รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.3.1
तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः।
प्रतिगृह्याब्रवीद् राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः ॥ २.३.१ ॥
พระราชาทรงรับอัญชลีดอกบัวของพวกเขาทั้งหมด แล้วตรัสตอบพวกเขาด้วยถ้อยคำที่น่ารื่นรมย์และเป็นประโยชน์
2.3.2
अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम।
यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ ॥ २.३.२ ॥
ช่างน่าปลื้มใจยิ่งนัก และอานุภาพของเราไม่มีใครเทียบได้ที่พวกท่านปรารถนาให้โอรสองค์โตอันเป็นที่รักของเราได้รับการแต่งตั้งเป็นรัชทายาท
2.3.3
वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम् ॥ २.३.३ ॥
ตรัสกับวสิษฐและวามเทวะ ขณะที่คนเหล่านั้นกำลังฟังอยู่
2.3.4
चैत्रः श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः।
यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम् ॥ २.३.४ ॥
เดือนไจตระอันรุ่งโรจน์นี้เป็นมงคล และป่าไม้กำลังออกดอกบาน ขอให้จัดเตรียมทุกอย่างสำหรับการอภิเษกพระรามเป็นรัชทายาท
2.3.5
राज्ञस्तूपरते वाक्ये जनघोषो महानभूत्।
शनैस्तस्मिन् प्रशान्ते च जनघोषे जनाधिपः ॥ २.३.५ ॥
เมื่อพระดำรัสของพระราชาสิ้นสุดลง เสียงโห่ร้องด้วยความยินดีอันยิ่งใหญ่ของประชาชนก็ดังขึ้น และเมื่อเสียงนั้นค่อย ๆ สงบลง ท้าวประชาธิปไตยก็ตรัสต่อไป
2.3.6
वसिष्ठं मुनिशार्दूलं राजा वचनमब्रवीत्।
अभिषेकाय रामस्य यत् कर्म सपरिच्छदम् ॥ २.३.६ ॥
พระราชาตรัสกับวสิษฐ ผู้เปรียบเสมือนพยัคฆ์ในหมู่ฤๅษีว่า จงจัดเตรียมพิธีทั้งหมดที่จำเป็นสำหรับการอภิเษกพระราม พร้อมเครื่องประกอบพิธีทั้งสิ้น
2.3.7
तदद्य भगवन् सर्वमाज्ञापयितुमर्हसि।
तच्छ्रुत्वा भूमिपालस्य वसिष्ठो मुनिसत्तमः ॥ २.३.७ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า วันนี้ขอท่านโปรดสั่งการทุกอย่างนี้ เมื่อวสิษฐผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษีได้ฟังพระดำรัสของพระราชา
2.3.8
आदिदेशाग्रतो राज्ञः स्थितान् युक्तान् कृताञ्जलीन्।
सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि ॥ २.३.८ ॥
ท่านสั่งการแก่ผู้ที่ยืนอยู่เบื้องหน้าพระราชา ผู้ได้รับมอบหมายและพนมมืออยู่ ให้เตรียมทองคำและสิ่งอื่น ๆ อัญมณี เครื่องบูชา และสมุนไพรทั้งปวงด้วย
2.3.9
शुक्लमाल्यानि लाजांश्च पृथक् च मधुसर्पिषी।
अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि ॥ २.३.९ ॥
พวงมาลัยสีขาว ข้าวตอก น้ำผึ้งและเนยใสแยกใส่ภาชนะต่างกัน ผ้าที่ยังไม่เคยสวมใส่ รถศึก และอาวุธทั้งปวงด้วย
2.3.10
चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।
चामरव्यजने चोभे ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम् ॥ २.३.१० ॥
กองทัพสี่เหล่า ช้างที่มีลักษณะเป็นมงคล พัดขนจามรีทั้งคู่ ธง และฉัตรสีขาวด้วย
2.3.11
शतं च शातकुम्भानां कुम्भानामग्निवर्चसाम्।
हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च ॥ २.३.११ ॥
ภาชนะทองคำหนึ่งร้อยใบที่ส่องประกายดุจไฟ วัวตัวผู้มีเขาทองคำ และหนังเสือทั้งผืน
2.3.12
यच्चान्यत् किंचिदेष्टव्यं तत् सर्वमुपकल्प्यताम्।
उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारे महीपतेः ॥ २.३.१२ ॥
สิ่งอื่นใดที่ยังต้องการ ขอให้จัดเตรียมไว้ทั้งหมด และขอให้นำมาถวายพระราชาในห้องบูชาไฟในตอนเช้า
2.3.13
अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च।
चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः ॥ २.३.१३ ॥
ขอให้ประดับประตูของวังในและประตูทั้งหมดของนครด้วยพวงมาลัยจันทน์และธูปหอมที่ชวนให้จมูกรื่นรมย์
2.3.14
प्रशस्तमन्नं गुणवद् दधिक्षीरोपसेचनम्।
द्विजानां शतसाहस्रं यत्प्रकाममलं भवेत् ॥ २.३.१४ ॥
ขอให้มีอาหารชั้นเลิศที่ปรุงอย่างประณีต ราดด้วยนมส้มและนม เพียงพอให้พราหมณ์หนึ่งแสนคนรับประทานได้ตามปรารถนา
2.3.15
सत्कृत्य द्विजमुख्यानां श्वः प्रभाते प्रदीयताम्।
घृतं दधि च लाजाश्च दक्षिणाश्चापि पुष्कलाः ॥ २.३.१५ ॥
พรุ่งนี้เมื่อรุ่งอรุณ ขอให้ถวายความเคารพแก่พราหมณ์ผู้ประเสริฐ แล้วถวายเนยใส นมส้ม ข้าวตอก และทักษิณาอย่างบริบูรณ์
2.3.16
सूर्येऽभ्युदितमात्रे श्वो भविता स्वस्तिवाचनम्।
ब्राह्मणाश्च निमन्त्र्यन्तां कल्प्यन्तामासनानि च ॥ २.३.१६ ॥
ทันทีที่พระอาทิตย์เพิ่งขึ้นในวันพรุ่งนี้ จะมีการสวดสวัสติวาจน์ ขอให้เชิญพราหมณ์และจัดเตรียมอาสนะ
2.3.17
आबध्यन्तां पताकाश्च राजमार्गश्च सिच्यताम्।
सर्वे च तालापचरा गणिकाश्च स्वलंकृताः ॥ २.३.१७ ॥
ขอให้ผูกธง และให้พรมน้ำบนถนนหลวง ขอให้นักฟ้อนรำ นักดนตรี และนางคณิกาที่แต่งกายงดงามทั้งหมดมาปรากฏตัว
2.3.18
कक्ष्यां द्वितीयामासाद्य तिष्ठन्तु नृपवेश्मनः।
देवायतनचैत्येषु सान्नभक्ष्याः सदक्षिणाः ॥ २.३.१८ ॥
เมื่อถึงลานชั้นที่สองของวังหลวง ขอให้พวกเขายืนอยู่ที่นั่น และในเทวาลัยและเจดีย์ ขอให้ถวายอาหารและของหวานพร้อมทักษิณา
2.3.19
उपस्थापयितव्याः स्युर्माल्ययोग्याः पृथक्पृथक्।
दीर्घासिबद्धगोधाश्च संनद्धा मृष्टवाससः ॥ २.३.१९ ॥
ขอให้ให้พวกเขายืนรับใช้ โดยแต่ละกลุ่มแยกกัน ประดับด้วยพวงมาลัย สวมดาบยาวและเกราะแขน สวมเกราะและแต่งกายด้วยผ้าสะอาดอย่างดี
2.3.20
महाराजाङ्गनं शूराः प्रविशन्तु महोदयम्।
एवं व्यादिश्य विप्रौ तु क्रियास्तत्र विनिष्ठितौ ॥ २.३.२० ॥
ขอให้วีรบุรุษเข้าไปในลานของพระมหาราชา ยังวังอันยิ่งใหญ่นั้น เมื่อสั่งการดังนี้แล้ว พราหมณ์ทั้งสองก็ทำพิธีให้สำเร็จที่นั่น
2.3.21
चक्रतुश्चैव यच्छेषं पार्थिवाय निवेद्य च।
कृतमित्येव चाब्रूतामभिगम्य जगत्पतिम् ॥ २.३.२१ ॥
ทั้งสองได้ทำพิธีที่เหลือจนเสร็จ แล้วนำถวายแด่พระราชา จากนั้นเข้าเฝ้าเจ้าแห่งโลก กล่าวเพียงว่า "เสร็จแล้ว"
2.3.22
यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजोत्तमौ।
ततः सुमन्त्रं द्युतिमान् राजा वचनमब्रवीत् ॥ २.३.२२ ॥
พราหมณ์ผู้ประเสริฐทั้งสองมีความยินดีและปิติ ตามคำที่กล่าวไว้ ครั้นแล้วพระราชาผู้รุ่งเรืองจึงตรัสถ้อยคำนี้แก่สุมันตระ
2.3.23
रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति।
स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात् ॥ २.३.२३ ॥
"ขอให้รามผู้ควบคุมตนได้แล้วมาเข้าเฝ้าโดยเร็ว เจ้าจงไปนำตัวมา" สุมันตระรับคำตามพระราชโองการว่า "ดีแล้ว"
2.3.24
रामं तत्रानयांचक्रे रथेन रथिनां वरम्।
अथ तत्र सहासीनास्तदा दशरथं नृपम् ॥ २.३.२४ ॥
สุมันตระนำพระรามผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่นักรบรถมาที่นั่นด้วยรถศึก ณ ที่นั้น ท้าวทศรถผู้เป็นกษัตริย์ประทับอยู่พร้อมด้วยผู้อื่น
2.3.25
प्राच्योदीच्या प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः।
म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः ॥ २.३.२५ ॥
กษัตริย์แห่งทิศตะวันออก ทิศเหนือ ทิศตะวันตก และทิศใต้ ทั้งพวกมิลักขะและพวกอารยะ และผู้อื่นที่อาศัยอยู่ในป่าและที่เชิงเขา
2.3.26
उपासांचक्रिरे सर्वे तं देवा वासवं यथा।
तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः ॥ २.३.२६ ॥
ทุกพระองค์ต่างถวายความเคารพท่านดังที่เทวดาถวายความเคารพพระวาสวะ และท่ามกลางพวกเขานั้น ฤๅษีผู้เป็นพระราชาส่องแสงเหมือนพระวาสวะท่ามกลางมรุตทั้งหลาย
2.3.27
प्रासादस्थो दशरथो ददर्शायान्तमात्मजम्।
गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम् ॥ २.३.२७ ॥
ท้าวทศรถประทับอยู่บนระเบียงปราสาท ทอดพระเนตรเห็นพระโอรสกำลังเสด็จเข้ามา เปรียบเหมือนเจ้าแห่งคนธรรพ์ ผู้มีพระปรากรมเป็นที่รู้จักในโลก
2.3.28
दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।
चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम् ॥ २.३.२८ ॥
พระรามมีพระพาหาเรียว มีพระกำลังยิ่งใหญ่ ทรงดำเนินดุจช้างตกมัน มีพระพักตร์ดุจพระจันทร์ ทอดพระเนตรแล้วเป็นที่น่าชื่นชมยิ่งนัก
2.3.29
रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।
घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः ॥ २.३.२९ ॥
พระองค์ทรงฉกชิงดวงตาและจิตใจของบุรุษด้วยคุณลักษณะแห่งรูปโฉมและความประเสริฐ เหมือนเมฆฝนที่ทำให้สรรพสัตว์ซึ่งถูกความร้อนแผดเผาเกิดความชุ่มชื่น
2.3.30
न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।
अवतार्य सुमन्त्रस्तु राघवं स्यन्दनोत्तमात् ॥ २.३.३० ॥
พระราชาทอดพระเนตรพระโอรสกำลังเสด็จมาก็ยังไม่อิ่มพระทัย ครั้นแล้วสุมันตระนำรถศึกอันประเสริฐลง แล้วพยุงราฆวะ (พระราม) ให้ลงจากรถนั้น
2.3.31
पितुः समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्।
स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं रघुनन्दनः ॥ २.३.३१ ॥
พระรามผู้เป็นความยินดีของราฆพวงศ์ ประนมมือ ตามเสด็จไปเบื้องหลังผู้ที่กำลังเสด็จไปเฝ้าพระราชบิดา แล้วทอดพระเนตรปราสาทนั้นซึ่งเหมือนยอดเขาไกรลาส
2.3.32
आरुरोह नृपं द्रष्टुं सहसा तेन राघवः।
स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके ॥ २.३.३२ ॥
ราฆวะทรงขึ้นปราสาทนั้นทันทีเพื่อเข้าเฝ้าพระราชา ทรงประนมมือเข้าไปใกล้และถวายบังคมต่อพระราชบิดา
2.3.33
नाम स्वं श्रावयन् रामो ववन्दे चरणौ पितुः।
तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः ॥ २.३.३३ ॥
พระรามทรงประกาศพระนามของพระองค์เอง แล้วถวายบังคมที่พระบาทของพระราชบิดา ครั้นพระราชาทอดพระเนตรเห็นพระองค์ก้มลงถวายบังคมข้างกายพร้อมประนมมือ
2.3.34
गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्।
तस्मै चाभ्युद्यतं सम्यङ्मणिकाञ्चनभूषितम् ॥ २.३.३४ ॥
พระราชาทรงจับมือที่ประนมของพระองค์ ดึงเข้ามาใกล้ แล้วกอดพระโอรสที่รัก และได้จัดที่ประทับอันประดับด้วยอัญมณีและทองคำไว้ให้พระองค์
2.3.35
दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्।
तथाऽऽसनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः ॥ २.३.३५ ॥
พระราชาทรงมีรับสั่งให้จัดที่ประทับอันงดงามและประเสริฐยิ่งให้แก่พระราม ราฆวะได้ประทับบนที่ประทับอันประเสริฐนั้นแล้วก็ทรงรุ่งโรจน์
2.3.36
स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः।
तेन विभ्राजिता तत्र सा सभापि व्यरोचत ॥ २.३.३६ ॥
ดังดวงอาทิตย์ปราศจากมลทินที่ขึ้นทำให้เขาพระสุเมรุสว่างด้วยรัศมีของตนเอง ที่ประชุมนั้นก็สว่างไสวด้วยพระรามซึ่งทรงส่องแสงอยู่ ณ ที่นั้น
2.3.37
विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना।
तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम् ॥ २.३.३७ ॥
เหมือนท้องฟ้าฤดูสารทที่สุกใสด้วยดาวเคราะห์และดวงดาว ย่อมส่องสว่างด้วยพระจันทร์ฉันนั้น พระราชาทอดพระเนตรพระโอรสที่รักก็ทรงมีความยินดี
2.3.38
अलंकृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्।
स तं सुस्थितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः ॥ २.३.३८ ॥
เหมือนเห็นตนเองประดับแล้วบนผิวกระจก พระราชาผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่บิดาผู้มีบุตร ตรัสกับพระโอรสผู้ประทับอยู่อย่างสงบนั้น
2.3.39
उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव कश्यपः।
ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशः सुतः ॥ २.३.३९ ॥
พระราชาตรัสถ้อยคำนี้ เหมือนกัศยปตรัสกับพระอินทร์ว่า "เจ้าเป็นบุตรของเมียเอกของเราผู้เสมอเราและเหมาะสมกับนาง เจ้าเป็นโอรสที่คู่ควรกับนาง"
2.3.40
उत्पन्नस्त्वं गुणज्येष्ठो मम रामात्मजः प्रियः।
त्वया यतः प्रजाश्चेमाः स्वगुणैरनुरञ्जिताः ॥ २.३.४० ॥
เจ้าเกิดมาผู้ประเสริฐที่สุดด้วยคุณธรรม เป็นโอรสของราม ผู้เป็นที่รักของเรา เพราะประชาชนเหล่านี้ได้รับความยินดีด้วยคุณธรรมของเจ้าเอง
2.3.41
तस्मात् त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि।
कामतस्त्वं प्रकृत्यैव निर्णीतो गुणवानिति ॥ २.३.४१ ॥
ดังนั้น เจ้าจงรับตำแหน่งรัชทายาทในวันที่ดาวปุษยะเป็นมงคล เพราะธรรมชาติของเจ้าได้ถูกกำหนดไว้แล้วว่าเป็นผู้มีคุณธรรม ดังที่เจ้าปรารถนา
2.3.42
गुणवत्यपि तु स्नेहात् पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्।
भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः ॥ २.३.४२ ॥
ลูกรัก แม้เจ้าจะมีคุณธรรม พ่อด้วยความรักจะบอกสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่เจ้า จงถ่อมตนอีกครั้งและควบคุมอินทรีย์ของตนอยู่เสมอ
2.3.43
कामक्रोधसमुत्थानि त्यजस्व व्यसनानि च।
परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा ॥ २.३.४३ ॥
จงละทิ้งความชั่วร้ายที่เกิดจากกามและความโกรธ และประพฤติตนอย่างดีทั้งในเรื่องที่ลับและเรื่องที่เปิดเผย
2.3.44
अमात्यप्रभृतीः सर्वाः प्रजाश्चैवानुरञ्जय।
कोष्ठागारायुधागारैः कृत्वा संनिचयान् बहून् ॥ २.३.४४ ॥
จงทำให้ประชาชนทุกคนพอใจ เริ่มตั้งแต่อำมาตย์ทั้งหลาย และสะสมเสบียงไว้มากมายในคลังและคลังอาวุธ
2.3.45
इष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्।
तस्य नन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वामृतमिवामराः ॥ २.३.४५ ॥
ผู้ใดปกครองแผ่นดินด้วยอำมาตย์และประชาชนที่รักใคร่ซื่อสัตย์ มิตรของผู้นั้นย่อมชื่นชม ดุจเหล่าเทวดาที่ชื่นชมเมื่อได้น้ำอมฤต
2.3.46
तस्मात् पुत्र त्वमात्मानं नियम्यैवं समाचर।
तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः ॥ २.३.४६ ॥
ดังนั้น ลูกรัก จงควบคุมตนเองแล้วประพฤติเช่นนี้ เมื่อบรรดามิตรผู้หวังดีของพระราม ผู้ทำสิ่งที่เป็นที่รักแก่พระองค์ ได้ฟังดังนั้น
2.3.47
त्वरिताः शीघ्रमागत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्।
सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च ॥ २.३.४७ ॥
ต่างรีบมาอย่างรวดเร็วแล้วกราบทูลแด่พระนางเกาศัลยา พระนางจึงประทานทองคำ โคทั้งหลาย และอัญมณีต่าง ๆ มากมาย
2.3.48
व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा।
अथाभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः।
ययौ स्वं द्युतिमद् वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः ॥ २.३.४८ ॥
พระนางเกาศัลยา ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่สตรี ทรงพระราชทานรางวัลแก่ผู้นำข่าวดีมาทูล จากนั้นพระราฆวะถวายบังคมพระราชาแล้วขึ้นรถศึก เสด็จไปยังนิเวศน์อันรุ่งโรจน์ของพระองค์ ประชาชนจำนวนมากต่างถวายความเคารพตอบ
2.3.49
ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्त-
च्छ्रुत्वा तदा लाभमिवेष्टमाशु।
नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वा
देवान् समानर्चुरभिप्रहृष्टाः ॥ २.३.४९ ॥
ฝ่ายชาวนครเมื่อได้ฟังพระดำรัสของพระราชา ก็ดุจได้สิ่งที่ปรารถนาอย่างรวดเร็ว จึงลาพระนรินทร์แล้วกลับไปยังบ้านเรือน ด้วยความยินดียิ่งนัก พวกเขาได้บูชาเหล่าเทวดา