వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.3.1
तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः।
प्रतिगृह्याब्रवीद् राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः ॥ २.३.१ ॥
వారందరి కమలాకార అంజలులను స్వీకరించి, రాజు వారితో ప్రియమైన, హితమైన మాటలు పలికెను.
2.3.2
अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम।
यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ ॥ २.३.२ ॥
అహో! నేను అత్యంత సంతోషించాను; నా ప్రభావం అసమానమైనది. మీరు నా ప్రియమైన జ్యేష్ఠ పుత్రుడిని యువరాజ పదవిలో చూడాలని కోరుతున్నారు.
2.3.3
वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम् ॥ २.३.३ ॥
వారందరూ వింటుండగా వసిష్ఠుడితో, వామదేవుడితో (రాజు పలికెను).
2.3.4
चैत्रः श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः।
यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम् ॥ २.३.४ ॥
ఇది శ్రీమంతమైన చైత్ర మాసం; పవిత్రమైనది, అడవులు పూలతో విరబూసి ఉన్నాయి. రాముని యువరాజ పదవికి సర్వం సిద్ధం చేయబడుగాక.
2.3.5
राज्ञस्तूपरते वाक्ये जनघोषो महानभूत्।
शनैस्तस्मिन् प्रशान्ते च जनघोषे जनाधिपः ॥ २.३.५ ॥
రాజు మాట ముగియగానే ప్రజల గొప్ప కోలాహలం కలిగింది; అది మెల్లగా శాంతించగా, జనాధిపతి రాజు (ఇంకా పలికెను).
2.3.6
वसिष्ठं मुनिशार्दूलं राजा वचनमब्रवीत्।
अभिषेकाय रामस्य यत् कर्म सपरिच्छदम् ॥ २.३.६ ॥
రాజు మునిశ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠునితో ఇలా పలికెను: రాముని అభిషేకానికి అవసరమైన కర్మలన్నింటినీ వాటి సామగ్రితో సహా సిద్ధం చేయండి.
2.3.7
तदद्य भगवन् सर्वमाज्ञापयितुमर्हसि।
तच्छ्रुत्वा भूमिपालस्य वसिष्ठो मुनिसत्तमः ॥ २.३.७ ॥
భగవన్, ఈ రోజు ఇవన్నీ మీరు ఆజ్ఞాపించాలి. రాజు ఆ మాటను విని మునిశ్రేష్ఠుడు వసిష్ఠుడు
2.3.8
आदिदेशाग्रतो राज्ञः स्थितान् युक्तान् कृताञ्जलीन्।
सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि ॥ २.३.८ ॥
రాజు ముందు నిలిచిన, నియమితులైన, అంజలి ఘటించిన వారికి ఆయన ఆదేశించాడు: బంగారం మొదలైనవి, రత్నాలు, బలి వస్తువులు, సర్వ ఓషధులు కూడా.
2.3.9
शुक्लमाल्यानि लाजांश्च पृथक् च मधुसर्पिषी।
अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि ॥ २.३.९ ॥
తెల్లని మాలలు, లాజలు (పేలాలు), వేరువేరుగా తేనె, నెయ్యి, కొత్త వస్త్రాలు, రథం, సర్వ ఆయుధాలు కూడా.
2.3.10
चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।
चामरव्यजने चोभे ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम् ॥ २.३.१० ॥
చతురంగ బలం, శుభలక్షణాలు గల ఏనుగు, రెండు చామరాలు, ధ్వజం, తెల్లని ఛత్రం కూడా.
2.3.11
शतं च शातकुम्भानां कुम्भानामग्निवर्चसाम्।
हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च ॥ २.३.११ ॥
అగ్నివలె ప్రకాశించే బంగారు కుండలు వంద, బంగారు కొమ్ములున్న ఎద్దు, పూర్తి పులి చర్మం కూడా.
2.3.12
यच्चान्यत् किंचिदेष्टव्यं तत् सर्वमुपकल्प्यताम्।
उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारे महीपतेः ॥ २.३.१२ ॥
ఇంకా ఏమేమి అవసరమో, అవన్నీ సిద్ధం చేయాలి. ఉదయం రాజు అగ్నిగృహం వద్ద వాటిని తెప్పించండి.
2.3.13
अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च।
चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः ॥ २.३.१३ ॥
అంతఃపురపు ద్వారాలు, నగరమంతటి ద్వారాలు చందన మాలలతో, ముక్కుకు ఇంపైన ధూపాలతో అలంకరించబడాలి.
2.3.14
प्रशस्तमन्नं गुणवद् दधिक्षीरोपसेचनम्।
द्विजानां शतसाहस्रं यत्प्रकाममलं भवेत् ॥ २.३.१४ ॥
ద్విజులకు, లక్ష మందికి, పెరుగు పాలతో కూడిన ఉత్తమమైన, రుచికరమైన అన్నం కోరినంత పుష్కలంగా ఉండాలి.
2.3.15
सत्कृत्य द्विजमुख्यानां श्वः प्रभाते प्रदीयताम्।
घृतं दधि च लाजाश्च दक्षिणाश्चापि पुष्कलाः ॥ २.३.१५ ॥
రేపు ప్రభాతంలో ఉత్తమ ద్విజులను సత్కరించి, నెయ్యి, పెరుగు, లాజలు, విస్తారమైన దక్షిణలు ఇవ్వాలి.
2.3.16
सूर्येऽभ्युदितमात्रे श्वो भविता स्वस्तिवाचनम्।
ब्राह्मणाश्च निमन्त्र्यन्तां कल्प्यन्तामासनानि च ॥ २.३.१६ ॥
రేపు సూర్యుడు ఉదయించగానే స్వస్తివాచనం జరగాలి. బ్రాహ్మణులను ఆహ్వానించి, ఆసనాలు సిద్ధం చేయాలి.
2.3.17
आबध्यन्तां पताकाश्च राजमार्गश्च सिच्यताम्।
सर्वे च तालापचरा गणिकाश्च स्वलंकृताः ॥ २.३.१७ ॥
పతాకలు కట్టాలి, రాజమార్గాన్ని నీటితో చల్లాలి. నర్తకులు, సంగీతకారులు, చక్కగా అలంకరించుకున్న గణికలు అందరూ ఉండాలి.
2.3.18
कक्ष्यां द्वितीयामासाद्य तिष्ठन्तु नृपवेश्मनः।
देवायतनचैत्येषु सान्नभक्ष्याः सदक्षिणाः ॥ २.३.१८ ॥
రాజభవనం రెండవ ప్రాంగణానికి చేరి వారు నిలబడాలి; దేవాలయాల్లో, చైత్యాల్లో అన్నం, తినుబండారాలు దక్షిణలతో ఇవ్వాలి.
2.3.19
उपस्थापयितव्याः स्युर्माल्ययोग्याः पृथक्पृथक्।
दीर्घासिबद्धगोधाश्च संनद्धा मृष्टवाससः ॥ २.३.१९ ॥
వారు విడివిడిగా సేవకు నిలబెట్టబడాలి; పూలమాలలతో అలంకరించబడినవారై, పొడవైన ఖడ్గాలు, చేతి రక్షకాలు ధరించి, కవచాలు తొడిగి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించినవారై.
2.3.20
महाराजाङ्गनं शूराः प्रविशन्तु महोदयम्।
एवं व्यादिश्य विप्रौ तु क्रियास्तत्र विनिष्ठितौ ॥ २.३.२० ॥
మహారాజ ప్రాంగణంలో, ఆ గొప్ప భవనంలోకి వీరులు ప్రవేశించనీ. ఇలా ఆజ్ఞాపించి, అక్కడ ఆ ఇద్దరు బ్రాహ్మణులు క్రియలను పూర్తిచేశారు.
2.3.21
चक्रतुश्चैव यच्छेषं पार्थिवाय निवेद्य च।
कृतमित्येव चाब्रूतामभिगम्य जगत्पतिम् ॥ २.३.२१ ॥
మిగిలినదాన్ని కూడా చేసి, రాజుకు సమర్పించి, 'పని పూర్తయింది' అని అలాగే చెప్పారు; జగత్పతి వద్దకు వెళ్లి.
2.3.22
यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजोत्तमौ।
ततः सुमन्त्रं द्युतिमान् राजा वचनमब्रवीत् ॥ २.३.२२ ॥
చెప్పినట్లుగానే సంతోషించి ఆనందంతో నిండిన ఆ ఇద్దరు ఉత్తమ ద్విజులు. అప్పుడు తేజోవంతుడైన రాజు సుమంత్రునితో ఈ మాట చెప్పాడు.
2.3.23
रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति।
स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात् ॥ २.३.२३ ॥
"ఆత్మనిగ్రహం కలిగిన రాముని నీవు త్వరగా తీసుకురా." రాజు ఆజ్ఞ మేరకు సుమంత్రుడు 'అలాగే' అని ప్రతిజ్ఞ చేశాడు.
2.3.24
रामं तत्रानयांचक्रे रथेन रथिनां वरम्।
अथ तत्र सहासीनास्तदा दशरथं नृपम् ॥ २.३.२४ ॥
అక్కడ రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముని రథంపై తీసుకువచ్చాడు. అప్పుడు అక్కడ కలిసి ఆసీనులైన రాజు దశరథుని వద్ద.
2.3.25
प्राच्योदीच्या प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः।
म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः ॥ २.३.२५ ॥
తూర్పు, ఉత్తర, పశ్చిమ, దక్షిణ దిక్కుల రాజులు, మ్లేచ్ఛులు, ఆర్యులు, అడవులు మరియు పర్వతాంతాల్లో నివసించే ఇతరులు;
2.3.26
उपासांचक्रिरे सर्वे तं देवा वासवं यथा।
तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः ॥ २.३.२६ ॥
దేవతలు ఇంద్రుని ఉపాసించినట్లు అందరూ ఆయనను సేవించారు. వారి మధ్య ఆ రాజర్షి మరుద్గణాల మధ్య ఇంద్రునిలా ప్రకాశించాడు.
2.3.27
प्रासादस्थो दशरथो ददर्शायान्तमात्मजम्।
गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम् ॥ २.३.२७ ॥
మేడపై నిలిచిన దశరథుడు వస్తున్న తన కుమారుడిని చూశాడు; అతడు గంధర్వరాజు వలె, లోకంలో పరాక్రమంతో ప్రసిద్ధుడు.
2.3.28
दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।
चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम् ॥ २.३.२८ ॥
పొడవైన బాహువులు కలవాడు, గొప్ప ధైర్యం కలవాడు, మదించిన ఏనుగు నడకవాడు, చంద్రముఖుడు — రాముడు ఎంతో ప్రియదర్శనుడు.
2.3.29
रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।
घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः ॥ २.३.२९ ॥
తమ రూప, ఔదార్య గుణాలతో పురుషుల దృష్టిని, మనస్సును హరించేవాడు — ఎండతో తపించిన ప్రజలను వర్షమేఘం సంతోషపెట్టినట్లు ఉన్నాడు.
2.3.30
न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।
अवतार्य सुमन्त्रस्तु राघवं स्यन्दनोत्तमात् ॥ २.३.३० ॥
వస్తున్న రాముని చూస్తున్నా రాజు తృప్తి చెందలేదు. అప్పుడు సుమంత్రుడు ఉత్తమ రథం నుండి రాఘవుని దింపాడు.
2.3.31
पितुः समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्।
स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं रघुनन्दनः ॥ २.३.३१ ॥
తండ్రి సమీపానికి వెళ్తున్నవాని వెనుక చేతులు జోడించి నడిచాడు; రఘునందనుడు కైలాస శిఖరంలా ఉన్న ఆ ప్రాసాదాన్ని చూశాడు।
2.3.32
आरुरोह नृपं द्रष्टुं सहसा तेन राघवः।
स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके ॥ २.३.३२ ॥
రాజును చూడటానికి రాఘవుడు వెంటనే ఆ ప్రాసాదం ఎక్కాడు; చేతులు జోడించి తండ్రి సమీపానికి వెళ్ళి నమస్కరించాడు.
2.3.33
नाम स्वं श्रावयन् रामो ववन्दे चरणौ पितुः।
तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः ॥ २.३.३३ ॥
తన పేరు చెబుతూ రాముడు తండ్రి పాదాలకు నమస్కరించాడు; ప్రణమిల్లి పక్కన చేతులు జోడించి ఉన్న అతడిని రాజు చూశాడు.
2.3.34
गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्।
तस्मै चाभ्युद्यतं सम्यङ्मणिकाञ्चनभूषितम् ॥ २.३.३४ ॥
చేతులు పట్టుకుని లాగి రాజు ప్రియ కుమారుణ్ణి కౌగిలించుకున్నాడు; అతనికోసం మణులు, బంగారంతో అలంకరించిన ఆసనం సిద్ధంగా ఎత్తబడింది.
2.3.35
दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्।
तथाऽऽसनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः ॥ २.३.३५ ॥
రాజు రాముని కోసం అందమైన ఉత్తమ ఆసనాన్ని ఏర్పాటు చేయమని ఆజ్ఞాపించాడు; ఆ శ్రేష్ఠాసనం పొంది రాఘవుడు ప్రకాశించాడు.
2.3.36
स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः।
तेन विभ्राजिता तत्र सा सभापि व्यरोचत ॥ २.३.३६ ॥
ఉదయంలో నిర్మలమైన సూర్యుడు తన కాంతితోనే మేరువును ప్రకాశింపజేసినట్లు, అతనితో ప్రకాశించి ఆ సభ కూడా మెరిసింది.
2.3.37
विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना।
तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम् ॥ २.३.३७ ॥
శరదృతువు ఆకాశం నిర్మల గ్రహ నక్షత్రాలతో, చంద్రునితో ప్రకాశించినట్లు, రాజు తన ప్రియ కుమారుని చూసి సంతోషించాడు.
2.3.38
अलंकृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्।
स तं सुस्थितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः ॥ २.३.३८ ॥
అద్దంలో తనను అలంకరించుకుని చూసుకున్నట్లుగా, పుత్రవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన రాజు అక్కడ నిలిచిన ఆ కుమారునితో మాట్లాడాడు.
2.3.39
उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव कश्यपः।
ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशः सुतः ॥ २.३.३९ ॥
రాజు ఈ మాటలు పలికాడు, కశ్యపుడు దేవేంద్రునితో పలికినట్లు — నీవు నా సమానమైన జ్యేష్ఠ భార్యకు తగిన కుమారుడవు.
2.3.40
उत्पन्नस्त्वं गुणज्येष्ठो मम रामात्मजः प्रियः।
त्वया यतः प्रजाश्चेमाः स्वगुणैरनुरञ्जिताः ॥ २.३.४० ॥
నీవు గుణాలలో శ్రేష్ఠుడుగా జన్మించావు; నా ప్రియ రాముని కుమారుడవు. నీ సద్గుణాలతో ఈ ప్రజలు సంతోషించారు.
2.3.41
तस्मात् त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि।
कामतस्त्वं प्रकृत्यैव निर्णीतो गुणवानिति ॥ २.३.४१ ॥
కావున నీవు పుష్య నక్షత్ర యోగంలో యువరాజ పదవిని పొందు. నీవు స్వభావంతోనే గుణవంతుడిగా నిర్ణయించబడ్డావు.
2.3.42
गुणवत्यपि तु स्नेहात् पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्।
भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः ॥ २.३.४२ ॥
నీవు గుణవంతుడవైనా, కుమారా, ప్రేమతో నీకు హితకరమైన మాట చెబుతాను. మళ్ళీ వినయాన్ని ధరించి ఎల్లప్పుడూ ఇంద్రియ నిగ్రహం కలిగి ఉండు.
2.3.43
कामक्रोधसमुत्थानि त्यजस्व व्यसनानि च।
परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा ॥ २.३.४३ ॥
కామక్రోధాల వల్ల పుట్టే వ్యసనాలను విడిచిపెట్టు; రహస్యంగానూ బహిరంగంగానూ సరైన ప్రవర్తనతో నడుచుకో.
2.3.44
अमात्यप्रभृतीः सर्वाः प्रजाश्चैवानुरञ्जय।
कोष्ठागारायुधागारैः कृत्वा संनिचयान् बहून् ॥ २.३.४४ ॥
మంత్రులు మొదలు ప్రజలందరినీ సంతోషపెట్టు; ఖజానాలలోనూ ఆయుధాగారాలలోనూ అనేక నిల్వలను సిద్ధం చేసి ఉంచు.
2.3.45
इष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्।
तस्य नन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वामृतमिवामराः ॥ २.३.४५ ॥
ప్రియులైన, అనురక్తులైన ప్రజలతో భూమిని పాలించే రాజు యొక్క మిత్రులు, అమృతం పొందిన దేవతల వలె ఆనందిస్తారు.
2.3.46
तस्मात् पुत्र त्वमात्मानं नियम्यैवं समाचर।
तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः ॥ २.३.४६ ॥
కాబట్టి కుమారా, నిన్ను నువ్వు నియంత్రించుకొని ఈ విధంగా ప్రవర్తించు. ఇది విని, రాముడికి ప్రియం చేసే అతని మిత్రులు—
2.3.47
त्वरिताः शीघ्रमागत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्।
सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च ॥ २.३.४७ ॥
త్వరగా వచ్చి వారు కౌసల్యకు ఈ వార్తను తెలిపారు. ఆమె బంగారం, ఆవులు, అనేక రకాల రత్నాలు—
2.3.48
व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा।
अथाभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः।
ययौ स्वं द्युतिमद् वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः ॥ २.३.४८ ॥
ఆ ఉత్తమ స్త్రీ కౌసల్య శుభవార్త తెచ్చినవారికి దానాలు ఇచ్చింది. తరువాత రాఘవుడు రాజుకు నమస్కరించి, రథమెక్కి, జనసమూహంచే గౌరవించబడుతూ తన ప్రకాశవంతమైన భవనానికి వెళ్ళాడు.
2.3.49
ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्त-
च्छ्रुत्वा तदा लाभमिवेष्टमाशु।
नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वा
देवान् समानर्चुरभिप्रहृष्टाः ॥ २.३.४९ ॥
పౌరులు రాజు మాటలు విని, కోరిన లాభం లభించినట్లుగా వెంటనే రాజుకు వీడ్కోలు చెప్పి ఇళ్లకు వెళ్లి, అత్యంత సంతోషంతో దేవతలను పూజించారు.