Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.35.1
ततो निधूय सहसा शिरो निःश्वस्य चासकृत्।
पाणिं पाणौ विनिष्पिष्य दन्तान् कटकटाय्य च ॥ २.३५.१ ॥
Entonces Sumantra, sacudiendo de repente la cabeza y suspirando una y otra vez, apretó una mano contra la otra y rechinó los dientes.
2.35.2
लोचने कोपसंरक्ते वर्णं पूर्वोचितं जहत्।
कोपाभिभूतः सहसा संतापमशुभं गतः ॥ २.३५.२ ॥
Con los ojos enrojecidos por la ira, perdió su color habitual; dominado por la cólera, cayó de repente en una angustia funesta.
2.35.3
मनः समीक्षमाणश्च सूतो दशरथस्य च।
कम्पयन्निव कैकेय्या हृदयं वाक्शरैः शितैः ॥ २.३५.३ ॥
Sumantra, el auriga de Daśaratha, reflexionando en su mente y como si hiciera temblar el corazón de Kaikeyī con agudas flechas de palabras, habló.
2.35.4
वाक्यवज्रैरनुपमैर्निर्भिन्दन्निव चाशुभैः।
कैकेय्याः सर्वमर्माणि सुमन्त्रः प्रत्यभाषत ॥ २.३५.४ ॥
Atravesando, por así decirlo, todos los puntos vitales de Kaikeyī con palabras incomparables como rayos y con palabras aciagas, Sumantra respondió.
2.35.5
यस्यास्तव पतिस्त्यक्तो राजा दशरथः स्वयम्।
भर्ता सर्वस्य जगतः स्थावरस्य चरस्य च ॥ २.३५.५ ॥
Tu esposo, el propio rey Daśaratha, protector de todo el mundo, tanto lo inmóvil como lo móvil, ha sido abandonado.
2.35.6
नह्यकार्यतमं किंचित्तव देवीह विद्यते।
पतिघ्नीं त्वामहं मन्ये कुलघ्नीमपि चान्ततः ॥ २.३५.६ ॥
Oh reina, no hay acto tan indigno aquí que tú no lo cometerías; te considero una asesina de tu esposo y, al final, incluso una destructora de tu linaje.
2.35.7
यन्महेन्द्रमिवाजय्यं दुष्प्रकम्प्यमिवाचलम्।
महोदधिमिवाक्षोभ्यं संतापयसि कर्मभिः ॥ २.३५.७ ॥
Lo afliges con tus actos a él, que es invencible como Mahendra, inmóvil como una montaña e imperturbable como el gran océano.
2.35.8
मावमंस्था दशरथं भर्तारं वरदं पतिम्।
भर्तुरिच्छा हि नारीणां पुत्रकोट्या विशिष्यते ॥ २.३५.८ ॥
No menosprecies a Daśaratha, tu esposo, el dador de dones, tu señor. Para las mujeres, el deseo del esposo supera a diez millones de hijos.
2.35.9
यथावयो हि राज्यानि प्राप्नुवन्ति नृपक्षये।
इक्ष्वाकुकुलनाथेऽस्मिंस्तं लोपयितुमिच्छसि ॥ २.३५.९ ॥
Cuando muere un rey, los reinos pasan según el orden de edad; sin embargo, tú deseas despojar de ese mismo derecho a este señor del linaje de Ikṣvāku.
2.35.10
राजा भवतु ते पुत्रो भरतः शास्तु मेदिनीम्।
वयं तत्र गमिष्यामो यत्र रामो गमिष्यति ॥ २.३५.१० ॥
Que tu hijo Bharata sea rey y gobierne la tierra; nosotros iremos adonde vaya Rāma.
2.35.11
न च ते विषये कश्चिद् ब्राह्मणो वस्तुमर्हति।
तादृशं त्वममर्यादमद्य कर्म करिष्यसि ॥ २.३५.११ ॥
Ningún brahmán merecerá habitar en tu reino, pues hoy vas a cometer una acción tan carente de decoro.
2.35.12
नूनं सर्वे गमिष्यामो मार्गं रामनिषेवितम्।
त्यक्ता या बान्धवैः सर्वैर्ब्राह्मणैः साधुभिः सदा ॥ २.३५.१२ ॥
Ciertamente todos iremos por el camino que frecuenta Rāma, el camino que siempre han abandonado todos los parientes, brahmanes y virtuosos.
2.35.13
का प्रीती राज्यलाभेन तव देवि भविष्यति।
तादृशं त्वममर्यादं कर्म कर्तुं चिकीर्षसि ॥ २.३५.१३ ॥
Oh reina, ¿qué alegría te dará la ganancia del reino, si deseas realizar una acción tan desmesurada?
2.35.14
आश्चर्यमिव पश्यामि यस्यास्ते वृत्तमीदृशम्।
आचरन्त्या न विवृता सद्यो भवति मेदिनी ॥ २.३५.१४ ॥
Me asombra verte con una conducta semejante. ¿Por qué la tierra no se abre de inmediato para quien se comporta así?
2.35.15
महाब्रह्मर्षिसृष्टा वा ज्वलन्तो भीमदर्शनाः।
धिग्वाग्दण्डा न हिंसन्ति रामप्रव्राजने स्थिताम् ॥ २.३५.१५ ॥
¿Por qué los terribles y ardientes castigos de palabra '¡vergüenza!', creados por los grandes sabios brahmanes, no hieren a esta mujer empeñada en el destierro de Rāma?
2.35.16
आम्रं छित्त्वा कुठारेण निम्बं परिचरेत् तु कः।
यश्चैनं पयसा सिञ्चेन्नैवास्य मधुरो भवेत् ॥ २.३५.१६ ॥
¿Quién cuidaría un nim después de cortar un mango con el hacha? Aunque alguien lo riegue con leche, su fruto nunca será dulce.
2.35.17
आभिजात्यं हि ते मन्ये यथा मातुस्तथैव च।
न हि निम्बात् स्रवेत् क्षौद्रं लोके निगदितं वचः ॥ २.३५.१७ ॥
Creo que tu linaje noble es como el de tu madre. Como dice el refrán del mundo, de un nim no gotea miel.
2.35.18
तव मातुरसद्ग्राहं विद्म पूर्वं यथा श्रुतम्।
पितुस्ते वरदः कश्चिद् ददौ वरमनुत्तमम् ॥ २.३५.१८ ॥
Conocemos la perversa obstinación de tu madre, tal como oímos antes. Un dador de dones otorgó a tu padre un don supremo.
2.35.19
सर्वभूतरुतं तस्मात् संजज्ञे वसुधाधिपः।
तेन तिर्यग्गतानां च भूतानां विदितं वचः ॥ २.३५.१९ ॥
Por ello, el señor de la tierra llegó a comprender el lenguaje de todos los seres, y por ello también le fue conocida la palabra de los seres que habían entrado en la condición animal.
2.35.20
ततो जृम्भस्य शयने विरुताद् भूरिवर्चसः।
पितुस्ते विदितो भावः स तत्र बहुधाहसत् ॥ २.३५.२० ॥
Entonces, por el sonido de aquel de gran resplandor que bostezaba en su lecho, se conoció el estado de tu padre, y él allí rió muchas veces.
2.35.21
तत्र ते जननी क्रुद्धा मृत्युपाशमभीप्सती।
हासं ते नृपते सौम्य जिज्ञासामीति चाब्रवीत् ॥ २.३५.२१ ॥
Allí tu madre, airada y como si deseara el lazo de la muerte, dijo: '¡Oh rey, gentil! Deseo saber la causa de tu risa.'
2.35.22
नृपश्चोवाच तां देवीं हासं शंसामि ते यदि।
ततो मे मरणं सद्यो भविष्यति न संशयः ॥ २.३५.२२ ॥
El rey respondió a aquella reina: 'Si te digo la causa de la risa, entonces mi muerte llegará de inmediato; no hay duda.'
2.35.23
माता ते पितरं देवि पुनः केकयमब्रवीत्।
शंस मे जीव वा मा वा न मां त्वं प्रहसिष्यसि ॥ २.३५.२३ ॥
Tu madre volvió a decirle a tu padre (el rey de Kekaya): 'Dime—que yo viva o no viva, tú no te reirás de mí.'
2.35.24
प्रियया च तथोक्तः स केकयः पृथिवीपतिः।
तस्मै तं वरदायार्थं कथयामास तत्त्वतः ॥ २.३५.२४ ॥
Cuando su amada le habló así, aquel señor de la tierra de Kekaya le contó con verdad el asunto relativo al otorgante del don.
2.35.25
ततः स वरदः साधू राजानं प्रत्यभाषत।
म्रियतां ध्वंसतां वेयं मा शंसीस्त्वं महीपते ॥ २.३५.२५ ॥
Entonces aquella dadora de dones, la virtuosa, respondió al rey: "Que esto muera, que se destruya; oh señor de la tierra, no lo menciones."
2.35.26
स तच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रसन्नमनसो नृपः।
मातरं ते निरस्याशु विजहार कुबेरवत् ॥ २.३५.२६ ॥
Al oír sus palabras, el rey, con el corazón aliviado, apartó de inmediato a tu madre y se regocijó como Kubera.
2.35.27
तथा त्वमपि राजानं दुर्जनाचरिते पथि।
असद्ग्राहमिमं मोहात् कुरुषे पापदर्शिनी ॥ २.३५.२७ ॥
Así también tú, en el camino trillado por los malvados, por ofuscación te aferras a esta falsa obstinación, ¡oh tú que ves el mal!
2.35.28
सत्यश्चात्र प्रवादोऽयं लौकिकः प्रतिभाति मा।
पितॄन् समनुजायन्ते नरा मातरमङ्गनाः ॥ २.३५.२८ ॥
Y este dicho del mundo me parece verdadero: los hombres nacen tras sus padres, y las mujeres tras sus madres.
2.35.29
नैवं भव गृहाणेदं यदाह वसुधाधिपः।
भर्तुरिच्छामुपास्वेह जनस्यास्य गतिर्भव ॥ २.३५.२९ ॥
No seas así; acepta lo que ha dicho el señor de la tierra. Aquí cumple el deseo de tu esposo y sé refugio de esta gente.
2.35.30
मा त्वं प्रोत्साहिता पापैर्देवराजसमप्रभम्।
भर्तारं लोकभर्तारमसद्धर्ममुपादध ॥ २.३५.३० ॥
No, incitada por los malvados, adoptes una conducta injusta hacia tu esposo, resplandeciente como el rey de los dioses, protector de los mundos.
2.35.31
नहि मिथ्या प्रतिज्ञातं करिष्यति तवानघः।
श्रीमान् दशरथो राजा देवि राजीवलोचनः ॥ २.३५.३१ ॥
Oh reina, el irreprochable, glorioso y de ojos de loto rey Daśaratha no hará falsa la promesa que te hizo.
2.35.32
ज्येष्ठो वदान्यः कर्मण्यः स्वधर्मस्यापि रक्षिता।
रक्षिता जीवलोकस्य बली रामोऽभिषिच्यताम् ॥ २.३५.३२ ॥
Que sea ungido Rāma, el mayor, generoso, capaz, protector de su propio dharma y del mundo de los vivos, el fuerte.
2.35.33
परिवादो हि ते देवि महाँल्लोके चरिष्यति।
यदि रामो वनं याति विहाय पितरं नृपम् ॥ २.३५.३३ ॥
Oh reina, si Rāma marcha al bosque abandonando a su padre el rey, una gran infamia se extenderá sobre ti en el mundo.
2.35.34
स्वराज्यं राघवः पातु भव त्वं विगतज्वरा।
नहि ते राघवादन्यः क्षमः पुरवरे वसन् ॥ २.३५.३४ ॥
Que Rāghava proteja su propio reino, y tú vive libre de angustia. Para ti, nadie más que Rāghava es digno de habitar esta excelente ciudad.
2.35.35
रामे हि यौवराज्यस्थे राजा दशरथो वनम्।
प्रवेक्ष्यति महेष्वासः पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ॥ २.३५.३५ ॥
Cuando Rāma sea establecido como príncipe heredero, el rey Daśaratha, gran arquero, recordando su conducta pasada, entrará en el bosque.
2.35.36
भूयः संक्षोभयामास सुमन्त्रस्तु कृताञ्जलिः ॥ २.३५.३६ ॥
Sumantra, con las palmas juntas, la agitó de nuevo en gran medida.
2.35.37
नैव सा क्षुभ्यते देवी न च स्म परिदूयते।
न चास्या मुखवर्णस्य लक्ष्यते विक्रिया तदा ॥ २.३५.३७ ॥
En ese momento la reina no se turbó ni se afligió, y no se observó cambio alguno en el color de su rostro.