Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.39.1
रामस्य तु वचः श्रुत्वा मुनिवेषधरं च तम्।
समीक्ष्य सह भार्याभी राजा विगतचेतनः ॥ २.३९.१ ॥
Al oír las palabras de Rāma y ver que vestía el atuendo de un sabio, el rey, junto con sus esposas, perdió el conocimiento.
2.39.2
नैनं दुःखेन संतप्तः प्रत्यवैक्षत राघवम्।
न चैनमभिसम्प्रेक्ष्य प्रत्यभाषत दुर्मनाः ॥ २.३९.२ ॥
Atormentado por el dolor, el rey no miró a Rāghava (Rāma), y al mirarlo, no respondió con el ánimo turbado.
2.39.3
स मुहूर्तमिवासंज्ञो दुःखितश्च महीपतिः।
विललाप महाबाहू राममेवानुचिन्तयन् ॥ २.३९.३ ॥
Por un momento el rey quedó como inconsciente; afligido, pensando solo en Rāma, se lamentó.
2.39.4
मन्ये खलु मया पूर्वं विवत्सा बहवः कृताः।
प्राणिनो हिंसिता वापि तन्मामिदमुपस्थितम् ॥ २.३९.४ ॥
Creo que antes debí de separar a muchos terneros de sus madres, o herir a seres vivos; por eso esto me ha sobrevenido.
2.39.5
न त्वेवानागते काले देहाच्च्यवति जीवितम्।
कैकेय्या क्लिश्यमानस्य मृत्युर्मम न विद्यते ॥ २.३९.५ ॥
Pero hasta que llegue el tiempo, la vida no abandona el cuerpo; aunque atormentado por Kaikeyī, para mí la muerte aún no existe.
2.39.6
योऽहं पावकसंकाशं पश्यामि पुरतः स्थितम्।
विहाय वसने सूक्ष्मे तापसाच्छादमात्मजम् ॥ २.३९.६ ॥
Veo a mi hijo, que resplandece como el fuego, de pie ante mí, habiendo abandonado sus finas vestiduras y cubierto con el atuendo de un asceta.
2.39.7
एकस्याः खलु कैकेय्याः कृतेऽयं खिद्यते जनः।
स्वार्थे प्रयतमानायाः संश्रित्य निकृतिं त्विमाम् ॥ २.३९.७ ॥
Por culpa de una sola mujer, Kaikeyī, este pueblo entero sufre; ella, esforzándose por su propio interés, ha recurrido a esta falsedad.
2.39.8
एवमुक्त्वा तु वचनं बाष्पेण विहतेन्द्रियः।
रामेति सकृदेवोक्त्वा व्याहर्तुं न शशाक सः ॥ २.३९.८ ॥
Habiendo dicho esto, con los sentidos vencidos por las lágrimas, pronunció una sola vez «¡Rāma!» y no pudo hablar más.
2.39.9
संज्ञां तु प्रतिलभ्यैव मुहूर्तात् स महीपतिः।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां सुमन्त्रमिदमब्रवीत् ॥ २.३९.९ ॥
Recuperando el conocimiento tras un momento, el rey, con los ojos llenos de lágrimas, dijo estas palabras a Sumantra.
2.39.10
औपवाह्यं रथं युक्त्वा त्वमायाहि हयोत्तमैः।
प्रापयैनं महाभागमितो जनपदात् परम् ॥ २.३९.१० ॥
Unce el carro real con los mejores caballos y ven; lleva a este de gran fortuna más allá de los límites de este reino.
2.39.11
एवं मन्ये गुणवतां गुणानां फलमुच्यते।
पित्रा मात्रा च यत्साधुर्वीरो निर्वास्यते वनम् ॥ २.३९.११ ॥
Así, pienso, se dice que es el fruto de las virtudes de los virtuosos: un hijo bueno y heroico es desterrado al bosque por su padre y su madre.
2.39.12
राज्ञो वचनमाज्ञाय सुमन्त्रः शीघ्रविक्रमः।
योजयित्वा ययौ तत्र रथमश्वैरलंकृतम् ॥ २.३९.१२ ॥
Comprendiendo las palabras del rey, el veloz Sumantra unció el carro adornado con caballos y partió hacia allá.
2.39.13
तं रथं राजपुत्राय सूतः कनकभूषितम्।
आचचक्षेऽञ्जलिं कृत्वा युक्तं परमवाजिभिः ॥ २.३९.१३ ॥
Con las manos juntas, el auriga informó al hijo del rey que el carro adornado con oro estaba listo, uncido a excelentes caballos.
2.39.14
राजा सत्वरमाहूय व्यापृतं वित्तसंचये।
उवाच देशकालज्ञो निश्चितं सर्वतः शुचिः ॥ २.३९.१४ ॥
El rey, conocedor del lugar y del tiempo, firme y puro en todo, llamó de inmediato a quien estaba ocupado en reunir riquezas y le habló.
2.39.15
वासांसि च वरार्हाणि भूषणानि महान्ति च।
वर्षाण्येतानि संख्याय वैदेह्याः क्षिप्रमानय ॥ २.३९.१५ ॥
Cuenta estos años y trae pronto las vestiduras dignas de lo mejor y los grandes adornos para Vaidehī.
2.39.16
नरेन्द्रेणैवमुक्तस्तु गत्वा कोशगृहं ततः।
प्रायच्छत् सर्वमाहृत्य सीतायै क्षिप्रमेव तत् ॥ २.३९.१६ ॥
Así instruido por el señor de los hombres, fue al tesoro, trajo todo y se lo entregó de inmediato a Sītā.
2.39.17
सा सुजाता सुजातानि वैदेही प्रस्थिता वनम्।
भूषयामास गात्राणि तैर्विचित्रैर्विभूषणैः ॥ २.३९.१७ ॥
La bien nacida Vaidehī, al partir hacia el bosque, adornó sus bellos miembros con aquellas joyas multicolores.
2.39.18
व्यराजयत वैदेही वेश्म तत् सुविभूषिता।
उद्यतोंऽशुमतः काले खं प्रभेव विवस्वतः ॥ २.३९.१८ ॥
Vaidehī, bien adornada, resplandeció en aquel palacio como el resplandor del sol que surge a su hora ilumina el cielo.
2.39.19
तां भुजाभ्यां परिष्वज्य श्वश्रूर्वचनमब्रवीत्।
अनाचरन्तीं कृपणं मूर्ध्न्युपाघ्राय मैथिलीम् ॥ २.३९.१९ ॥
Abrazándola con ambos brazos y besando la cabeza de Maithilī, que se comportaba de manera desdichada e impropia, su suegra le dirigió estas palabras.
2.39.20
असत्यः सर्वलोकेऽस्मिन् सततं सत्कृताः प्रियैः।
भर्तारं नानुमन्यन्ते विनिपातगतं स्त्रियः ॥ २.३९.२० ॥
En este mundo las mujeres, aunque siempre honradas por sus seres queridos, son falsas; no respetan al marido caído en desgracia.
2.39.21
एष स्वभावो नारीणामनुभूय पुरा सुखम्।
अल्पामप्यापदं प्राप्य दुष्यन्ति प्रजहत्यपि ॥ २.३९.२१ ॥
Esta es la naturaleza de las mujeres: habiendo disfrutado antes de la felicidad, al encontrar siquiera una pequeña desgracia se corrompen y abandonan incluso a sus maridos.
2.39.22
असत्यशीला विकृता दुर्गा अहृदयाः सदा।
असत्यः पापसंकल्पाः क्षणमात्रविरागिणः ॥ २.३९.२२ ॥
De carácter falso, perversas, insondables, siempre de corazón insensible; mentirosas, de intenciones malvadas, que se vuelven indiferentes en un instante.
2.39.23
न कुलं न कृतं विद्या न दत्तं नापि संग्रहः।
स्त्रीणां गृह्णाति हृदयमनित्यहृदया हि ताः ॥ २.३९.२३ ॥
Ni la familia, ni el servicio prestado, ni el saber, ni el don entregado, ni la amistad acumulada logran retener el corazón de las mujeres; en verdad son de corazón inconstante.
2.39.24
साध्वीनां तु स्थितानां तु शीले सत्ये श्रुते स्थिते।
स्त्रीणां पवित्रं परमं पतिरेको विशिष्यते ॥ २.३९.२४ ॥
Pero para las mujeres virtuosas, firmes en la buena conducta, la verdad y el saber, la pureza suprema es el marido solo; él solo sobresale.
2.39.25
स त्वया नावमन्तव्यः पुत्रः प्रव्राजितो वनम्।
तव देवसमस्त्वेष निर्धनः सधनोऽपि वा ॥ २.३९.२५ ॥
No desprecies a tu hijo, que ha sido enviado al exilio en el bosque; él es como un dios para ti, sea pobre o rico.
2.39.26
विज्ञाय वचनं सीता तस्या धर्मार्थसंहितम्।
कृत्वाञ्जलिमुवाचेदं श्वश्रूमभिमुखे स्थिता ॥ २.३९.२६ ॥
Habiendo comprendido sus palabras, ligadas al dharma y al propósito, Sītā, de pie ante su suegra con las manos juntas, dijo esto.
2.39.27
करिष्ये सर्वमेवाहमार्या यदनुशास्ति माम्।
अभिज्ञास्मि यथा भर्तुर्वर्तितव्यं श्रुतं च मे ॥ २.३९.२७ ॥
Noble señora, haré todo lo que me instruyas. Sé cómo debe comportarse una con su esposo, y también lo he oído.
2.39.28
न मामसज्जनेनार्या समानयितुमर्हति।
धर्माद् विचलितुं नाहमलं चन्द्रादिव प्रभा ॥ २.३९.२८ ॥
Noble señora, ningún malvado puede igualarme a él. Así como la luz no se separa de la luna, yo no puedo apartarme del dharma.
2.39.29
नातन्त्री वाद्यते वीणा नाचक्रो विद्यते रथः।
नापतिः सुखमेधेत या स्यादपि शतात्मजा ॥ २.३९.२९ ॥
Un laúd sin cuerdas no se toca, y un carro sin ruedas no existe; una mujer sin esposo no prospera en la dicha, aunque sea madre de cien hijos.
2.39.30
मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता मितं सुतः।
अमितस्य तु दातारं भर्तारं का न पूजयेत् ॥ २.३९.३० ॥
El padre da solo lo limitado, el hermano da solo lo limitado, el hijo da solo lo limitado; pero ¿qué mujer no honraría al esposo, dador de lo ilimitado?
2.39.31
साहमेवंगता श्रेष्ठा श्रुतधर्मपरावरा।
आर्ये किमवमन्येयं स्त्रिया भर्ता हि दैवतम् ॥ २.३९.३१ ॥
Yo, que estoy así situada, excelente y versada en el dharma superior e inferior, oh noble señora, ¿cómo podría despreciarlo? Para una mujer, el esposo es una deidad.
2.39.32
सीताया वचनं श्रुत्वा कौसल्या हृदयङ्गमम्।
शुद्धसत्त्वा मुमोचाश्रु सहसा दुःखहर्षजम् ॥ २.३९.३२ ॥
Al oír las palabras de Sītā, que tocaron el corazón, Kausalyā, de corazón puro, derramó de repente lágrimas nacidas del dolor y la alegría.
2.39.33
तां प्राञ्जलिरभिप्रेक्ष्य मातृमध्येऽतिसत्कृताम्।
रामः परमधर्मात्मा मातरं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.३९.३३ ॥
Mirándola con las manos juntas, muy honrada entre las madres, Rāma, de alma sumamente dhármica, dirigió estas palabras a su madre.
2.39.34
अम्ब मा दुःखिता भूत्वा पश्येस्त्वं पितरं मम।
क्षयोऽपि वनवासस्य क्षिप्रमेव भविष्यति ॥ २.३९.३४ ॥
Madre, no te aflijas; verás a mi padre. Y el fin de este exilio en el bosque llegará pronto.
2.39.35
सुप्तायास्ते गमिष्यन्ति नव वर्षाणि पञ्च च।
समग्रमिह सम्प्राप्तं मां द्रक्ष्यसि सुहृद्वृतम् ॥ २.३९.३५ ॥
Nueve años y cinco más pasarán mientras duermes; entonces, completamente de regreso, me verás aquí, rodeado de amigos.
2.39.36
एतावदभिनीतार्थमुक्त्वा स जननीं वचः।
त्रयः शतशतार्धा हि ददर्शावेक्ष्य मातरः ॥ २.३९.३६ ॥
Habiendo dicho estas palabras a su madre, expresando plenamente su sentido, miró a todas sus madres, trescientas cincuenta.
2.39.37
ताश्चापि स तथैवार्ता मातॄर्दशरथात्मजः।
धर्मयुक्तमिदं वाक्यं निजगाद कृताञ्जलिः ॥ २.३९.३७ ॥
El hijo de Daśaratha, igualmente, habló a aquellas madres afligidas con estas palabras conformes al dharma, con las palmas juntas.
2.39.38
संवासात् परुषं किंचिदज्ञानादपि यत् कृतम्।
तन्मे समुपजानीत सर्वाश्चामन्त्रयामि वः ॥ २.३९.३८ ॥
Si alguna cosa dura he hecho, por haber convivido o por ignorancia, perdonadla; a todas os lo pido.
2.39.39
वचनं राघवस्यैतद् धर्मयुक्तं समाहितम्।
शुश्रुवुस्ताः स्त्रियः सर्वाः शोकोपहतचेतसः ॥ २.३९.३९ ॥
Todas aquellas mujeres, con el ánimo herido por el dolor, oyeron estas palabras de Rāghava, conformes al dharma y serenas.
2.39.40
जज्ञोऽथ तासां संनादः क्रौञ्चीनामिव निःस्वनः।
मानवेन्द्रस्य भार्याणामेवं वदति राघवे ॥ २.३९.४० ॥
Mientras Rāghava hablaba así, surgió de las esposas del rey un clamor semejante al grito de las aves krauñcī.
2.39.41
मुरजपणवमेघघोषवद्
दशरथवेश्म बभूव यत् पुरा।
विलपितपरिदेवनाकुलं
व्यसनगतं तदभूत् सुदुःखितम् ॥ २.३९.४१ ॥
El palacio de Daśaratha, que antes resonaba como tambores, timbales y nubes que retumban, ahora lleno de lamentos y gemidos, caído en la desgracia, se volvió profundamente afligido.