รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.39.1
रामस्य तु वचः श्रुत्वा मुनिवेषधरं च तम्।
समीक्ष्य सह भार्याभी राजा विगतचेतनः ॥ २.३९.१ ॥
เมื่อได้ฟังคำของพระราม และเห็นพระรามทรงอาภรณ์ของฤๅษี พระราชาพร้อมด้วยพระมเหสีทั้งหลายก็หมดสติไป
2.39.2
नैनं दुःखेन संतप्तः प्रत्यवैक्षत राघवम्।
न चैनमभिसम्प्रेक्ष्य प्रत्यभाषत दुर्मनाः ॥ २.३९.२ ॥
พระราชาทรงถูกความทุกข์เผาไหม้ จึงไม่ทอดพระเนตรพระราฆพ (พระราม) และเมื่อทอดพระเนตรแล้วก็ไม่ตรัสตอบด้วยพระทัยที่ไม่สบาย
2.39.3
स मुहूर्तमिवासंज्ञो दुःखितश्च महीपतिः।
विललाप महाबाहू राममेवानुचिन्तयन् ॥ २.३९.३ ॥
พระราชาทรงมีพระสติไม่อยู่ชั่วขณะหนึ่ง ทรงทุกข์ระทม ทรงนึกถึงพระรามเพียงพระองค์เดียว จึงทรงคร่ำครวญ
2.39.4
मन्ये खलु मया पूर्वं विवत्सा बहवः कृताः।
प्राणिनो हिंसिता वापि तन्मामिदमुपस्थितम् ॥ २.३९.४ ॥
ข้าพเจ้าคิดว่า ในอดีตคงได้พรากลูกโคจากแม่โคไปมากมาย หรือได้ทำร้ายสัตว์มีชีวิตทั้งหลาย เหตุนี้เรื่องนี้จึงมาถึงข้าพเจ้า
2.39.5
न त्वेवानागते काले देहाच्च्यवति जीवितम्।
कैकेय्या क्लिश्यमानस्य मृत्युर्मम न विद्यते ॥ २.३९.५ ॥
แต่ก่อนถึงกาลที่กำหนดไว้ ชีวิตย่อมไม่ออกจากร่าง แม้ข้าพเจ้าจะถูกไกเกยีบีทรมาน ความตายก็ยังไม่มาถึงข้าพเจ้า
2.39.6
योऽहं पावकसंकाशं पश्यामि पुरतः स्थितम्।
विहाय वसने सूक्ष्मे तापसाच्छादमात्मजम् ॥ २.३९.६ ॥
ข้าพเจ้าเห็นบุตรของข้าพเจ้า ผู้เปล่งประกายดุจไฟ ยืนอยู่เบื้องหน้า โดยทิ้งผ้าอันละเอียดอ่อนไว้ และสวมเครื่องนุ่งห่มของดาบส
2.39.7
एकस्याः खलु कैकेय्याः कृतेऽयं खिद्यते जनः।
स्वार्थे प्रयतमानायाः संश्रित्य निकृतिं त्विमाम् ॥ २.३९.७ ॥
เพราะเหตุของไกเกยีเพียงผู้เดียว ประชาชนทั้งหมดนี้จึงต้องทุกข์ทน นางผู้ขวนขวายเพื่อประโยชน์ของตนเอง ได้อาศัยการหลอกลวงนี้
2.39.8
एवमुक्त्वा तु वचनं बाष्पेण विहतेन्द्रियः।
रामेति सकृदेवोक्त्वा व्याहर्तुं न शशाक सः ॥ २.३९.८ ॥
เมื่อกล่าวคำดังนี้แล้ว ด้วยอินทรีย์ที่ถูกน้ำตาครอบงำ พระองค์ตรัสเพียงครั้งเดียวว่า "พระราม!" แล้วก็ไม่อาจตรัสต่อไปได้
2.39.9
संज्ञां तु प्रतिलभ्यैव मुहूर्तात् स महीपतिः।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां सुमन्त्रमिदमब्रवीत् ॥ २.३९.९ ॥
ครั้นได้สติคืนมาภายในชั่วขณะหนึ่ง พระราชาผู้ทรงดวงเนตรเต็มไปด้วยน้ำตา จึงตรัสคำนี้กับสุมันตระ
2.39.10
औपवाह्यं रथं युक्त्वा त्वमायाहि हयोत्तमैः।
प्रापयैनं महाभागमितो जनपदात् परम् ॥ २.३९.१० ॥
จงเทียมรถหลวงด้วยม้าชั้นเลิศ แล้วมาเถิด จงพาผู้มีโชคยิ่งนี้ไปให้พ้นเขตแดนของแคว้นนี้
2.39.11
एवं मन्ये गुणवतां गुणानां फलमुच्यते।
पित्रा मात्रा च यत्साधुर्वीरो निर्वास्यते वनम् ॥ २.३९.११ ॥
ข้าพเจ้าคิดเช่นนี้ว่า นี่คือผลที่กล่าวกันว่าเกิดจากคุณความดีของผู้มีคุณธรรม คือวีรบุรุษผู้ประเสริฐกำลังถูกบิดาและมารดาเนรเทศไปยังป่า
2.39.12
राज्ञो वचनमाज्ञाय सुमन्त्रः शीघ्रविक्रमः।
योजयित्वा ययौ तत्र रथमश्वैरलंकृतम् ॥ २.३९.१२ ॥
สุมันตระผู้มีความเร็วว่องไว เข้าใจพระดำรัสของพระราชาแล้ว ก็เทียมรถที่ประดับด้วยม้า แล้วออกไปยังที่นั้น
2.39.13
तं रथं राजपुत्राय सूतः कनकभूषितम्।
आचचक्षेऽञ्जलिं कृत्वा युक्तं परमवाजिभिः ॥ २.३९.१३ ॥
สารถีประนมมือกราบทูลแด่พระราชโอรสว่า รถทองที่ประดับด้วยทองคำนั้น เทียมด้วยม้าชั้นเลิศ พร้อมแล้ว
2.39.14
राजा सत्वरमाहूय व्यापृतं वित्तसंचये।
उवाच देशकालज्ञो निश्चितं सर्वतः शुचिः ॥ २.३९.१४ ॥
พระราชาผู้ทรงรู้กาลและเทศะ ผู้มั่นคงและบริสุทธิ์โดยทุกประการ ทรงเรียกผู้ที่กำลังดูแลการสะสมทรัพย์มาอย่างเร่งด่วน แล้วตรัสว่า
2.39.15
वासांसि च वरार्हाणि भूषणानि महान्ति च।
वर्षाण्येतानि संख्याय वैदेह्याः क्षिप्रमानय ॥ २.३९.१५ ॥
จงนับปีเหล่านี้ แล้วนำอาภรณ์อันงดงามสมควรแก่ผู้ประเสริฐ และเครื่องประดับอันยิ่งใหญ่มาให้พระเวเทหีโดยเร็ว
2.39.16
नरेन्द्रेणैवमुक्तस्तु गत्वा कोशगृहं ततः।
प्रायच्छत् सर्वमाहृत्य सीतायै क्षिप्रमेव तत् ॥ २.३९.१६ ॥
เมื่อจอมคนตรัสดังนี้แล้ว เขาก็ไปยังคลังทรัพย์ นำทุกสิ่งมาแล้วมอบให้แก่พระนางสีดาในทันที
2.39.17
सा सुजाता सुजातानि वैदेही प्रस्थिता वनम्।
भूषयामास गात्राणि तैर्विचित्रैर्विभूषणैः ॥ २.३९.१७ ॥
พระเวเทหีผู้มีกำเนิดสูงส่ง เมื่อจะเสด็จไปป่า ก็ทรงประดับอวัยวะอันงดงามด้วยเครื่องประดับหลากสีเหล่านั้น
2.39.18
व्यराजयत वैदेही वेश्म तत् सुविभूषिता।
उद्यतोंऽशुमतः काले खं प्रभेव विवस्वतः ॥ २.३९.१८ ॥
พระเวเทหีผู้ทรงประดับแล้ว ทรงรุ่งเรืองในปราสาทนั้น ดุจแสงแห่งพระอาทิตย์ที่ขึ้นในเวลาอันควร ส่องสว่างไปทั่วท้องฟ้า
2.39.19
तां भुजाभ्यां परिष्वज्य श्वश्रूर्वचनमब्रवीत्।
अनाचरन्तीं कृपणं मूर्ध्न्युपाघ्राय मैथिलीम् ॥ २.३९.१९ ॥
พระแม่สามีทรงกอดพระนางไว้ด้วยสองแขน และทรงจุมพิตที่ศีรษะของพระไมถิลี ผู้กำลังประพฤติอย่างน่าสงสารและไม่สมควร แล้วตรัสคำเหล่านี้
2.39.20
असत्यः सर्वलोकेऽस्मिन् सततं सत्कृताः प्रियैः।
भर्तारं नानुमन्यन्ते विनिपातगतं स्त्रियः ॥ २.३९.२० ॥
ในโลกนี้ สตรีทั้งหลายแม้จะได้รับการยกย่องจากผู้เป็นที่รักเสมอ ก็เป็นคนไม่ซื่อสัตย์ พวกนางไม่เคารพสามีที่ตกอยู่ในความวิบัติ
2.39.21
एष स्वभावो नारीणामनुभूय पुरा सुखम्।
अल्पामप्यापदं प्राप्य दुष्यन्ति प्रजहत्यपि ॥ २.३९.२१ ॥
นี่คือธรรมชาติของสตรี เมื่อเคยได้รับความสุขมาก่อนแล้ว เมื่อพบกับความทุกข์แม้เพียงเล็กน้อย ก็กลับไม่ซื่อสัตย์ และละทิ้งแม้กระทั่งสามีของตน
2.39.22
असत्यशीला विकृता दुर्गा अहृदयाः सदा।
असत्यः पापसंकल्पाः क्षणमात्रविरागिणः ॥ २.३९.२२ ॥
สตรีมีนิสัยไม่ซื่อตรง แปรปรวน ยากที่จะหยั่งรู้ ไร้หัวใจอยู่เสมอ ไม่ซื่อสัตย์ มีความคิดชั่ว และเปลี่ยนใจเป็นเฉยเมยได้ในชั่วขณะเดียว
2.39.23
न कुलं न कृतं विद्या न दत्तं नापि संग्रहः।
स्त्रीणां गृह्णाति हृदयमनित्यहृदया हि ताः ॥ २.३९.२३ ॥
ไม่ว่าตระกูล การรับใช้ที่ได้กระทำ ความรู้ ของที่ได้ให้ไป หรือมิตรภาพที่สะสมไว้ ก็ไม่อาจยึดหัวใจของสตรีไว้ได้ เพราะพวกนางมีใจไม่เที่ยงแท้
2.39.24
साध्वीनां तु स्थितानां तु शीले सत्ये श्रुते स्थिते।
स्त्रीणां पवित्रं परमं पतिरेको विशिष्यते ॥ २.३९.२४ ॥
แต่สำหรับสตรีผู้ดีงามที่ตั้งมั่นในความประพฤติดี ความสัตย์ และการเล่าเรียน ความบริสุทธิ์อันสูงสุดของสตรีคือสามีเพียงผู้เดียว เขาเท่านั้นที่เป็นผู้ประเสริฐยิ่งกว่า
2.39.25
स त्वया नावमन्तव्यः पुत्रः प्रव्राजितो वनम्।
तव देवसमस्त्वेष निर्धनः सधनोऽपि वा ॥ २.३९.२५ ॥
ท่านอย่าดูหมิ่นบุตรของท่าน ผู้ถูกส่งให้ไปเนรเทศอยู่ในป่า เขาเป็นดุจเทพเจ้าสำหรับท่าน ไม่ว่าจะยากจนหรือร่ำรวยก็ตาม
2.39.26
विज्ञाय वचनं सीता तस्या धर्मार्थसंहितम्।
कृत्वाञ्जलिमुवाचेदं श्वश्रूमभिमुखे स्थिता ॥ २.३९.२६ ॥
นางสีดาเข้าใจถ้อยคำของพระนาง ซึ่งเกี่ยวข้องกับธรรมและประโยชน์ จึงประนมมือ ยืนหันหน้าเข้าหาพระแม่สามี และกล่าวดังนี้
2.39.27
करिष्ये सर्वमेवाहमार्या यदनुशास्ति माम्।
अभिज्ञास्मि यथा भर्तुर्वर्तितव्यं श्रुतं च मे ॥ २.३९.२७ ॥
ท่านผู้ทรงเกียรติ หม่อมฉันจะทำทุกสิ่งที่ท่านสั่งสอนหม่อมฉัน หม่อมฉันรู้ว่าต้องประพฤติต่อสามีอย่างไร และหม่อมฉันก็ได้ยินมาแล้วด้วย
2.39.28
न मामसज्जनेनार्या समानयितुमर्हति।
धर्माद् विचलितुं नाहमलं चन्द्रादिव प्रभा ॥ २.३९.२८ ॥
ท่านผู้ทรงเกียรติ คนชั่วไม่อาจดึงหม่อมฉันให้ตกต่ำลงไปเสมอกับเขาได้ เหมือนแสงไม่อาจแยกจากพระจันทร์ฉันใด หม่อมฉันก็ไม่อาจถูกหันเหไปจากธรรมฉันนั้น
2.39.29
नातन्त्री वाद्यते वीणा नाचक्रो विद्यते रथः।
नापतिः सुखमेधेत या स्यादपि शतात्मजा ॥ २.३९.२९ ॥
พิณที่ไม่มีสายย่อมไม่ถูกดีด รถศึกที่ไม่มีล้อก็ไม่มี สตรีที่ไม่มีสามีย่อมไม่เจริญด้วยความสุข แม้นางจะเป็นมารดาของบุตรหนึ่งร้อยคนก็ตาม
2.39.30
मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता मितं सुतः।
अमितस्य तु दातारं भर्तारं का न पूजयेत् ॥ २.३९.३० ॥
บิดาให้สิ่งที่มีจำกัด พี่ชายให้สิ่งที่มีจำกัด บุตรให้สิ่งที่มีจำกัด แต่สตรีผู้ใดเล่าจะไม่บูชาสามี ผู้เป็นผู้ให้สิ่งที่ไม่มีขอบเขต
2.39.31
साहमेवंगता श्रेष्ठा श्रुतधर्मपरावरा।
आर्ये किमवमन्येयं स्त्रिया भर्ता हि दैवतम् ॥ २.३९.३१ ॥
หม่อมฉันผู้อยู่ในฐานะเช่นนี้ ผู้ประเสริฐและรู้ทั้งธรรมชั้นสูงและชั้นต่ำ ท่านผู้ทรงเกียรติ หม่อมฉันจะดูหมิ่นได้อย่างไร เพราะสำหรับสตรี สามีคือเทพเจ้า
2.39.32
सीताया वचनं श्रुत्वा कौसल्या हृदयङ्गमम्।
शुद्धसत्त्वा मुमोचाश्रु सहसा दुःखहर्षजम् ॥ २.३९.३२ ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของนางสีดาที่กินใจ พระนางเกาศัลยาผู้มีจิตบริสุทธิ์ ก็ร่ำไห้ออกมาทันที น้ำตาเกิดจากทั้งความโศกและความยินดี
2.39.33
तां प्राञ्जलिरभिप्रेक्ष्य मातृमध्येऽतिसत्कृताम्।
रामः परमधर्मात्मा मातरं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.३९.३३ ॥
พระรามผู้มีจิตใจยึดมั่นในธรรมอย่างยิ่ง ทรงมองดูพระนางด้วยพระหัตถ์ประนม ซึ่งได้รับการยกย่องอย่างยิ่งท่ามกลางพระมารดาทั้งหลาย แล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้แก่พระมารดา
2.39.34
अम्ब मा दुःखिता भूत्वा पश्येस्त्वं पितरं मम।
क्षयोऽपि वनवासस्य क्षिप्रमेव भविष्यति ॥ २.३९.३४ ॥
ท่านแม่ อย่าเศร้าโศกเลย ท่านจะได้เห็นบิดาของลูก และความสิ้นสุดของการเนรเทศในป่านี้ก็จะมาถึงโดยเร็ว
2.39.35
सुप्तायास्ते गमिष्यन्ति नव वर्षाणि पञ्च च।
समग्रमिह सम्प्राप्तं मां द्रक्ष्यसि सुहृद्वृतम् ॥ २.३९.३५ ॥
ในขณะที่ท่านหลับอยู่ ปีทั้งเก้าและอีกห้าปีจะผ่านไป แล้วลูกจะกลับมาครบถ้วน ท่านจะได้เห็นลูกที่นี่ ล้อมรอบด้วยมิตรสหาย
2.39.36
एतावदभिनीतार्थमुक्त्वा स जननीं वचः।
त्रयः शतशतार्धा हि ददर्शावेक्ष्य मातरः ॥ २.३९.३६ ॥
พระรามตรัสถ้อยคำต่อพระมารดาด้วยความหมายครบถ้วนดังนี้แล้ว ทรงมองดูพระมารดาทั้งหมด ซึ่งมีสามร้อยห้าสิบพระองค์
2.39.37
ताश्चापि स तथैवार्ता मातॄर्दशरथात्मजः।
धर्मयुक्तमिदं वाक्यं निजगाद कृताञ्जलिः ॥ २.३९.३७ ॥
พระโอรสของท้าวทศรถ ทรงกล่าวถ้อยคำนี้ต่อพระมารดาเหล่านั้นผู้กำลังทุกข์ระทม ด้วยพระหัตถ์ประนม ถ้อยคำนี้สอดคล้องกับธรรม
2.39.38
संवासात् परुषं किंचिदज्ञानादपि यत् कृतम्।
तन्मे समुपजानीत सर्वाश्चामन्त्रयामि वः ॥ २.३९.३८ ॥
หากข้าพเจ้าได้กระทำสิ่งใดที่หยาบคายต่อท่าน ไม่ว่าจะเพราะการอยู่ร่วมกันหรือเพราะความไม่รู้ ขอท่านโปรดยกโทษให้ข้าพเจ้าในเรื่องนั้น ข้าพเจ้าขอกล่าวกับท่านทุกคน
2.39.39
वचनं राघवस्यैतद् धर्मयुक्तं समाहितम्।
शुश्रुवुस्ताः स्त्रियः सर्वाः शोकोपहतचेतसः ॥ २.३९.३९ ॥
สตรีทั้งหมดได้ฟังถ้อยคำของพระราฆวะนี้ ซึ่งสอดคล้องกับธรรมและมั่นคง ทั้งที่จิตใจของพวกนางถูกความโศกเศร้าเข้าครอบงำ
2.39.40
जज्ञोऽथ तासां संनादः क्रौञ्चीनामिव निःस्वनः।
मानवेन्द्रस्य भार्याणामेवं वदति राघवे ॥ २.३९.४० ॥
เมื่อพระราฆวะตรัสดังนั้น ก็เกิดเสียงร่ำไห้ดังขึ้นในหมู่พระชายาของพระราชา เหมือนเสียงร้องของนกเครนทั้งหลาย
2.39.41
मुरजपणवमेघघोषवद्
दशरथवेश्म बभूव यत् पुरा।
विलपितपरिदेवनाकुलं
व्यसनगतं तदभूत् सुदुःखितम् ॥ २.३९.४१ ॥
พระราชวังของท้าวทศรถ ซึ่งเคยกึกก้องดุจกลองมุรชะ กลองปณวะ และเสียงเมฆคำราม บัดนี้เต็มไปด้วยเสียงคร่ำครวญและรำพัน ตกอยู่ในความทุกข์ยาก กลายเป็นที่เศร้าโศกอย่างยิ่ง