ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.39.1
रामस्य तु वचः श्रुत्वा मुनिवेषधरं च तम्।
समीक्ष्य सह भार्याभी राजा विगतचेतनः ॥ २.३९.१ ॥
ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮುನಿವೇಷಧಾರಿಯಾದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗಿದ್ದ ರಾಜನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿದನು.
2.39.2
नैनं दुःखेन संतप्तः प्रत्यवैक्षत राघवम्।
न चैनमभिसम्प्रेक्ष्य प्रत्यभाषत दुर्मनाः ॥ २.३९.२ ॥
ದುಃಖದಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾದ ರಾಜನು ರಾಘವನನ್ನು (ರಾಮನನ್ನು) ನೋಡಲಿಲ್ಲ; ಅವನನ್ನು ನೋಡಿಯೂ ಕಲಕಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ.
2.39.3
स मुहूर्तमिवासंज्ञो दुःखितश्च महीपतिः।
विललाप महाबाहू राममेवानुचिन्तयन् ॥ २.३९.३ ॥
ಆ ರಾಜನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇಲ್ಲದವನಂತಾದನು; ದುಃಖಿತನಾಗಿ, ರಾಮನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ ಗೋಳಿಟ್ಟನು.
2.39.4
मन्ये खलु मया पूर्वं विवत्सा बहवः कृताः।
प्राणिनो हिंसिता वापि तन्मामिदमुपस्थितम् ॥ २.३९.४ ॥
ಹಿಂದೆ ನಾನು ಅನೇಕ ಕರುಗಳನ್ನು ತಾಯಿಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇದು ನನಗೆ ಬಂದಿದೆ.
2.39.5
न त्वेवानागते काले देहाच्च्यवति जीवितम्।
कैकेय्या क्लिश्यमानस्य मृत्युर्मम न विद्यते ॥ २.३९.५ ॥
ಆದರೆ ಕಾಲ ಬರದ ಹೊರತು ಜೀವ ದೇಹದಿಂದ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕೈಕೇಯಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ನನಗೆ ಸಾವು ಇನ್ನೂ ಬಂದಿಲ್ಲ.
2.39.6
योऽहं पावकसंकाशं पश्यामि पुरतः स्थितम्।
विहाय वसने सूक्ष्मे तापसाच्छादमात्मजम् ॥ २.३९.६ ॥
ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ನನ್ನ ಮಗನು ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ — ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಪಸ್ವಿಯ ಉಡುಪು ಧರಿಸಿದವನನ್ನು.
2.39.7
एकस्याः खलु कैकेय्याः कृतेऽयं खिद्यते जनः।
स्वार्थे प्रयतमानायाः संश्रित्य निकृतिं त्विमाम् ॥ २.३९.७ ॥
ಒಬ್ಬಳೇ ಕೈಕೇಯಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕಪಟವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವವಳು ಅವಳು.
2.39.8
एवमुक्त्वा तु वचनं बाष्पेण विहतेन्द्रियः।
रामेति सकृदेवोक्त्वा व्याहर्तुं न शशाक सः ॥ २.३९.८ ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕುಗ್ಗಿ, ಒಮ್ಮೆ 'ರಾಮಾ' ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಿ ಅವನು ಮುಂದೆ ಮಾತನಾಡಲಾರದೆ ಹೋದನು.
2.39.9
संज्ञां तु प्रतिलभ्यैव मुहूर्तात् स महीपतिः।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां सुमन्त्रमिदमब्रवीत् ॥ २.३९.९ ॥
ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ ಆ ರಾಜನು, ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.39.10
औपवाह्यं रथं युक्त्वा त्वमायाहि हयोत्तमैः।
प्रापयैनं महाभागमितो जनपदात् परम् ॥ २.३९.१० ॥
ರಾಜರಥವನ್ನು ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಬಾ; ಈ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತನನ್ನು ಈ ದೇಶದ ಆಚೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯು.
2.39.11
एवं मन्ये गुणवतां गुणानां फलमुच्यते।
पित्रा मात्रा च यत्साधुर्वीरो निर्वास्यते वनम् ॥ २.३९.११ ॥
ಗುಣವಂತರ ಗುಣಗಳ ಫಲ ಇದೇ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಸಜ್ಜನನೂ ವೀರನೂ ಆದ ಇವನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
2.39.12
राज्ञो वचनमाज्ञाय सुमन्त्रः शीघ्रविक्रमः।
योजयित्वा ययौ तत्र रथमश्वैरलंकृतम् ॥ २.३९.१२ ॥
ರಾಜನ ಮಾತನ್ನು ಅರಿತು, ಶೀಘ್ರ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಸುಮಂತ್ರನು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ರಥವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೊರಟನು.
2.39.13
तं रथं राजपुत्राय सूतः कनकभूषितम्।
आचचक्षेऽञ्जलिं कृत्वा युक्तं परमवाजिभिः ॥ २.३९.१३ ॥
ಸಾರಥಿ ಕೈಮುಗಿದು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ, ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಆ ರಥವು ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು.
2.39.14
राजा सत्वरमाहूय व्यापृतं वित्तसंचये।
उवाच देशकालज्ञो निश्चितं सर्वतः शुचिः ॥ २.३९.१४ ॥
ದೇಶಕಾಲ ತಿಳಿದ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೃಢ ಮತ್ತು ಶುಚಿಯಾದ ರಾಜನು ಸಂಪತ್ತು ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವನನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕರೆಸಿ ಹೇಳಿದನು.
2.39.15
वासांसि च वरार्हाणि भूषणानि महान्ति च।
वर्षाण्येतानि संख्याय वैदेह्याः क्षिप्रमानय ॥ २.३९.१५ ॥
ಈ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ, ವೈದೇಹಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಆಭರಣಗಳನ್ನೂ ಶೀಘ್ರ ತಂದೊಪ್ಪಿಸು.
2.39.16
नरेन्द्रेणैवमुक्तस्तु गत्वा कोशगृहं ततः।
प्रायच्छत् सर्वमाहृत्य सीतायै क्षिप्रमेव तत् ॥ २.३९.१६ ॥
ರಾಜನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಅವನು ಕೋಶಾಗಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಂದು ಶೀಘ್ರವೇ ಸೀತೆಗೆ ಕೊಟ್ಟನು.
2.39.17
सा सुजाता सुजातानि वैदेही प्रस्थिता वनम्।
भूषयामास गात्राणि तैर्विचित्रैर्विभूषणैः ॥ २.३९.१७ ॥
ಸುಜಾತೆಯಾದ ವೈದೇಹಿ ವನಕ್ಕೆ ಹೊರಟವಳು, ಆ ವಿಚಿತ್ರ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಸುಂದರ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡಳು.
2.39.18
व्यराजयत वैदेही वेश्म तत् सुविभूषिता।
उद्यतोंऽशुमतः काले खं प्रभेव विवस्वतः ॥ २.३९.१८ ॥
ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕೃತಳಾದ ವೈದೇಹಿ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಳೆದಳು; ಸಮಯಕ್ಕೆ ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಭೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವಂತೆ.
2.39.19
तां भुजाभ्यां परिष्वज्य श्वश्रूर्वचनमब्रवीत्।
अनाचरन्तीं कृपणं मूर्ध्न्युपाघ्राय मैथिलीम् ॥ २.३९.१९ ॥
ಅತ್ತೆ ಎರಡು ತೋಳುಗಳಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ದೀನಳಾಗಿ ಅನುಚಿತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೈಥಿಲಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಮೂಸಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
2.39.20
असत्यः सर्वलोकेऽस्मिन् सततं सत्कृताः प्रियैः।
भर्तारं नानुमन्यन्ते विनिपातगतं स्त्रियः ॥ २.३९.२० ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು, ಸದಾ ಪ್ರಿಯರಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಅಸತ್ಯವಂತರು; ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಪತಿಯನ್ನು ಅವರು ಗೌರವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.39.21
एष स्वभावो नारीणामनुभूय पुरा सुखम्।
अल्पामप्यापदं प्राप्य दुष्यन्ति प्रजहत्यपि ॥ २.३९.२१ ॥
ಇದು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ವಭಾವ: ಮೊದಲು ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಪತ್ತು ಬಂದಾಗ ಅವರು ದೋಷಿಗಳಾಗಿ ಪತಿಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
2.39.22
असत्यशीला विकृता दुर्गा अहृदयाः सदा।
असत्यः पापसंकल्पाः क्षणमात्रविरागिणः ॥ २.३९.२२ ॥
ಅಸತ್ಯ ಸ್ವಭಾವದವರು, ವಕ್ರರು, ಅರಿಯಲಾಗದವರು, ಸದಾ ನಿರ್ದಯ ಹೃದಯದವರು; ಅಸತ್ಯವಂತರು, ಪಾಪ ಸಂಕಲ್ಪವುಳ್ಳವರು, ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿರಕ್ತರಾಗುವವರು.
2.39.23
न कुलं न कृतं विद्या न दत्तं नापि संग्रहः।
स्त्रीणां गृह्णाति हृदयमनित्यहृदया हि ताः ॥ २.३९.२३ ॥
ಕುಲ, ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರ, ವಿದ್ಯೆ, ಕೊಟ್ಟ ದಾನ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸ್ನೇಹ — ಇವು ಯಾವುವೂ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಹೃದಯವನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರು ನಿಜವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರ ಹೃದಯದವರು.
2.39.24
साध्वीनां तु स्थितानां तु शीले सत्ये श्रुते स्थिते।
स्त्रीणां पवित्रं परमं पतिरेको विशिष्यते ॥ २.३९.२४ ॥
ಆದರೆ ಶೀಲ, ಸತ್ಯ, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಸಾಧ್ವಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರತೆ ಪತಿಯೊಬ್ಬನೇ ಎಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
2.39.25
स त्वया नावमन्तव्यः पुत्रः प्रव्राजितो वनम्।
तव देवसमस्त्वेष निर्धनः सधनोऽपि वा ॥ २.३९.२५ ॥
ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿನ್ನ ಮಗನನ್ನು ನೀನು ಅವಮಾನಿಸಬಾರದು. ಅವನು ನಿನಗೆ ದೇವತೆಯಂತೆ, ಬಡವನಾಗಲಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾಗಲಿ.
2.39.26
विज्ञाय वचनं सीता तस्या धर्मार्थसंहितम्।
कृत्वाञ्जलिमुवाचेदं श्वश्रूमभिमुखे स्थिता ॥ २.३९.२६ ॥
ಆಕೆಯ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಯುಕ್ತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅರಿತು, ಸೀತೆ ಕೈಮುಗಿದು ಅತ್ತೆಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
2.39.27
करिष्ये सर्वमेवाहमार्या यदनुशास्ति माम्।
अभिज्ञास्मि यथा भर्तुर्वर्तितव्यं श्रुतं च मे ॥ २.३९.२७ ॥
ಆರ್ಯೆ, ನೀವು ನನಗೆ ಏನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತೀರೋ ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ, ಅದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿಯೂ ಇದ್ದೇನೆ.
2.39.28
न मामसज्जनेनार्या समानयितुमर्हति।
धर्माद् विचलितुं नाहमलं चन्द्रादिव प्रभा ॥ २.३९.२८ ॥
ಆರ್ಯೆ, ದುಷ್ಟ ಜನನು ನನ್ನನ್ನು ತನ್ನಂತೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನಿಂದ ಅವನ ಕಾಂತಿ ಅಗಲದಂತೆ, ನಾನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಚಲಿಸಲಾರೆ.
2.39.29
नातन्त्री वाद्यते वीणा नाचक्रो विद्यते रथः।
नापतिः सुखमेधेत या स्यादपि शतात्मजा ॥ २.३९.२९ ॥
ತಂತಿ ಇಲ್ಲದ ವೀಣೆ ನುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಚಕ್ರ ಇಲ್ಲದ ರಥ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಪತಿ ಇಲ್ಲದ ಸ್ತ್ರೀ ಸುಖದಿಂದ ಬೆಳಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆಕೆ ನೂರು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿಯಾದರೂ ಸರಿ.
2.39.30
मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता मितं सुतः।
अमितस्य तु दातारं भर्तारं का न पूजयेत् ॥ २.३९.३० ॥
ತಂದೆ ಮಿತವಾಗಿಯೇ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಸಹೋದರ ಮಿತವಾಗಿಯೇ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಮಗನೂ ಮಿತವಾಗಿಯೇ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಅಪರಿಮಿತವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪತಿಯನ್ನು ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀ ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ?
2.39.31
साहमेवंगता श्रेष्ठा श्रुतधर्मपरावरा।
आर्ये किमवमन्येयं स्त्रिया भर्ता हि दैवतम् ॥ २.३९.३१ ॥
ಧರ್ಮದ ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅರಿತ ನಾನು, ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಓ ಆರ್ಯೆ, ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಿಯೂ ಹೇಗೆ ಅದನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಲಿ? ಪತಿಯೇ ಸ್ತ್ರೀಗೆ ದೈವ.
2.39.32
सीताया वचनं श्रुत्वा कौसल्या हृदयङ्गमम्।
शुद्धसत्त्वा मुमोचाश्रु सहसा दुःखहर्षजम् ॥ २.३९.३२ ॥
ಸೀತೆಯ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶುದ್ಧಮನಸ್ಕಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಹರ್ಷದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಸಹಸಾ ಸುರಿಸಿದಳು.
2.39.33
तां प्राञ्जलिरभिप्रेक्ष्य मातृमध्येऽतिसत्कृताम्।
रामः परमधर्मात्मा मातरं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.३९.३३ ॥
ತಾಯಂದಿರ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವಳನ್ನು ಕೈಮುಗಿದು ನೋಡಿದ ಪರಮ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮನು ತಾಯಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.39.34
अम्ब मा दुःखिता भूत्वा पश्येस्त्वं पितरं मम।
क्षयोऽपि वनवासस्य क्षिप्रमेव भविष्यति ॥ २.३९.३४ ॥
ಅಮ್ಮಾ, ದುಃಖಿತಳಾಗಬೇಡ; ನೀನು ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನೋಡುವೆ. ವನವಾಸದ ಅಂತ್ಯವೂ ಶೀಘ್ರವೇ ಬರುವುದು.
2.39.35
सुप्तायास्ते गमिष्यन्ति नव वर्षाणि पञ्च च।
समग्रमिह सम्प्राप्तं मां द्रक्ष्यसि सुहृद्वृतम् ॥ २.३९.३५ ॥
ನೀನು ನಿದ್ರಿಸಿ ಎದ್ದೇಳುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿರುತ್ತವೆ; ಆಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಮಿತ್ರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ನನ್ನನ್ನು ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡುವೆ.
2.39.36
एतावदभिनीतार्थमुक्त्वा स जननीं वचः।
त्रयः शतशतार्धा हि ददर्शावेक्ष्य मातरः ॥ २.३९.३६ ॥
ತಾಯಿಗೆ ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಂದಿರನ್ನೆಲ್ಲಾ ನೋಡಿದನು; ಅವರು ಮುನ್ನೂರ ಐವತ್ತು ಮಂದಿ.
2.39.37
ताश्चापि स तथैवार्ता मातॄर्दशरथात्मजः।
धर्मयुक्तमिदं वाक्यं निजगाद कृताञ्जलिः ॥ २.३९.३७ ॥
ದಶರಥನ ಮಗನು ದುಃಖಿತರಾದ ಆ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಧರ್ಮಯುಕ್ತವಾದ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೈಮುಗಿದು ಹೇಳಿದನು.
2.39.38
संवासात् परुषं किंचिदज्ञानादपि यत् कृतम्।
तन्मे समुपजानीत सर्वाश्चामन्त्रयामि वः ॥ २.३९.३८ ॥
ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಾನು ಏನಾದರೂ ಕಠಿಣವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ; ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಬೇಡುತ್ತೇನೆ.
2.39.39
वचनं राघवस्यैतद् धर्मयुक्तं समाहितम्।
शुश्रुवुस्ताः स्त्रियः सर्वाः शोकोपहतचेतसः ॥ २.३९.३९ ॥
ರಾಘವನ ಈ ಧರ್ಮಯುಕ್ತವಾದ, ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಶೋಕದಿಂದ ನೊಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರೆಲ್ಲರೂ ಕೇಳಿದರು.
2.39.40
जज्ञोऽथ तासां संनादः क्रौञ्चीनामिव निःस्वनः।
मानवेन्द्रस्य भार्याणामेवं वदति राघवे ॥ २.३९.४० ॥
ರಾಘವ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆ ರಾಜನ ಪತ್ನಿಯರಿಂದ ಕ್ರೌಂಚ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗಿನಂತಹ ಆಕ್ರಂದನ ಧ್ವನಿ ಎದ್ದಿತು.
2.39.41
मुरजपणवमेघघोषवद्
दशरथवेश्म बभूव यत् पुरा।
विलपितपरिदेवनाकुलं
व्यसनगतं तदभूत् सुदुःखितम् ॥ २.३९.४१ ॥
ಮೊದಲು ಮೃದಂಗ, ಪಣವ, ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತಹ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ದಶರಥನ ಅರಮನೆ, ಈಗ ಗೋಳು ಮತ್ತು ಆಕ್ರಂದನದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತವಾಯಿತು.