వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.35.1
ततो निधूय सहसा शिरो निःश्वस्य चासकृत्।
पाणिं पाणौ विनिष्पिष्य दन्तान् कटकटाय्य च ॥ २.३५.१ ॥
అప్పుడు సుమంత్రుడు అకస్మాత్తుగా తలను ఊపి, మళ్ళీ మళ్ళీ నిట్టూర్పు విడిచి, చేతిని చేతితో నొక్కి, పళ్ళు కొరికాడు.
2.35.2
लोचने कोपसंरक्ते वर्णं पूर्वोचितं जहत्।
कोपाभिभूतः सहसा संतापमशुभं गतः ॥ २.३५.२ ॥
కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో అతడు తన పూర్వపు సహజ వర్ణాన్ని కోల్పోయాడు; కోపంతో ఆవరించబడి అకస్మాత్తుగా అశుభమైన దుఃఖంలో పడ్డాడు.
2.35.3
मनः समीक्षमाणश्च सूतो दशरथस्य च।
कम्पयन्निव कैकेय्या हृदयं वाक्शरैः शितैः ॥ २.३५.३ ॥
దశరథుని సారథి సుమంత్రుడు మనసులో ఆలోచించుకుంటూ, పదునైన మాటల బాణాలతో కైకేయి హృదయాన్ని కంపింపజేసినట్లు (మాట్లాడాడు).
2.35.4
वाक्यवज्रैरनुपमैर्निर्भिन्दन्निव चाशुभैः।
कैकेय्याः सर्वमर्माणि सुमन्त्रः प्रत्यभाषत ॥ २.३५.४ ॥
అనుపమమైన వజ్రతుల్య మాటలతో, అశుభమైన పదాలతో కైకేయి మర్మస్థానాలన్నిటినీ చీల్చుతున్నట్లుగా సుమంత్రుడు సమాధానమిచ్చాడు.
2.35.5
यस्यास्तव पतिस्त्यक्तो राजा दशरथः स्वयम्।
भर्ता सर्वस्य जगतः स्थावरस्य चरस्य च ॥ २.३५.५ ॥
నీ భర్త, స్థావర-జంగమాత్మకమైన సమస్త జగత్తుకు భర్త అయిన రాజు దశరథుడు స్వయంగా త్యజింపబడ్డాడు.
2.35.6
नह्यकार्यतमं किंचित्तव देवीह विद्यते।
पतिघ्नीं त्वामहं मन्ये कुलघ्नीमपि चान्ततः ॥ २.३५.६ ॥
దేవీ, ఇక్కడ నీకు చేయరాని పని అంటూ ఏదీ లేదు; నిన్ను భర్తను చంపినదానిగా, చివరికి కులాన్ని నాశనం చేసినదానిగా కూడా నేను భావిస్తున్నాను.
2.35.7
यन्महेन्द्रमिवाजय्यं दुष्प्रकम्प्यमिवाचलम्।
महोदधिमिवाक्षोभ्यं संतापयसि कर्मभिः ॥ २.३५.७ ॥
మహేంద్రుడివలె జయింపరానివాడు, పర్వతంవలె కదల్చరానివాడు, మహాసముద్రంవలె క్షోభింపరానివాడు అయిన ఆయనను నీవు నీ కార్యాలతో బాధిస్తున్నావు.
2.35.8
मावमंस्था दशरथं भर्तारं वरदं पतिम्।
भर्तुरिच्छा हि नारीणां पुत्रकोट्या विशिष्यते ॥ २.३५.८ ॥
భర్తవు, వరదాతవు, పతివు అయిన దశరథుని అవమానించవద్దు. స్త్రీలకు భర్త ఇష్టం కోటి పుత్రులకంటే గొప్పది.
2.35.9
यथावयो हि राज्यानि प्राप्नुवन्ति नृपक्षये।
इक्ष्वाकुकुलनाथेऽस्मिंस्तं लोपयितुमिच्छसि ॥ २.३५.९ ॥
రాజు మరణించినప్పుడు రాజ్యాలు వయస్సు క్రమంలోనే లభిస్తాయి. కానీ ఇక్ష్వాకు కులనాథుడైన ఈయననే ఆ క్రమాన్ని మార్చి నశింపజేయాలని నీవు కోరుతున్నావు.
2.35.10
राजा भवतु ते पुत्रो भरतः शास्तु मेदिनीम्।
वयं तत्र गमिष्यामो यत्र रामो गमिष्यति ॥ २.३५.१० ॥
నీ కుమారుడు భరతుడు రాజై భూమిని పాలించుగాక. రాముడు ఎక్కడికి వెళ్తాడో అక్కడికి మేమూ వెళ్తాము.
2.35.11
न च ते विषये कश्चिद् ब्राह्मणो वस्तुमर्हति।
तादृशं त्वममर्यादमद्य कर्म करिष्यसि ॥ २.३५.११ ॥
నీ రాజ్యంలో ఏ బ్రాహ్మణుడూ నివసించదగినవాడు కాడు. ఎందుకంటే ఈ రోజు నీవు ఇలాంటి మర్యాదలేని పని చేయబోతున్నావు.
2.35.12
नूनं सर्वे गमिष्यामो मार्गं रामनिषेवितम्।
त्यक्ता या बान्धवैः सर्वैर्ब्राह्मणैः साधुभिः सदा ॥ २.३५.१२ ॥
నిశ్చయంగా మనమంతా రాముడు సేవించిన ఆ మార్గంలోనే వెళ్తాము. బంధువులందరూ, బ్రాహ్మణులందరూ, సాధువులు ఎల్లప్పుడూ విడిచిన ఆ మార్గంలోనే.
2.35.13
का प्रीती राज्यलाभेन तव देवि भविष्यति।
तादृशं त्वममर्यादं कर्म कर्तुं चिकीर्षसि ॥ २.३५.१३ ॥
దేవీ, రాజ్యలాభంతో నీకు ఏ సంతోషం కలుగుతుంది? ఇంత మర్యాదలేని పనిని నువ్వు చేయాలనుకుంటున్నావు.
2.35.14
आश्चर्यमिव पश्यामि यस्यास्ते वृत्तमीदृशम्।
आचरन्त्या न विवृता सद्यो भवति मेदिनी ॥ २.३५.१४ ॥
ఇంతటి ప్రవర్తన కలిగిన నిన్ను చూసి నాకు ఆశ్చర్యంగా ఉంది. ఇలా ప్రవర్తించే వారి కోసం భూమి వెంటనే చీలిపోదా?
2.35.15
महाब्रह्मर्षिसृष्टा वा ज्वलन्तो भीमदर्शनाः।
धिग्वाग्दण्डा न हिंसन्ति रामप्रव्राजने स्थिताम् ॥ २.३५.१५ ॥
మహా బ్రహ్మర్షులు సృష్టించిన, ప్రజ్వలించే, భయంకరంగా కనిపించే 'ధిక్' అనే నిందా దండాలు, రాముని ప్రవాసానికి పూనుకున్న ఈమెను ఎందుకు హింసించవు?
2.35.16
आम्रं छित्त्वा कुठारेण निम्बं परिचरेत् तु कः।
यश्चैनं पयसा सिञ्चेन्नैवास्य मधुरो भवेत् ॥ २.३५.१६ ॥
మామిడి చెట్టును గొడ్డలితో నరికి, వేప చెట్టును ఎవరు సేవిస్తారు? దానికి పాలతో నీరు పోసినా దాని రుచి తియ్యగా మారదు.
2.35.17
आभिजात्यं हि ते मन्ये यथा मातुस्तथैव च।
न हि निम्बात् स्रवेत् क्षौद्रं लोके निगदितं वचः ॥ २.३५.१७ ॥
నీ తల్లి వంశగౌరవం ఎలాగో నీది కూడా అలాగే అని నేను భావిస్తున్నాను. వేప చెట్టు నుండి తేనె కారదని లోకంలో చెప్పబడిన మాట ఉంది.
2.35.18
तव मातुरसद्ग्राहं विद्म पूर्वं यथा श्रुतम्।
पितुस्ते वरदः कश्चिद् ददौ वरमनुत्तमम् ॥ २.३५.१८ ॥
నీ తల్లి చెడ్డ పట్టుదలను మేము ముందే వినినట్టుగా తెలుసు. నీ తండ్రికి ఒక వరదాత అత్యుత్తమమైన వరాన్ని ఇచ్చాడు.
2.35.19
सर्वभूतरुतं तस्मात् संजज्ञे वसुधाधिपः।
तेन तिर्यग्गतानां च भूतानां विदितं वचः ॥ २.३५.१९ ॥
ఆ కారణంగా ఆ భూపతికి సర్వప్రాణుల శబ్దం అర్థమైంది; దానివల్ల తిర్యగ్జాతి ప్రాణుల మాటలు కూడా అతనికి తెలిసాయి.
2.35.20
ततो जृम्भस्य शयने विरुताद् भूरिवर्चसः।
पितुस्ते विदितो भावः स तत्र बहुधाहसत् ॥ २.३५.२० ॥
అనంతరం పడకపై ఆవులిస్తున్న ఆ మహాతేజస్వి శబ్దం వల్ల నీ తండ్రి భావం తెలిసింది; అతడు అక్కడ అనేకసార్లు నవ్వాడు.
2.35.21
तत्र ते जननी क्रुद्धा मृत्युपाशमभीप्सती।
हासं ते नृपते सौम्य जिज्ञासामीति चाब्रवीत् ॥ २.३५.२१ ॥
అక్కడ నీ తల్లి కోపంతో, మృత్యుపాశాన్ని కోరుతున్నట్లుగా, 'ఓ రాజా, సౌమ్యుడా! నీ నవ్వుకు కారణం తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను' అని అన్నది.
2.35.22
नृपश्चोवाच तां देवीं हासं शंसामि ते यदि।
ततो मे मरणं सद्यो भविष्यति न संशयः ॥ २.३५.२२ ॥
రాజు ఆ దేవితో అన్నాడు: 'నేను నీకు నవ్వుకు కారణం చెబితే, నాకు వెంటనే మరణం వస్తుంది; ఇందులో సందేహం లేదు.'
2.35.23
माता ते पितरं देवि पुनः केकयमब्रवीत्।
शंस मे जीव वा मा वा न मां त्वं प्रहसिष्यसि ॥ २.३५.२३ ॥
నీ తల్లి మళ్లీ నీ తండ్రితో (కైకేయునితో) అన్నది: 'దేవా, నాకు చెప్పు; జీవించు లేదా జీవించకు—నువ్వు నన్ను చూసి నవ్వవు.'
2.35.24
प्रियया च तथोक्तः स केकयः पृथिवीपतिः।
तस्मै तं वरदायार्थं कथयामास तत्त्वतः ॥ २.३५.२४ ॥
ప్రియురాలు ఆ విధంగా అడగగా, ఆ కేకయ పృథ్వీపతి, వరదానికి కారణమైన ఆ విషయాన్ని యథార్థంగా ఆమెకు చెప్పాడు.
2.35.25
ततः स वरदः साधू राजानं प्रत्यभाषत।
म्रियतां ध्वंसतां वेयं मा शंसीस्त्वं महीपते ॥ २.३५.२५ ॥
అప్పుడు వరదానం చేసిన ఆ సాధ్వి రాజుతో ఇలా పలికింది — "ఇది చచ్చిపోనీ, నశించనీ; ఓ మహీపతీ, నువ్వు దీన్ని ప్రస్తావించవద్దు."
2.35.26
स तच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रसन्नमनसो नृपः।
मातरं ते निरस्याशु विजहार कुबेरवत् ॥ २.३५.२६ ॥
ఆమె మాటలు విని రాజు మనసు ఊరటచెందింది; నీ తల్లిని వెంటనే వదిలేసి కుబేరుడిలా ఆనందంగా విహరించాడు.
2.35.27
तथा त्वमपि राजानं दुर्जनाचरिते पथि।
असद्ग्राहमिमं मोहात् कुरुषे पापदर्शिनी ॥ २.३५.२७ ॥
అలాగే నువ్వు కూడా దుర్జనులు నడిచిన మార్గంలో, మోహం వల్ల ఈ అసత్ గ్రహాన్ని పట్టుకుంటున్నావు, ఓ పాపదర్శినీ!
2.35.28
सत्यश्चात्र प्रवादोऽयं लौकिकः प्रतिभाति मा।
पितॄन् समनुजायन्ते नरा मातरमङ्गनाः ॥ २.३५.२८ ॥
ఇక్కడ ఈ లోకవాదం నాకు నిజమనిపిస్తోంది: మనుషులు తండ్రులను అనుసరించి పుడతారు; స్త్రీలు తల్లులను అనుసరించి పుడతారు.
2.35.29
नैवं भव गृहाणेदं यदाह वसुधाधिपः।
भर्तुरिच्छामुपास्वेह जनस्यास्य गतिर्भव ॥ २.३५.२९ ॥
అలా ఉండకు; రాజు చెప్పినదాన్ని అంగీకరించు. ఇక్కడ నీ భర్త కోరికను అనుసరించు; ఈ ప్రజలకు ఆశ్రయంగా ఉండు.
2.35.30
मा त्वं प्रोत्साहिता पापैर्देवराजसमप्रभम्।
भर्तारं लोकभर्तारमसद्धर्ममुपादध ॥ २.३५.३० ॥
పాపుల ప్రేరణతో, దేవేంద్రునిలా ప్రకాశించే, లోకాలను పాలించే నీ భర్త విషయంలో అధర్మాన్ని అవలంబించకు.
2.35.31
नहि मिथ्या प्रतिज्ञातं करिष्यति तवानघः।
श्रीमान् दशरथो राजा देवि राजीवलोचनः ॥ २.३५.३१ ॥
దేవీ, నిర్దోషుడు, కమలనేత్రుడు, శ్రీమంతుడు అయిన రాజు దశరథుడు నీకు చేసిన ప్రతిజ్ఞను అబద్ధం చేయడు.
2.35.32
ज्येष्ठो वदान्यः कर्मण्यः स्वधर्मस्यापि रक्षिता।
रक्षिता जीवलोकस्य बली रामोऽभिषिच्यताम् ॥ २.३५.३२ ॥
జ్యేష్ఠుడు, ఉదారుడు, కార్యదక్షుడు, తన ధర్మాన్ని రక్షించువాడు, జీవలోకాన్ని రక్షించువాడు, బలవంతుడైన రాముడికి అభిషేకం జరగాలి.
2.35.33
परिवादो हि ते देवि महाँल्लोके चरिष्यति।
यदि रामो वनं याति विहाय पितरं नृपम् ॥ २.३५.३३ ॥
దేవీ, రాముడు రాజైన తండ్రిని విడిచిపెట్టి అడవికి వెళ్తే, లోకంలో నీకు గొప్ప నిందా ప్రచారమవుతుంది.
2.35.34
स्वराज्यं राघवः पातु भव त्वं विगतज्वरा।
नहि ते राघवादन्यः क्षमः पुरवरे वसन् ॥ २.३५.३४ ॥
రాఘవుడు తన రాజ్యాన్ని పాలించాలి; నీవు ఆందోళన లేకుండా ఉండు. ఈ శ్రేష్ఠ నగరంలో నివసించగల సమర్థుడు రాఘవుడు తప్ప నీకు మరొకడు లేడు.
2.35.35
रामे हि यौवराज्यस्थे राजा दशरथो वनम्।
प्रवेक्ष्यति महेष्वासः पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ॥ २.३५.३५ ॥
రాముడు యౌవరాజ్యంలో స్థిరపడితే, మహా విలుకాడైన రాజు దశరథుడు పూర్వ సంఘటనలను స్మరిస్తూ అడవిలోకి వెళ్తాడు.
2.35.36
भूयः संक्षोभयामास सुमन्त्रस्तु कृताञ्जलिः ॥ २.३५.३६ ॥
సుమంత్రుడు చేతులు జోడించి మళ్ళీ ఆమెను ఎంతో కలవరపెట్టాడు.
2.35.37
नैव सा क्षुभ्यते देवी न च स्म परिदूयते।
न चास्या मुखवर्णस्य लक्ष्यते विक्रिया तदा ॥ २.३५.३७ ॥
ఆ సమయంలో దేవి క్షోభ చెందలేదు, దుఃఖితురాలూ కాలేదు; ఆమె ముఖవర్ణంలోనూ ఎలాంటి మార్పూ కనిపించలేదు.