વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.37
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.37.1
महामात्रवचः श्रुत्वा रामो दशरथं तदा।
अभ्यभाषत वाक्यं तु विनयज्ञो विनीतवत् ॥ २.३७.१ ॥
મહામાત્યના વચન સાંભળીને ત્યારે વિનયજ્ઞ રામે વિનીતભાવે દશરથને આ વચન કહ્યું.
2.37.2
त्यक्तभोगस्य मे राजन् वने वन्येन जीवतः।
किं कार्यमनुयात्रेण त्यक्तसङ्गस्य सर्वतः ॥ २.३७.२ ॥
હે રાજન! ભોગોનો ત્યાગ કરીને વનમાં વન્ય આહાર પર જીવતા, સર્વથા આસક્તિ છોડી દીધેલા મને અનુયાત્રીઓથી શું કામ?
2.37.3
यो हि दत्त्वा द्विपश्रेष्ठं कक्ष्यायां कुरुते मनः।
रज्जुस्नेहेन किं तस्य त्यजतः कुञ्जरोत्तमम् ॥ २.३७.३ ॥
જે શ્રેષ્ઠ હાથીને છોડીને તેના કમરબંધ દોરડા પર મન રાખે છે, તે ઉત્તમ હાથીનો ત્યાગ કરનારને દોરડાના મોહથી શું લાભ?
2.37.4
तथा मम सतां श्रेष्ठ किं ध्वजिन्या जगत्पते।
सर्वाण्येवानुजानामि चीराण्येवानयन्तु मे ॥ २.३७.४ ॥
તેવી જ રીતે, હે સજ્જનોમાં શ્રેષ્ઠ, હે જગત્પતિ! મારી સેનાથી મારે શું કામ? હું સૌને અનુમતિ આપું છું; મારા માટે માત્ર વલ્કલ વસ્ત્રો મંગાવો.
2.37.5
खनित्रपिटके चोभे समानयत गच्छत।
चतुर्दश वने वासं वर्षाणि वसतो मम ॥ २.३७.५ ॥
ખનિત્ર અને પિટારી બંને લાવો, જાઓ! મારે વનમાં ચૌદ વર્ષ વસવાનું છે.
2.37.6
अथ चीराणि कैकेयी स्वयमाहृत्य राघवम्।
उवाच परिधत्स्वेति जनौघे निरपत्रपा ॥ २.३७.६ ॥
ત્યારે કૈકેયીએ પોતે વલ્કલ લાવીને રાઘવને કહ્યું, "આ પહેરી લો"; ભીડ વચ્ચે તે નિર્લજ્જપણે બોલી.
2.37.7
स चीरे पुरुषव्याघ्रः कैकेय्याः प्रतिगृह्य ते।
सूक्ष्मवस्त्रमवक्षिप्य मुनिवस्त्राण्यवस्त ह ॥ २.३७.७ ॥
પુરુષવ્યાઘ્ર રામે કૈકેયી પાસેથી તે ચીર લીધાં, સૂક્ષ્મ વસ્ત્ર ઉતારીને મુનિવસ્ત્રો ધારણ કર્યાં.
2.37.8
लक्ष्मणश्चापि तत्रैव विहाय वसने शुभे।
तापसाच्छादने चैव जग्राह पितुरग्रतः ॥ २.३७.८ ॥
લક્ષ્મણે પણ ત્યાં જ, પિતા સામે પોતાનાં શુભ વસ્ત્રો ત્યજીને તપસ્વીઓનાં આચ્છાદન લીધાં.
2.37.9
अथात्मपरिधानार्थं सीता कौशेयवासिनी।
सम्प्रेक्ष्य चीरं संत्रस्ता पृषती वागुरामिव ॥ २.३७.९ ॥
પછી પોતાના પહેરવા માટે તે ચીર જોઈને રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલી સીતા, જાળમાં ફસાયેલી ચિત્રિત હરણીની જેમ ભયભીત થઈ.
2.37.10
सा व्यपत्रपमाणेव प्रगृह्य च सुदुर्मनाः।
कैकेय्याः कुशचीरे ते जानकी शुभलक्षणा ॥ २.३७.१० ॥
શરમાયેલી હોય તેમ, અતિ દુઃખી મનથી શુભલક્ષણા જાનકીએ કૈકેયી પાસેથી તે કુશચીર લીધાં.
2.37.11
अश्रुसम्पूर्णनेत्रा च धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी।
गन्धर्वराजप्रतिमं भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ २.३७.११ ॥
આંસુભરી આંખોથી, ધર્મને જાણનારી અને ધર્મને જોનારી તેણે ગંધર્વરાજ સમાન પોતાના પતિને આ કહ્યું.
2.37.13
कथं नु चीरं बघ्नन्ति मुनयो वनवासिनः।
कृत्वा कण्ठे स्म सा चीरमेकमादाय पाणिना।
तस्थौ ह्यकुशला तत्र व्रीडिता जनकात्मजा ॥ २.३७.१३ ॥
વનવાસી મુનિઓ ચીર કેવી રીતે બાંધે છે? એમ કહીને, એક ચીર હાથમાં લઈ ગળા પર મૂકીને, અકુશળ બનીને જનકપુત્રી શરમાઈને ઊભી રહી.
2.37.14
तस्यास्तत् क्षिप्रमागत्य रामो धर्मभृतां वरः।
चीरं बबन्ध सीतायाः कौशेयस्योपरि स्वयम् ॥ २.३७.१४ ॥
ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ રામે ઝડપથી આવીને પોતે સીતાના રેશમી વસ્ત્ર ઉપર તેનું વલ્કલ બાંધ્યું.
2.37.15
रामं प्रेक्ष्य तु सीताया बध्नन्तं चीरमुत्तमम्।
अन्तःपुरचरा नार्यो मुमुचुर्वारि नेत्रजम् ॥ २.३७.१५ ॥
સીતાનું ઉત્તમ વલ્કલ બાંધતા રામને જોઈને અંતઃપુરમાં ફરતી સ્ત્રીઓએ આંખોમાંથી આંસુ વહાવ્યાં.
2.37.16
ऊचुश्च परमायत्ता रामं ज्वलिततेजसम्।
वत्स नैवं नियुक्तेयं वनवासे मनस्विनी ॥ २.३७.१६ ॥
અત્યંત વ્યાકુળ થઈને તેઓ તેજસ્વી રામને બોલ્યા, "વત્સ, આ મનસ્વિની વનવાસ માટે યોગ્ય નથી."
2.37.17
पितुर्वाक्यानुरोधेन गतस्य विजनं वनम्।
तावद् दर्शनमस्या नः सफलं भवतु प्रभो ॥ २.३७.१७ ॥
પિતાના વચનને અનુસરીને નિર્જન વનમાં જતા તમારી સાથે, હે પ્રભુ, તેનું દર્શન અમારા માટે સફળ થાઓ.
2.37.18
लक्ष्मणेन सहायेन वनं गच्छस्व पुत्रक।
नेयमर्हति कल्याणि वस्तुं तापसवद् वने ॥ २.३७.१८ ॥
પુત્ર, સહાયક લક્ષ્મણ સાથે વનમાં જા. કલ્યાણી, આ તપસ્વિનીની જેમ વનમાં રહેવા યોગ્ય નથી.
2.37.19
कुरु नो याचनां पुत्र सीता तिष्ठतु भामिनी।
धर्मनित्यः स्वयं स्थातुं न हीदानीं त्वमिच्छसि ॥ २.३७.१९ ॥
પુત્ર, અમારી આ વિનંતી પૂર્ણ કર—ભામિની સીતા અહીં જ રહે. ધર્મમાં સદા સ્થિર એવા તમે પોતે હમણાં તેને અહીં રહેવા દેવા ઇચ્છતા નથી.
2.37.20
तासामेवंविधा वाचः शृण्वन् दशरथात्मजः।
बबन्धैव तथा चीरं सीतया तुल्यशीलया ॥ २.३७.२० ॥
તે સ્ત્રીઓના એવા શબ્દો સાંભળીને દશરથપુત્ર (રામે) તેમ જ વલ્કલ પહેર્યું; સમાન શીલવાળી સીતાએ પણ તેમ જ કર્યું.
2.37.21
चीरे गृहीते तु तया सबाष्पो नृपतेर्गुरुः।
निवार्य सीतां कैकेयीं वसिष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ २.३७.२१ ॥
તેણીએ વલ્કલ ગ્રહણ કર્યું ત્યારે આંસુભર્યા નેત્રે રાજાના ગુરુ વસિષ્ઠે સીતા અને કૈકેયીને રોકીને આ વચન કહ્યું.
2.37.22
अतिप्रवृत्ते दुर्मेधे कैकेयि कुलपांसनि।
वञ्चयित्वा तु राजानं न प्रमाणेऽवतिष्ठसि ॥ २.३७.२२ ॥
હે કૈકેયી! તું હદ વટાવી ગઈ છે; હે દુર્બુદ્ધિ, હે કુળના કલંક! રાજાને છેતરીને તું વિશ્વાસપાત્ર સ્થાને ઊભી રહેતી નથી.
2.37.23
न गन्तव्यं वनं देव्या सीतया शीलवर्जिते।
अनुष्ठास्यति रामस्य सीता प्रकृतमासनम् ॥ २.३७.२३ ॥
હે શીલરહિત! દેવી સીતાએ વનમાં જવું ન જોઈએ; રામનું સામાન્ય આસન સીતા જ સંભાળશે.
2.37.24
आत्मा हि दाराः सर्वेषां दारसंग्रहवर्तिनाम्।
आत्मेयमिति रामस्य पालयिष्यति मेदिनीम् ॥ २.३७.२४ ॥
ગૃહસ્થ ધર્મ પાળનારા સર્વને માટે પત્ની જ આત્મા છે; "આ રામનો આત્મા છે" એમ માની તે પૃથ્વીનું પાલન કરશે.
2.37.25
अथ यास्यति वैदेही वनं रामेण संगता।
वयमत्रानुयास्यामः पुरं चेदं गमिष्यति ॥ २.३७.२५ ॥
વૈદેહી સીતા રામ સાથે વનમાં જશે તો અમે અહીંથી જ તેમની પાછળ જઈશું; આ નગર પણ તેમની સાથે જશે.
2.37.26
अन्तपालाश्च यास्यन्ति सदारो यत्र राघवः।
सहोपजीव्यं राष्ट्रं च पुरं च सपरिच्छदम् ॥ २.३७.२६ ॥
સીમાના રક્ષકો પણ જ્યાં પત્ની સહિત રાઘવ જશે ત્યાં જશે; તેમના પર નિર્ભર રાજ્ય અને પરિવાર સહિત નગર પણ જશે.
2.37.27
भरतश्च सशत्रुघ्नश्चीरवासा वनेचरः।
वने वसन्तं काकुत्स्थमनुवत्स्यति पूर्वजम् ॥ २.३७.२७ ॥
ભરત અને શત્રુઘ્ન પણ વલ્કલ વસ્ત્રો પહેરી વનવાસી બનીને, વનમાં રહેતા જ્યેષ્ઠ બંધુ કાકુત્સ્થની પાછળ રહેશે.
2.37.28
ततः शून्यां गतजनां वसुधां पादपैः सह।
त्वमेका शाधि दुर्वृत्ता प्रजानामहिते स्थिता ॥ २.३७.२८ ॥
ત્યારે, પ્રજાના અહિતમાં ઊભેલી દુરાચારિણી, લોકો ગયેલી આ શૂન્ય પૃથ્વી પર વૃક્ષો સહિત તું એકલી શાસન કર.
2.37.29
न हि तद् भविता राष्ट्रं यत्र रामो न भूपतिः।
तद् वनं भविता राष्ट्रं यत्र रामो निवत्स्यति ॥ २.३७.२९ ॥
જ્યાં રામ રાજા નથી તે રાજ્ય નિશ્ચે રાજ્ય નહીં થાય; જ્યાં રામ રહેશે તે વન જ રાજ્ય થશે.
2.37.30
न ह्यदत्तां महीं पित्रा भरतः शास्तुमिच्छति।
त्वयि वा पुत्रवद् वस्तुं यदि जातो महीपतेः ॥ २.३७.३० ॥
પિતાએ ન આપેલી પૃથ્વી પર ભરત શાસન કરવા ઇચ્છતો નથી; તે રાજાનો પુત્ર હોય તો તારી પાસે પુત્રની જેમ રહેવા ઇચ્છશે.
2.37.31
यद्यपि त्वं क्षितितलाद् गगनं चोत्पतिष्यसि।
पितृवंशचरित्रज्ञः सोऽन्यथा न करिष्यति ॥ २.३७.३१ ॥
તું પૃથ્વી પરથી આકાશમાં ઊડી જાય તો પણ પિતૃવંશનું આચરણ જાણનાર તે અન્યથા નહીં કરે.
2.37.32
तत् त्वया पुत्रगर्धिन्या पुत्रस्य कृतमप्रियम्।
लोके नहि स विद्येत यो न राममनुव्रतः ॥ २.३७.३२ ॥
તેથી પુત્રના મોહથી તેં પુત્રને અપ્રિય કાર્ય કર્યું છે. જગતમાં રામને અનુસરનાર ન હોય એવો કોઈ નથી.
2.37.33
द्रक्ष्यस्यद्यैव कैकेयि पशुव्यालमृगद्विजान्।
गच्छतः सह रामेण पादपांश्च तदुन्मुखान् ॥ २.३७.३३ ॥
હે કૈકેયી, આજે જ રામ સાથે જતાં તું પશુઓ, હિંસક પ્રાણીઓ, મૃગો, પક્ષીઓ અને તેમની તરફ વળેલાં વૃક્ષો જોઈશ.
2.37.34
अथोत्तमान्याभरणानि देवि
देहि स्नुषायै व्यपनीय चीरम्।
न चीरमस्याः प्रविधीयतेति
न्यवारयत् तद् वसनं वसिष्ठः ॥ २.३७.३४ ॥
પછી હે દેવી, ઉત્તમ આભૂષણો પુત્રવધૂને આપ; તેનું ચીર ઉતારી નાખ. 'એના માટે ચીરનું વિધાન નથી' એમ કહીને વસિષ્ઠે તે વસ્ત્ર રોકી લીધું.
2.37.35
एकस्य रामस्य वने निवास-
स्त्वया वृतः केकयराजपुत्रि।
विभूषितेयं प्रतिकर्मनित्या
वसत्वरण्ये सह राघवेण ॥ २.३७.३५ ॥
હે કેકયરાજની પુત્રી, રામનો વનવાસ જ તેં પસંદ કર્યો છે. હંમેશાં સેવામાં રત આ સુશોભિત પત્ની રાઘવ સાથે વનમાં વસે.
2.37.36
यानैश्च मुख्यैः परिचारकैश्च
सुसंवृता गच्छतु राजपुत्री।
वस्त्रैश्च सर्वैः सहितैर्विधानै-
र्नेयं वृता ते वरसम्प्रदाने ॥ २.३७.३६ ॥
રાજપુત્રી શ્રેષ્ઠ વાહનો અને સેવકોથી સારી રીતે ઘેરાઈને જાય; બધાં વસ્ત્રો અને સાધનો સાથે જાય. વર આપતી વખતે તેં એને પસંદ કરી ન હતી.
2.37.37
तस्मिंस्तथा जल्पति विप्रमुख्ये
गुरौ नृपस्याप्रतिमप्रभावे।
नैव स्म सीता विनिवृत्तभावा
प्रियस्य भर्तुः प्रतिकारकामा ॥ २.३७.३७ ॥
અપ્રતિમ પ્રભાવી રાજગુરુ, વિપ્રશ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠ એમ કહી રહ્યા હતા ત્યારે પણ સીતાનું મન પાછું ફર્યું નહીં; તે પ્રિય પતિની સેવા કરવાની ઇચ્છા રાખતી હતી.