വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.3.1
तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः।
प्रतिगृह्याब्रवीद् राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः ॥ २.३.१ ॥
അവരെല്ലാവരുടെയും താമരമൊട്ടുപോലുള്ള കൂപ്പുകൈകൾ സ്വീകരിച്ച് രാജാവ് അവരോട് പ്രിയവും ഹിതവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.3.2
अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम।
यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ ॥ २.३.२ ॥
അഹോ! ഞാൻ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടനായിരിക്കുന്നു; എന്റെ പ്രഭാവം അതുല്യമാണ്. എന്റെ പ്രിയ മൂത്തമകനെ യുവരാജപദവിയിൽ കാണാൻ നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവല്ലോ.
2.3.3
वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम् ॥ २.३.३ ॥
അവർ കേട്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ വസിഷ്ഠനോടും വാമദേവനോടും (രാജാവ് പറഞ്ഞു).
2.3.4
चैत्रः श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः।
यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम् ॥ २.३.४ ॥
ഇതു ശ്രീമാനായ ചൈത്രമാസമാണ്; പുണ്യമാണ്, വനങ്ങൾ പൂത്തുനിൽക്കുന്നു. രാമന്റെ യുവരാജപദവിക്കായി സർവ്വവും ഒരുക്കിക്കൊള്ളട്ടെ.
2.3.5
राज्ञस्तूपरते वाक्ये जनघोषो महानभूत्।
शनैस्तस्मिन् प्रशान्ते च जनघोषे जनाधिपः ॥ २.३.५ ॥
രാജാവിന്റെ വാക്ക് അവസാനിച്ചപ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ വലിയ ആരവം ഉയർന്നു; അത് പതുക്കെ ശമിച്ചപ്പോൾ ജനാധിപനായ രാജാവ് (തുടർന്നു പറഞ്ഞു).
2.3.6
वसिष्ठं मुनिशार्दूलं राजा वचनमब्रवीत्।
अभिषेकाय रामस्य यत् कर्म सपरिच्छदम् ॥ २.३.६ ॥
രാജാവ് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: രാമന്റെ അഭിഷേകത്തിനുള്ള കർമ്മങ്ങളെല്ലാം അവയുടെ ഉപകരണങ്ങളോടെ ഒരുക്കുക.
2.3.7
तदद्य भगवन् सर्वमाज्ञापयितुमर्हसि।
तच्छ्रुत्वा भूमिपालस्य वसिष्ठो मुनिसत्तमः ॥ २.३.७ ॥
ഭഗവാനേ, ഇന്ന് ഇതെല്ലാം നിങ്ങൾ കല്പിക്കേണ്ടതാണ്. രാജാവിന്റെ ആ വാക്ക് കേട്ട് മുനിശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ
2.3.8
आदिदेशाग्रतो राज्ञः स्थितान् युक्तान् कृताञ्जलीन्।
सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि ॥ २.३.८ ॥
രാജാവിന് മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന, നിയുക്തരായ, കൈകൂപ്പിയ ആളുകളോട് അദ്ദേഹം കല്പിച്ചു: സ്വർണ്ണാദികൾ, രത്നങ്ങൾ, ബലിദ്രവ്യങ്ങൾ, എല്ലാ ഔഷധങ്ങളും പോലും.
2.3.9
शुक्लमाल्यानि लाजांश्च पृथक् च मधुसर्पिषी।
अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि ॥ २.३.९ ॥
വെളുത്ത മാലകൾ, ലാജം (പൊരി), വെവ്വേറെ തേനും നെയ്യും, പുതിയ വസ്ത്രങ്ങൾ, രഥം, എല്ലാ ആയുധങ്ങളും പോലും.
2.3.10
चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।
चामरव्यजने चोभे ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम् ॥ २.३.१० ॥
ചതുരംഗസേന, ശുഭലക്ഷണമുള്ള ആന, രണ്ട് ചാമരങ്ങൾ, കൊടി, വെളുത്ത കുടയും.
2.3.11
शतं च शातकुम्भानां कुम्भानामग्निवर्चसाम्।
हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च ॥ २.३.११ ॥
അഗ്നിപോലെ തിളങ്ങുന്ന സ്വർണ്ണക്കുടങ്ങൾ നൂറ്, സ്വർണ്ണക്കൊമ്പുള്ള കാള, പൂർണ്ണമായ പുലിത്തോലും.
2.3.12
यच्चान्यत् किंचिदेष्टव्यं तत् सर्वमुपकल्प्यताम्।
उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारे महीपतेः ॥ २.३.१२ ॥
മറ്റെന്തെങ്കിലും ആവശ്യമുള്ളതെല്ലാം ഒരുക്കട്ടെ; രാവിലെ രാജാവിന്റെ അഗ്നിശാലയിൽ അവ എത്തിക്കട്ടെ.
2.3.13
अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च।
चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः ॥ २.३.१३ ॥
അന്തഃപുരത്തിന്റെയും നഗരത്തിന്റെയും എല്ലാ വാതിലുകളും ചന്ദനമാലകളാലും ഘ്രാണസുഖകരമായ ധൂപങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെടട്ടെ.
2.3.14
प्रशस्तमन्नं गुणवद् दधिक्षीरोपसेचनम्।
द्विजानां शतसाहस्रं यत्प्रकाममलं भवेत् ॥ २.३.१४ ॥
ദ്വിജന്മാർക്കായി ലക്ഷം പേർക്ക് തൈരും പാലും ചേർത്ത് വിളമ്പിയ ഉത്തമവും ഗുണവത്തുമായ അന്നം ഇഷ്ടംപോലെ മതിയാകണം.
2.3.15
सत्कृत्य द्विजमुख्यानां श्वः प्रभाते प्रदीयताम्।
घृतं दधि च लाजाश्च दक्षिणाश्चापि पुष्कलाः ॥ २.३.१५ ॥
നാളെ പ്രഭാതത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ ദ്വിജന്മാരെ സത്കരിച്ച്, നെയ്യും തൈരും അവിലും ധാരാളം ദക്ഷിണയും നൽകട്ടെ.
2.3.16
सूर्येऽभ्युदितमात्रे श्वो भविता स्वस्तिवाचनम्।
ब्राह्मणाश्च निमन्त्र्यन्तां कल्प्यन्तामासनानि च ॥ २.३.१६ ॥
നാളെ സൂര്യോദയമായ ഉടനെ സ്വസ്തിവാചനം നടക്കണം. ബ്രാഹ്മണരെ ക്ഷണിക്കുകയും ആസനങ്ങൾ ഒരുക്കുകയും വേണം.
2.3.17
आबध्यन्तां पताकाश्च राजमार्गश्च सिच्यताम्।
सर्वे च तालापचरा गणिकाश्च स्वलंकृताः ॥ २.३.१७ ॥
കൊടികൾ കെട്ടട്ടെ, രാജവീഥി തളിക്കട്ടെ. നർത്തകരും സംഗീതജ്ഞരും നന്നായി അലങ്കരിച്ച സ്ത്രീകളും എല്ലാവരും ഉണ്ടാകട്ടെ.
2.3.18
कक्ष्यां द्वितीयामासाद्य तिष्ठन्तु नृपवेश्मनः।
देवायतनचैत्येषु सान्नभक्ष्याः सदक्षिणाः ॥ २.३.१८ ॥
രാജഗൃഹത്തിന്റെ രണ്ടാം മുറ്റത്ത് എത്തി അവർ നിൽക്കട്ടെ; ദേവാലയങ്ങളിലും ചൈത്യങ്ങളിലും അന്നവും പലഹാരങ്ങളും ദക്ഷിണയോടെ നൽകട്ടെ.
2.3.19
उपस्थापयितव्याः स्युर्माल्ययोग्याः पृथक्पृथक्।
दीर्घासिबद्धगोधाश्च संनद्धा मृष्टवाससः ॥ २.३.१९ ॥
അവരെ ഓരോരുത്തരായി സേവയ്ക്ക് നിർത്തണം; മാലകളാൽ അലങ്കരിച്ചവരായി, നീണ്ട വാളുകളും കൈയുറകളും കെട്ടിയവരായി, കവചം ധരിച്ചും ശുദ്ധവസ്ത്രം ധരിച്ചും.
2.3.20
महाराजाङ्गनं शूराः प्रविशन्तु महोदयम्।
एवं व्यादिश्य विप्रौ तु क्रियास्तत्र विनिष्ठितौ ॥ २.३.२० ॥
മഹാരാജാവിന്റെ മുറ്റത്ത്, ആ മഹാ മന്ദിരത്തിലേക്ക് വീരന്മാർ പ്രവേശിക്കട്ടെ. ഇപ്രകാരം ആജ്ഞാപിച്ച ശേഷം ആ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണരും അവിടെ ക്രിയകൾ പൂർത്തിയാക്കി.
2.3.21
चक्रतुश्चैव यच्छेषं पार्थिवाय निवेद्य च।
कृतमित्येव चाब्रूतामभिगम्य जगत्पतिम् ॥ २.३.२१ ॥
ശേഷിച്ചതും ചെയ്ത്, രാജാവിന് സമർപ്പിച്ച്, 'കാര്യം പൂർത്തിയായി' എന്ന് അങ്ങനെതന്നെ പറഞ്ഞു; ജഗത്പതിയെ സമീപിച്ച്.
2.3.22
यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजोत्तमौ।
ततः सुमन्त्रं द्युतिमान् राजा वचनमब्रवीत् ॥ २.३.२२ ॥
പറഞ്ഞതുപോലെ സന്തോഷവും ആനന്ദവും നിറഞ്ഞ ആ രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ. അപ്പോൾ തേജസ്വിയായ രാജാവ് സുമന്ത്രനോട് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു.
2.3.23
रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति।
स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात् ॥ २.३.२३ ॥
"ആത്മസംയമമുള്ള രാമനെ നിങ്ങൾ വേഗം കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരിക." രാജശാസനപ്രകാരം സുമന്ത്രൻ 'അങ്ങനെതന്നെ' എന്ന് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.
2.3.24
रामं तत्रानयांचक्रे रथेन रथिनां वरम्।
अथ तत्र सहासीनास्तदा दशरथं नृपम् ॥ २.३.२४ ॥
അവിടെ രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമനെ രഥത്തിൽ കൊണ്ടുവന്നു. അപ്പോൾ അവിടെ ഒരുമിച്ചിരുന്ന ദശരഥരാജാവിന്റെ അടുത്ത്.
2.3.25
प्राच्योदीच्या प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः।
म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः ॥ २.३.२५ ॥
കിഴക്ക്, വടക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, തെക്ക് ദിക്കുകളിലെ രാജാക്കന്മാരും മ്ലേച്ഛരും ആര്യരും കാടുകളിലും മലയടിവാരങ്ങളിലും വസിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവരും;
2.3.26
उपासांचक्रिरे सर्वे तं देवा वासवं यथा।
तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः ॥ २.३.२६ ॥
ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനെ ഉപാസിക്കുന്നതുപോലെ എല്ലാവരും അദ്ദേഹത്തെ സേവിച്ചു. അവർക്കിടയിൽ ആ രാജർഷി മരുത്തുക്കളുടെ നടുവിലെ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ വിളങ്ങി.
2.3.27
प्रासादस्थो दशरथो ददर्शायान्तमात्मजम्।
गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम् ॥ २.३.२७ ॥
കൊട്ടാരമാളികയിൽ നിന്നിരുന്ന ദശരഥൻ വരുന്ന തന്റെ പുത്രനെ കണ്ടു; അവൻ ഗന്ധർവരാജനു തുല്യനും ലോകത്തിൽ പരാക്രമത്താൽ പ്രസിദ്ധനുമായിരുന്നു.
2.3.28
दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।
चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम् ॥ २.३.२८ ॥
നീണ്ട ബാഹുക്കളുള്ളവൻ, മഹാധൈര്യവാൻ, മദിച്ച ആനയുടെ നടപ്പുള്ളവൻ, ചന്ദ്രമുഖൻ — രാമൻ അത്യന്തം മനോഹരനായിരുന്നു.
2.3.29
रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।
घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः ॥ २.३.२९ ॥
രൂപത്തിന്റെയും ഔദാര്യത്തിന്റെയും ഗുണങ്ങളാൽ പുരുഷന്മാരുടെ കണ്ണും മനസ്സും കവരുന്നവൻ — ചൂടിൽ വെന്ത ജനങ്ങളെ മേഘം ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
2.3.30
न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।
अवतार्य सुमन्त्रस्तु राघवं स्यन्दनोत्तमात् ॥ २.३.३० ॥
വരുന്ന രാമനെ കണ്ടിട്ടും രാജാവിന് തൃപ്തിയായില്ല. പിന്നെ സുമന്ത്രൻ ഉത്തമരഥത്തിൽ നിന്ന് രാഘവനെ ഇറക്കി.
2.3.31
पितुः समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्।
स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं रघुनन्दनः ॥ २.३.३१ ॥
പിതാവിന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോകുന്നവനെ കൈകൂപ്പി പിന്തുടർന്നു; രഘുനന്ദനൻ കൈലാസശൃംഗം പോലെയുള്ള ആ പ്രാസാദത്തെ കണ്ടു.
2.3.32
आरुरोह नृपं द्रष्टुं सहसा तेन राघवः।
स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके ॥ २.३.३२ ॥
രാജാവിനെ കാണാൻ രാഘവൻ ഉടനെ ആ പ്രാസാദം കയറി; കൈകൂപ്പി പിതാവിന്റെ സമീപത്ത് ചെന്ന് നമസ്കരിച്ചു.
2.3.33
नाम स्वं श्रावयन् रामो ववन्दे चरणौ पितुः।
तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः ॥ २.३.३३ ॥
സ്വന്തം നാമം അറിയിച്ചുകൊണ്ട് രാമൻ പിതാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദിച്ചു; നമസ്കരിച്ച്, അരികിൽ കൈകൂപ്പി നിന്ന അവനെ രാജാവ് കണ്ടു.
2.3.34
गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्।
तस्मै चाभ्युद्यतं सम्यङ्मणिकाञ्चनभूषितम् ॥ २.३.३४ ॥
കൈകൾ ചേർത്തുപിടിച്ച് രാജാവ് പ്രിയപുത്രനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; അവനുവേണ്ടി മണികളും സ്വർണ്ണവും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ആസനം ഉയർത്തപ്പെട്ടു.
2.3.35
दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्।
तथाऽऽसनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः ॥ २.३.३५ ॥
രാജാവ് രാമന് മനോഹരമായ ഉത്തമാസനം നൽകാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു; ആ ശ്രേഷ്ഠാസനം ലഭിച്ച് രാഘവൻ പ്രകാശിച്ചു.
2.3.36
स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः।
तेन विभ्राजिता तत्र सा सभापि व्यरोचत ॥ २.३.३६ ॥
ഉദയസമയത്ത് നിർമ്മലനായ സൂര്യൻ സ്വന്തം പ്രഭയാൽ മേരുവിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അവനാൽ പ്രകാശിതമായ ആ സഭയും തിളങ്ങി.
2.3.37
विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना।
तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम् ॥ २.३.३७ ॥
ശരത്കാലാകാശം തെളിഞ്ഞ ഗ്രഹനക്ഷത്രങ്ങളോടും ചന്ദ്രനോടും കൂടി ശോഭിക്കുന്നതുപോലെ, രാജാവ് തന്റെ പ്രിയപുത്രനെ കണ്ട് സന്തുഷ്ടനായി.
2.3.38
अलंकृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्।
स तं सुस्थितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः ॥ २.३.३८ ॥
കണ്ണാടിയിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട തന്നെത്തന്നെ കാണുന്നതുപോലെ, പുത്രവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് അവിടെ നിന്നിരുന്ന ആ പുത്രനോട് സംസാരിച്ചു.
2.3.39
उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव कश्यपः।
ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशः सुतः ॥ २.३.३९ ॥
കശ്യപൻ ദേവേന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞതുപോലെ രാജാവ് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു — നീ എന്റെ ജ്യേഷ്ഠപത്നിയിൽ, അവൾക്കൊത്ത പുത്രനായി ജനിച്ചവനാണ്.
2.3.40
उत्पन्नस्त्वं गुणज्येष्ठो मम रामात्मजः प्रियः।
त्वया यतः प्रजाश्चेमाः स्वगुणैरनुरञ्जिताः ॥ २.३.४० ॥
നീ ഗുണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി ജനിച്ചവനാണ്; എന്റെ പ്രിയനായ രാമന്റെ പുത്രനാണ് നീ. നിന്റെ സ്വഗുണങ്ങളാൽ ഈ പ്രജകൾ സന്തുഷ്ടരായിരിക്കുന്നു.
2.3.41
तस्मात् त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि।
कामतस्त्वं प्रकृत्यैव निर्णीतो गुणवानिति ॥ २.३.४१ ॥
അതിനാൽ നീ പുഷ്യനക്ഷത്രയോഗത്തിൽ യുവരാജപദവി നേടുക. നീ സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ഗുണവാനെന്ന് നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
2.3.42
गुणवत्यपि तु स्नेहात् पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्।
भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः ॥ २.३.४२ ॥
നീ ഗുണവാനാണെങ്കിലും, മകനേ, സ്നേഹത്താൽ നിനക്ക് ഹിതകരമായ വാക്ക് ഞാൻ പറയാം. വീണ്ടും വിനയം സ്വീകരിച്ച് എന്നും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനായിരിക്കുക.
2.3.43
कामक्रोधसमुत्थानि त्यजस्व व्यसनानि च।
परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा ॥ २.३.४३ ॥
കാമക്രോധങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്ന ദുശ്ശീലങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുക; രഹസ്യമായും പരസ്യമായും സദാചാരത്തോടെ പെരുമാറുക.
2.3.44
अमात्यप्रभृतीः सर्वाः प्रजाश्चैवानुरञ्जय।
कोष्ठागारायुधागारैः कृत्वा संनिचयान् बहून् ॥ २.३.४४ ॥
മന്ത്രിമാർ തുടങ്ങി എല്ലാ പ്രജകളെയും പ്രസാദിപ്പിക്കുക; ഭണ്ഡാരങ്ങളിലും ആയുധശാലകളിലും ധാരാളം സമ്പാദ്യം ശേഖരിച്ചു വെക്കുക.
2.3.45
इष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्।
तस्य नन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वामृतमिवामराः ॥ २.३.४५ ॥
പ്രിയരും അനുരക്തരുമായ പ്രജകളോടെ ഭൂമി പാലിക്കുന്നവന്റെ മിത്രങ്ങൾ, അമൃതം ലഭിച്ച ദേവന്മാരെപ്പോലെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
2.3.46
तस्मात् पुत्र त्वमात्मानं नियम्यैवं समाचर।
तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः ॥ २.३.४६ ॥
അതിനാൽ മകനേ, നീ നിന്നെത്തന്നെ നിയന്ത്രിച്ച് ഇങ്ങനെ പെരുമാറുക. ഇതു കേട്ട്, രാമനോട് പ്രിയം ചെയ്യുന്ന അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ—
2.3.47
त्वरिताः शीघ्रमागत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्।
सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च ॥ २.३.४७ ॥
വേഗത്തിൽ വന്ന് അവർ കൗസല്യയെ ഈ വിവരം അറിയിച്ചു. അവൾ സ്വർണ്ണം, പശുക്കൾ, പലതരം രത്നങ്ങൾ—
2.3.48
व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा।
अथाभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः।
ययौ स्वं द्युतिमद् वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः ॥ २.३.४८ ॥
ആ ഉത്തമ സ്ത്രീ കൗസല്യ ശുഭവാർത്ത കൊണ്ടുവന്നവർക്ക് ദാനങ്ങൾ നൽകി. പിന്നെ രാഘവൻ രാജാവിനെ വണങ്ങി, രഥമേറി, ജനക്കൂട്ടത്താൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടവനായി തന്റെ പ്രകാശമുള്ള ഭവനത്തിലേക്കു പോയി.
2.3.49
ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्त-
च्छ्रुत्वा तदा लाभमिवेष्टमाशु।
नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वा
देवान् समानर्चुरभिप्रहृष्टाः ॥ २.३.४९ ॥
പൗരന്മാർ രാജാവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആഗ്രഹിച്ച നേട്ടം ലഭിച്ചതുപോലെ വേഗം രാജാവിനോട് യാത്ര ചോദിച്ച് വീടുകളിലേക്ക് പോയി, അത്യധികം സന്തോഷത്തോടെ ദേവന്മാരെ പൂജിച്ചു.