વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.35
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.35.1
ततो निधूय सहसा शिरो निःश्वस्य चासकृत्।
पाणिं पाणौ विनिष्पिष्य दन्तान् कटकटाय्य च ॥ २.३५.१ ॥
ત્યારે સુમંત્રે અચાનક માથું હલાવ્યું, વારંવાર નિસાસો નાખ્યો, હાથને હાથ વડે દબાવ્યો અને દાંત કચકચાવ્યા.
2.35.2
लोचने कोपसंरक्ते वर्णं पूर्वोचितं जहत्।
कोपाभिभूतः सहसा संतापमशुभं गतः ॥ २.३५.२ ॥
ક્રોધથી લાલ થયેલી આંખોવાળો તે પોતાનો પૂર્વનો સામાન્ય વર્ણ ગુમાવી બેઠો; ક્રોધથી અભિભૂત થઈ તે અચાનક અશુભ સંતાપમાં પડ્યો.
2.35.3
मनः समीक्षमाणश्च सूतो दशरथस्य च।
कम्पयन्निव कैकेय्या हृदयं वाक्शरैः शितैः ॥ २.३५.३ ॥
દશરથનો સારથિ સુમંત્ર મનમાં વિચારીને, તીક્ષ્ણ શબ્દબાણોથી કૈકેયીનું હૃદય જાણે કંપાવતો (બોલ્યો).
2.35.4
वाक्यवज्रैरनुपमैर्निर्भिन्दन्निव चाशुभैः।
कैकेय्याः सर्वमर्माणि सुमन्त्रः प्रत्यभाषत ॥ २.३५.४ ॥
અનુપમ વજ્ર જેવા શબ્દો અને અશુભ વચનોથી કૈકેયીનાં સર્વ મર્મસ્થાનોને વીંધતો હોય તેમ સુમંત્રે ઉત્તર આપ્યો.
2.35.5
यस्यास्तव पतिस्त्यक्तो राजा दशरथः स्वयम्।
भर्ता सर्वस्य जगतः स्थावरस्य चरस्य च ॥ २.३५.५ ॥
તારા પતિ, સ્થાવર-જંગમ સમસ્ત જગતના પાલક રાજા દશરથ પોતે ત્યજાયા છે.
2.35.6
नह्यकार्यतमं किंचित्तव देवीह विद्यते।
पतिघ्नीं त्वामहं मन्ये कुलघ्नीमपि चान्ततः ॥ २.३५.६ ॥
હે દેવી, અહીં તારા માટે એવું કોઈ અકાર્ય નથી જે ન થાય; હું તને પતિઘાતિની અને અંતે કુળઘાતિની માનું છું.
2.35.7
यन्महेन्द्रमिवाजय्यं दुष्प्रकम्प्यमिवाचलम्।
महोदधिमिवाक्षोभ्यं संतापयसि कर्मभिः ॥ २.३५.७ ॥
મહેન્દ્રની જેમ અજેય, પર્વતની જેમ અચળ અને મહાસાગરની જેમ અક્ષોભ્ય એવા તેમને તું તારાં કર્મોથી સંતાપ આપે છે.
2.35.8
मावमंस्था दशरथं भर्तारं वरदं पतिम्।
भर्तुरिच्छा हि नारीणां पुत्रकोट्या विशिष्यते ॥ २.३५.८ ॥
પતિ, વરદાતા અને સ્વામી દશરથનું અપમાન ન કર. સ્ત્રીઓ માટે પતિની ઇચ્છા કરોડો પુત્રો કરતાં પણ ચડિયાતી છે.
2.35.9
यथावयो हि राज्यानि प्राप्नुवन्ति नृपक्षये।
इक्ष्वाकुकुलनाथेऽस्मिंस्तं लोपयितुमिच्छसि ॥ २.३५.९ ॥
રાજાના મૃત્યુ પછી રાજ્યો વયના ક્રમે જ મળે છે. છતાં ઇક્ષ્વાકુ કુળના આ નાથનો એ ક્રમ તોડીને નાશ કરવા તું ઇચ્છે છે.
2.35.10
राजा भवतु ते पुत्रो भरतः शास्तु मेदिनीम्।
वयं तत्र गमिष्यामो यत्र रामो गमिष्यति ॥ २.३५.१० ॥
તારો પુત્ર ભરત રાજા બનો અને પૃથ્વી પર શાસન કરો. રામ જ્યાં જશે ત્યાં અમે પણ જઈશું.
2.35.11
न च ते विषये कश्चिद् ब्राह्मणो वस्तुमर्हति।
तादृशं त्वममर्यादमद्य कर्म करिष्यसि ॥ २.३५.११ ॥
તારા રાજ્યમાં કોઈ બ્રાહ્મણ રહેવા યોગ્ય રહેશે નહીં, કારણ કે આજે તું આવું મર્યાદાહીન કર્મ કરવાની છે.
2.35.12
नूनं सर्वे गमिष्यामो मार्गं रामनिषेवितम्।
त्यक्ता या बान्धवैः सर्वैर्ब्राह्मणैः साधुभिः सदा ॥ २.३५.१२ ॥
ચોક્કસ અમે બધા રામે સેવેલા તે માર્ગે જઈશું, જે માર્ગ બધા સગાંઓ, બ્રાહ્મણો અને સાધુઓએ સદા ત્યજ્યો છે.
2.35.13
का प्रीती राज्यलाभेन तव देवि भविष्यति।
तादृशं त्वममर्यादं कर्म कर्तुं चिकीर्षसि ॥ २.३५.१३ ॥
હે દેવી, રાજ્યલાભથી તને શું આનંદ થશે? આવું મર્યાદાહીન કર્મ તું કરવા ઇચ્છે છે.
2.35.14
आश्चर्यमिव पश्यामि यस्यास्ते वृत्तमीदृशम्।
आचरन्त्या न विवृता सद्यो भवति मेदिनी ॥ २.३५.१४ ॥
આવું આચરણ ધરાવતી તને જોઈને મને આશ્ચર્ય થાય છે. આવું વર્તન કરનારી માટે પૃથ્વી તરત કેમ ફાટી જતી નથી?
2.35.15
महाब्रह्मर्षिसृष्टा वा ज्वलन्तो भीमदर्शनाः।
धिग्वाग्दण्डा न हिंसन्ति रामप्रव्राजने स्थिताम् ॥ २.३५.१५ ॥
મહાબ્રહ્મર્ષિઓએ સર્જેલા, બળતા અને ભયાનક દેખાતા 'ધિક્' એવા નિંદાવાક્યના દંડ, રામના વનવાસમાં લાગેલી આ સ્ત્રીને કેમ હણતા નથી?
2.35.16
आम्रं छित्त्वा कुठारेण निम्बं परिचरेत् तु कः।
यश्चैनं पयसा सिञ्चेन्नैवास्य मधुरो भवेत् ॥ २.३५.१६ ॥
આંબાને કુહાડીથી કાપીને કોણ લીમડાની સેવા કરશે? તેને દૂધથી સીંચે તોપણ તેનું ફળ મીઠું થતું નથી.
2.35.17
आभिजात्यं हि ते मन्ये यथा मातुस्तथैव च।
न हि निम्बात् स्रवेत् क्षौद्रं लोके निगदितं वचः ॥ २.३५.१७ ॥
તારા માતાની જેમ જ તારું કુલીનપણું પણ છે એવું હું માનું છું. લીમડામાંથી મધ ટપકતું નથી એવું લોકમાં કહેવાયું છે.
2.35.18
तव मातुरसद्ग्राहं विद्म पूर्वं यथा श्रुतम्।
पितुस्ते वरदः कश्चिद् ददौ वरमनुत्तमम् ॥ २.३५.१८ ॥
તારી માતાનો દુષ્ટ આગ્રહ અમે પહેલેથી સાંભળ્યા પ્રમાણે જાણીએ છીએ. તારા પિતાને કોઈ વરદાતાએ એક અતિ ઉત્તમ વર આપ્યો હતો.
2.35.19
सर्वभूतरुतं तस्मात् संजज्ञे वसुधाधिपः।
तेन तिर्यग्गतानां च भूतानां विदितं वचः ॥ २.३५.१९ ॥
તે કારણે તે વસુધાધિપતિને સર્વ પ્રાણીઓની વાણી સમજાઈ; અને તેથી તિર્યંચ યોનિના પ્રાણીઓની વાણી પણ તેને સમજાઈ.
2.35.20
ततो जृम्भस्य शयने विरुताद् भूरिवर्चसः।
पितुस्ते विदितो भावः स तत्र बहुधाहसत् ॥ २.३५.२० ॥
પછી શય્યા પર બગાસું ખાતા તે મહાતેજસ્વીના અવાજથી તમારા પિતાનો ભાવ જણાયો; તે ત્યાં અનેક વાર હસ્યો.
2.35.21
तत्र ते जननी क्रुद्धा मृत्युपाशमभीप्सती।
हासं ते नृपते सौम्य जिज्ञासामीति चाब्रवीत् ॥ २.३५.२१ ॥
ત્યાં તમારી માતા ક્રોધે ભરાઈને, મૃત્યુપાશને ઇચ્છતી હોય તેમ બોલી, 'હે નૃપતિ, હે સૌમ્ય! તમારા હાસ્યનું કારણ હું જાણવા ઇચ્છું છું.'
2.35.22
नृपश्चोवाच तां देवीं हासं शंसामि ते यदि।
ततो मे मरणं सद्यो भविष्यति न संशयः ॥ २.३५.२२ ॥
રાજાએ તે દેવીને કહ્યું, 'જો હું તને હાસ્યનું કારણ કહું, તો મારું મૃત્યુ તરત જ થશે, તેમાં સંશય નથી.'
2.35.23
माता ते पितरं देवि पुनः केकयमब्रवीत्।
शंस मे जीव वा मा वा न मां त्वं प्रहसिष्यसि ॥ २.३५.२३ ॥
તમારી માતા ફરી તમારા પિતાને (કેકયને) કહેવા લાગી, 'મને કહો; જીવો કે ન જીવો, પણ તમે મારા પર હસશો નહીં.'
2.35.24
प्रियया च तथोक्तः स केकयः पृथिवीपतिः।
तस्मै तं वरदायार्थं कथयामास तत्त्वतः ॥ २.३५.२४ ॥
પ્રિય પત્નીએ એમ કહેતાં, તે કેકય દેશના પૃથ્વીપતિએ વરદાન આપનાર વિશેનું સર્વ યથાર્થ રીતે તેને કહી સંભળાવ્યું.
2.35.25
ततः स वरदः साधू राजानं प्रत्यभाषत।
म्रियतां ध्वंसतां वेयं मा शंसीस्त्वं महीपते ॥ २.३५.२५ ॥
ત્યારે વરદાન આપનારી તે સાધ્વીએ રાજાને કહ્યું — "આ મરી જાય, નાશ પામે; હે મહીપતિ, તમે આ વાત ન કહો."
2.35.26
स तच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रसन्नमनसो नृपः।
मातरं ते निरस्याशु विजहार कुबेरवत् ॥ २.३५.२६ ॥
તેના એ શબ્દો સાંભળીને રાજાનું મન પ્રસન્ન થયું; તમારી માતાને તરત જ દૂર કરીને તે કુબેરની જેમ વિહરવા લાગ્યો.
2.35.27
तथा त्वमपि राजानं दुर्जनाचरिते पथि।
असद्ग्राहमिमं मोहात् कुरुषे पापदर्शिनी ॥ २.३५.२७ ॥
એ જ રીતે તું પણ દુર્જનોએ ચાલેલા માર્ગ પર મોહથી આ અસત્ આગ્રહ પકડી રહી છે, હે પાપદર્શિની!
2.35.28
सत्यश्चात्र प्रवादोऽयं लौकिकः प्रतिभाति मा।
पितॄन् समनुजायन्ते नरा मातरमङ्गनाः ॥ २.३५.२८ ॥
અહીં લોકોની આ કહેવત મને સાચી લાગે છે: માણસો પિતાઓને અનુસરીને જન્મે છે; સ્ત્રીઓ માતાઓને અનુસરીને જન્મે છે.
2.35.29
नैवं भव गृहाणेदं यदाह वसुधाधिपः।
भर्तुरिच्छामुपास्वेह जनस्यास्य गतिर्भव ॥ २.३५.२९ ॥
એવી ન થા; રાજાએ જે કહ્યું છે તે સ્વીકાર. અહીં પતિની ઇચ્છાનું પાલન કર; આ લોકોનો આશ્રય બન.
2.35.30
मा त्वं प्रोत्साहिता पापैर्देवराजसमप्रभम्।
भर्तारं लोकभर्तारमसद्धर्ममुपादध ॥ २.३५.३० ॥
પાપીઓ દ્વારા ઉશ્કેરાયેલી તું દેવરાજ જેવા તેજસ્વી, લોકપાલક પતિ પ્રત્યે અધર્મ આચરીશ નહીં.
2.35.31
नहि मिथ्या प्रतिज्ञातं करिष्यति तवानघः।
श्रीमान् दशरथो राजा देवि राजीवलोचनः ॥ २.३५.३१ ॥
હે દેવી, નિષ્પાપ, કમળનયન, શ્રીમાન રાજા દશરથ તમને આપેલું વચન ખોટું નહીં પાડે.
2.35.32
ज्येष्ठो वदान्यः कर्मण्यः स्वधर्मस्यापि रक्षिता।
रक्षिता जीवलोकस्य बली रामोऽभिषिच्यताम् ॥ २.३५.३२ ॥
મોટા, ઉદાર, કર્મકુશળ, પોતાના ધર્મના રક્ષક, જીવલોકના રક્ષક અને બળવાન રામનો અભિષેક થાઓ.
2.35.33
परिवादो हि ते देवि महाँल्लोके चरिष्यति।
यदि रामो वनं याति विहाय पितरं नृपम् ॥ २.३५.३३ ॥
હે દેવી, રામ રાજા પિતાને છોડીને વનમાં જશે તો જગતમાં તમારી મોટી નિંદા ફેલાશે.
2.35.34
स्वराज्यं राघवः पातु भव त्वं विगतज्वरा।
नहि ते राघवादन्यः क्षमः पुरवरे वसन् ॥ २.३५.३४ ॥
રાઘવ પોતાનું રાજ્ય સંભાળે, તમે ચિંતામુક્ત રહો. આ શ્રેષ્ઠ નગરમાં રહેવા યોગ્ય રાઘવ સિવાય બીજો કોઈ તમારા માટે નથી.
2.35.35
रामे हि यौवराज्यस्थे राजा दशरथो वनम्।
प्रवेक्ष्यति महेष्वासः पूर्ववृत्तमनुस्मरन् ॥ २.३५.३५ ॥
રામ યુવરાજ પદે સ્થાપિત થતાં, મહાધનુર્ધર રાજા દશરથ પૂર્વનું વર્તન યાદ કરીને વનમાં પ્રવેશ કરશે.
2.35.36
भूयः संक्षोभयामास सुमन्त्रस्तु कृताञ्जलिः ॥ २.३५.३६ ॥
સુમંત્રે હાથ જોડીને ફરી તેને ખૂબ વિચલિત કરી.
2.35.37
नैव सा क्षुभ्यते देवी न च स्म परिदूयते।
न चास्या मुखवर्णस्य लक्ष्यते विक्रिया तदा ॥ २.३५.३७ ॥
તે સમયે દેવી ક્ષુબ્ધ ન થયાં, દુઃખી પણ ન દેખાયાં; તેમના મુખના વર્ણમાં પણ કોઈ ફેરફાર જણાયો નહીં.