଶ ଓ ଜଗତରେ ପରାକ୍ରମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଥିଲେ।
2.3.28
दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।
चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम् ॥ २.३.२८ ॥
ଦୀର୍ଘ ବାହୁ, ମହାସତ୍ତ୍ୱ, ମଦମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ଗମନକାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖ — ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ ଥିଲେ।
2.3.29
रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।
घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः ॥ २.३.२९ ॥
ରୂପ ଓ ଔଦାର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ମନ ହରଣକାରୀ — ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ତାତିଥିବା ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ମେଘ ଆନନ୍ଦିତ କରେ ପରି।
2.3.30
न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।
अवतार्य सुमन्त्रस्तु राघवं स्यन्दनोत्तमात् ॥ २.३.३० ॥
ଆସୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ରାଜା ତୃପ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ। ତା'ପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ତମ ରଥରୁ ରାଘବଙ୍କୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ।
2.3.31
पितुः समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्।
स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं रघुनन्दनः ॥ २.३.३१ ॥
ପିତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପଛେ ହାତଯୋଡ଼ି ଚାଲିଲେ; ରଘୁନନ୍ଦନ କୈଳାସ ଶିଖର ପରି ସେହି ପ୍ରାସାଦକୁ ଦେଖିଲେ।
2.3.32
आरुरोह नृपं द्रष्टुं सहसा तेन राघवः।
स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके ॥ २.३.३२ ॥
ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ରାଘବ ତୁରନ୍ତ ସେହି ପ୍ରାସାଦରେ ଚଢ଼ିଲେ; ହାତଯୋଡ଼ି ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
2.3.33
नाम स्वं श्रावयन् रामो ववन्दे चरणौ पितुः।
तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः ॥ २.३.३३ ॥
ନିଜ ନାମ କହି ରାମ ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ବନ୍ଦନା କଲେ; ପ୍ରଣାମ କରି ପାଖରେ ହାତଯୋଡ଼ି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ରାଜା ଦେଖିଲେ।
2.3.34
गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्।
तस्मै चाभ्युद्यतं सम्यङ्मणिकाञ्चनभूषितम् ॥ २.३.३४ ॥
ହାତ ଧରି ଟାଣି ରାଜା ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଆସନ ଉଠାଯାଇଥିଲା।
2.3.35
दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्।
तथाऽऽसनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः ॥ २.३.३५ ॥
ରାଜା ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ଦେବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ; ସେହି ଉତ୍ତମ ଆସନ ପାଇ ରାଘବ ଝଲମଲ କଲେ।
2.3.36
स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः।
तेन विभ्राजिता तत्र सा सभापि व्यरोचत ॥ २.३.३६ ॥
ଉଦୟ ସମୟରେ ନିର୍ମଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ମେରୁକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ, ସେହିପରି ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଭାସିତ ସେ ସଭାଗୃହ ମଧ୍ୟ ଝଲମଲ କଲା।
2.3.37
विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना।
तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम् ॥ २.३.३७ ॥
ଶରତ ଋତୁର ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଶୋଭେ, ସେହିପରି ରାଜା ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
2.3.38
अलंकृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्।
स तं सुस्थितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः ॥ २.३.३८ ॥
ଦର୍ପଣରେ ନିଜକୁ ଅଳଙ୍କୃତ ଦେଖିବା ପରି, ପୁତ୍ରବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସେଠାରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିବା ସେହି ପୁତ୍ର ସହ କଥା କହିଲେ।
2.3.39
उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव कश्यपः।
ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशः सुतः ॥ २.३.३९ ॥
କଶ୍ୟପ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିବା ପରି ରାଜା ଏ ବାକ୍ୟ କହିଲେ — ତୁମେ ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ପତ୍ନୀଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମିଛ, ଯିଏ ମୋ ସମାନ, ଏବଂ ତୁମେ ତାଙ୍କ ଉପଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ର।
2.3.40
उत्पन्नस्त्वं गुणज्येष्ठो मम रामात्मजः प्रियः।
त्वया यतः प्रजाश्चेमाः स्वगुणैरनुरञ्जिताः ॥ २.३.४० ॥
ତୁମେ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ ଜନ୍ମିଛ; ମୋ ପ୍ରିୟ ରାମଙ୍କ ପୁତ୍ର ତୁମେ। ତୁମର ନିଜ ଗୁଣରେ ଏ ପ୍ରଜାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
2.3.41
तस्मात् त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि।
कामतस्त्वं प्रकृत्यैव निर्णीतो गुणवानिति ॥ २.३.४१ ॥
ଅତଏବ ତୁମେ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗରେ ଯୌବରାଜ୍ୟ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କର। ତୁମେ ସ୍ୱଭାବରୁ ଗୁଣବାନ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛ।
2.3.42
गुणवत्यपि तु स्नेहात् पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्।
भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः ॥ २.३.४२ ॥
ତୁମେ ଗୁଣବାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ପୁତ୍ର, ସ୍ନେହରୁ ତୁମକୁ ହିତକର କଥା କହିବି। ପୁଣି ବିନୟ ଧାରଣ କରି ସର୍ବଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ହୋଇ ରୁହ।
2.3.43
कामक्रोधसमुत्थानि त्यजस्व व्यसनानि च।
परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा ॥ २.३.४३ ॥
କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟସନଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କର; ଗୁପ୍ତ ଓ ପ୍ରକାଶ୍ୟ ଉଭୟ ପ୍ରକାରେ ସଦାଚାରରେ ରୁହ।
2.3.44
अमात्यप्रभृतीः सर्वाः प्रजाश्चैवानुरञ्जय।
कोष्ठागारायुधागारैः कृत्वा संनिचयान् बहून् ॥ २.३.४४ ॥
ଅମାତ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ରଖ; ଭଣ୍ଡାର ଓ ଅସ୍ତ୍ରାଗାରରେ ବହୁ ସଞ୍ଚୟ କରି ରଖ।
2.3.45
इष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्।
तस्य नन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वामृतमिवामराः ॥ २.३.४५ ॥
ପ୍ରିୟ ଓ ଅନୁରକ୍ତ ପ୍ରଜା ସହିତ ଯେଉଁ ରାଜା ପୃଥିବୀ ପାଳନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେ ଅମୃତ ପାଇଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।
2.3.46
तस्मात् पुत्र त्वमात्मानं नियम्यैवं समाचर।
तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः ॥ २.३.४६ ॥
ଅତଏବ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏହିପରି ଆଚରଣ କର। ଏହା ଶୁଣି ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟକାରୀ ସୁହୃଦମାନେ—
2.3.47
त्वरिताः शीघ्रमागत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्।
सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च ॥ २.३.४७ ॥
ଶୀଘ୍ର ଆସି ସେମାନେ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଏହି ଖବର ଜଣାଇଲେ। ସେ ସୁନା, ଗାଈ ଓ ବିବିଧ ରତ୍ନ—
2.3.48
व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा।
अथाभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः।
ययौ स्वं द्युतिमद् वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः ॥ २.३.४८ ॥
ସେହି ଉତ୍ତମ ନାରୀ କୌଶଲ୍ୟା ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଆଣିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ। ତା'ପରେ ରାଘବ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଜନସମୂହ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ନିଜ ତେଜସ୍ୱୀ ଭବନକୁ ଗଲେ।
2.3.49
ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्त-
च्छ्रुत्वा तदा लाभमिवेष्टमाशु।
नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वा
देवान् समानर्चुरभिप्रहृष्टाः ॥ २.३.४९ ॥
ନଗରବାସୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଯେପରି ଇଚ୍ଛିତ ଲାଭ ମିଳିଲା ପରି ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ ଘରକୁ ଯାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।