ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.39.1
रामस्य तु वचः श्रुत्वा मुनिवेषधरं च तम्।
समीक्ष्य सह भार्याभी राजा विगतचेतनः ॥ २.३९.१ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
2.39.2
नैनं दुःखेन संतप्तः प्रत्यवैक्षत राघवम्।
न चैनमभिसम्प्रेक्ष्य प्रत्यभाषत दुर्मनाः ॥ २.३९.२ ॥
ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਉਦਾਸ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
2.39.3
स मुहूर्तमिवासंज्ञो दुःखितश्च महीपतिः।
विललाप महाबाहू राममेवानुचिन्तयन् ॥ २.३९.३ ॥
ਉਹ ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਿਆਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
2.39.4
मन्ये खलु मया पूर्वं विवत्सा बहवः कृताः।
प्राणिनो हिंसिता वापि तन्मामिदमुपस्थितम् ॥ २.३९.४ ॥
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।
2.39.5
न त्वेवानागते काले देहाच्च्यवति जीवितम्।
कैकेय्या क्लिश्यमानस्य मृत्युर्मम न विद्यते ॥ २.३९.५ ॥
ਪਰ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ; ਕੈਕੇਈ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਆਈ।
2.39.6
योऽहं पावकसंकाशं पश्यामि पुरतः स्थितम्।
विहाय वसने सूक्ष्मे तापसाच्छादमात्मजम् ॥ २.३९.६ ॥
ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ — ਮਹੀਨ ਕੱਪੜੇ ਛੱਡ ਕੇ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।
2.39.7
एकस्याः खलु कैकेय्याः कृतेऽयं खिद्यते जनः।
स्वार्थे प्रयतमानायाः संश्रित्य निकृतिं त्विमाम् ॥ २.३९.७ ॥
ਇਕੱਲੀ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਸੁਆਰਥ ਲਈ ਇਹ ਛਲ ਅਪਣਾ ਕੇ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੀ ਉਹੀ ਹੈ।
2.39.8
एवमुक्त्वा तु वचनं बाष्पेण विहतेन्द्रियः।
रामेति सकृदेवोक्त्वा व्याहर्तुं न शशाक सः ॥ २.३९.८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿਹਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਇਕ ਵਾਰ 'ਰਾਮ' ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਬੋਲ ਨਾ ਸਕੇ।
2.39.9
संज्ञां तु प्रतिलभ्यैव मुहूर्तात् स महीपतिः।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां सुमन्त्रमिदमब्रवीत् ॥ २.३९.९ ॥
ਪਲ ਭਰ ਬਾਅਦ ਹੋਸ਼ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਮੰਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ।
2.39.10
औपवाह्यं रथं युक्त्वा त्वमायाहि हयोत्तमैः।
प्रापयैनं महाभागमितो जनपदात् परम् ॥ २.३९.१० ॥
ਸ਼ਾਹੀ ਰਥ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਆ; ਇਸ ਮਹਾਭਾਗ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੈ ਜਾ।
2.39.11
एवं मन्ये गुणवतां गुणानां फलमुच्यते।
पित्रा मात्रा च यत्साधुर्वीरो निर्वास्यते वनम् ॥ २.३९.११ ॥
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਫਲ ਇਹੀ ਹੈ; ਸਾਧੂ ਤੇ ਵੀਰ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵਨ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ।
2.39.12
राज्ञो वचनमाज्ञाय सुमन्त्रः शीघ्रविक्रमः।
योजयित्वा ययौ तत्र रथमश्वैरलंकृतम् ॥ २.३९.१२ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਫੁਰਤੀਲੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੁਮੰਤਰ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਥੇ ਚਾਲੇ ਪਾਏ।
2.39.13
तं रथं राजपुत्राय सूतः कनकभूषितम्।
आचचक्षेऽञ्जलिं कृत्वा युक्तं परमवाजिभिः ॥ २.३९.१३ ॥
ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਉਹ ਰਥ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਤਿਆਰ ਹੈ।
2.39.14
राजा सत्वरमाहूय व्यापृतं वित्तसंचये।
उवाच देशकालज्ञो निश्चितं सर्वतः शुचिः ॥ २.३९.१४ ॥
ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਦ੍ਰਿੜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਧਨ-ਸੰਚਯ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਝਟਪਟ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ।
2.39.15
वासांसि च वरार्हाणि भूषणानि महान्ति च।
वर्षाण्येतानि संख्याय वैदेह्याः क्षिप्रमानय ॥ २.३९.१५ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਾ ਕੇ ਵੈਦੇਹੀ ਲਈ ਯੋਗ ਉੱਤਮ ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਗਹਿਣੇ ਛੇਤੀ ਲੈ ਆਓ।
2.39.16
नरेन्द्रेणैवमुक्तस्तु गत्वा कोशगृहं ततः।
प्रायच्छत् सर्वमाहृत्य सीतायै क्षिप्रमेव तत् ॥ २.३९.१६ ॥
ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਉਹ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।
2.39.17
सा सुजाता सुजातानि वैदेही प्रस्थिता वनम्।
भूषयामास गात्राणि तैर्विचित्रैर्विभूषणैः ॥ २.३९.१७ ॥
ਸੁਜਾਤਾ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਬਨ ਵੱਲ ਤੁਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਿੱਤਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ ਸ਼ਿੰਗਾਰੇ।
2.39.18
व्यराजयत वैदेही वेश्म तत् सुविभूषिता।
उद्यतोंऽशुमतः काले खं प्रभेव विवस्वतः ॥ २.३९.१८ ॥
ਭਲੀ-ਭਾਂਤ ਸਜੀ ਹੋਈ ਵੈਦੇਹੀ ਉਸ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਚਮਕੀ ਜਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਆਭਾ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
2.39.19
तां भुजाभ्यां परिष्वज्य श्वश्रूर्वचनमब्रवीत्।
अनाचरन्तीं कृपणं मूर्ध्न्युपाघ्राय मैथिलीम् ॥ २.३९.१९ ॥
ਸੱਸ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਅਣਉਚਿਤ ਵਿਹਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਮੈਥਿਲੀ ਦਾ ਸਿਰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.39.20
असत्यः सर्वलोकेऽस्मिन् सततं सत्कृताः प्रियैः।
भर्तारं नानुमन्यन्ते विनिपातगतं स्त्रियः ॥ २.३९.२० ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਪਿਆਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰੀਆਂ ਜਾ ਕੇ ਵੀ, ਝੂਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਵਿਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪਤੀ ਦਾ ਉਹ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।
2.39.21
एष स्वभावो नारीणामनुभूय पुरा सुखम्।
अल्पामप्यापदं प्राप्य दुष्यन्ति प्रजहत्यपि ॥ २.३९.२१ ॥
ਇਹ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਵੀ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਵਿਪੱਤੀ ਆਉਣ ਤੇ ਉਹ ਦੋਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
2.39.22
असत्यशीला विकृता दुर्गा अहृदयाः सदा।
असत्यः पापसंकल्पाः क्षणमात्रविरागिणः ॥ २.३९.२२ ॥
ਝੂਠੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀਆਂ, ਵਿਗੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਥਾਹ, ਸਦਾ ਨਿਰਦਈ ਦਿਲ ਵਾਲੀਆਂ; ਝੂਠੀਆਂ, ਪਾਪੀ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੀਆਂ, ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰਕਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ।
2.39.23
न कुलं न कृतं विद्या न दत्तं नापि संग्रहः।
स्त्रीणां गृह्णाति हृदयमनित्यहृदया हि ताः ॥ २.३९.२३ ॥
ਕੁਲ, ਕੀਤਾ ਉਪਕਾਰ, ਵਿੱਦਿਆ, ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ, ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਮਿੱਤਰਤਾ — ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਸਥਿਰ ਦਿਲ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।
2.39.24
साध्वीनां तु स्थितानां तु शीले सत्ये श्रुते स्थिते।
स्त्रीणां पवित्रं परमं पतिरेको विशिष्यते ॥ २.३९.२४ ॥
ਪਰ ਸ਼ੀਲ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਾਧਵੀ ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕੇਵਲ ਪਤੀ ਹੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ।
2.39.25
स त्वया नावमन्तव्यः पुत्रः प्रव्राजितो वनम्।
तव देवसमस्त्वेष निर्धनः सधनोऽपि वा ॥ २.३९.२५ ॥
ਵਨ ਵਿੱਚ ਭੇਜੇ ਗਏ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਤੂੰ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਨਵਾਨ।
2.39.26
विज्ञाय वचनं सीता तस्या धर्मार्थसंहितम्।
कृत्वाञ्जलिमुवाचेदं श्वश्रूमभिमुखे स्थिता ॥ २.३९.२६ ॥
ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸੱਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
2.39.27
करिष्ये सर्वमेवाहमार्या यदनुशास्ति माम्।
अभिज्ञास्मि यथा भर्तुर्वर्तितव्यं श्रुतं च मे ॥ २.३९.२७ ॥
ਆਰਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਸਿਖਾਓਗੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਕਰਾਂਗੀ। ਪਤੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਹ ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਵੀ ਹੈ।
2.39.28
न मामसज्जनेनार्या समानयितुमर्हति।
धर्माद् विचलितुं नाहमलं चन्द्रादिव प्रभा ॥ २.३९.२८ ॥
ਆਰਿਆ, ਕੋਈ ਦੁਰਜਨ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
2.39.29
नातन्त्री वाद्यते वीणा नाचक्रो विद्यते रथः।
नापतिः सुखमेधेत या स्यादपि शतात्मजा ॥ २.३९.२९ ॥
ਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀਣਾ ਨਹੀਂ ਵੱਜਦੀ, ਪਹੀਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਔਰਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੋਵੇ।
2.39.30
मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता मितं सुतः।
अमितस्य तु दातारं भर्तारं का न पूजयेत् ॥ २.३९.३० ॥
ਪਿਤਾ ਸੀਮਤ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਰਾ ਸੀਮਤ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਸੀਮਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦਾ ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ?
2.39.31
साहमेवंगता श्रेष्ठा श्रुतधर्मपरावरा।
आर्ये किमवमन्येयं स्त्रिया भर्ता हि दैवतम् ॥ २.३९.३१ ॥
ਧਰਮ ਦੇ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਮੈਂ, ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਆਰਯੇ, ਇਸਤਰੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਇਸਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਪਤੀ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
2.39.32
सीताया वचनं श्रुत्वा कौसल्या हृदयङ्गमम्।
शुद्धसत्त्वा मुमोचाश्रु सहसा दुःखहर्षजम् ॥ २.३९.३२ ॥
ਸੀਤਾ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੀ ਕੌਸ਼ੱਲਿਆ ਨੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੰਝੂ ਅਚਾਨਕ ਵਹਾ ਦਿੱਤੇ।
2.39.33
तां प्राञ्जलिरभिप्रेक्ष्य मातृमध्येऽतिसत्कृताम्।
रामः परमधर्मात्मा मातरं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.३९.३३ ॥
ਮਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰੀ ਗਈ ਉਸ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
2.39.34
अम्ब मा दुःखिता भूत्वा पश्येस्त्वं पितरं मम।
क्षयोऽपि वनवासस्य क्षिप्रमेव भविष्यति ॥ २.३९.३४ ॥
ਮਾਤਾ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗੀ। ਵਨਵਾਸ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਵੇਗਾ।
2.39.35
सुप्तायास्ते गमिष्यन्ति नव वर्षाणि पञ्च च।
समग्रमिह सम्प्राप्तं मां द्रक्ष्यसि सुहृद्वृतम् ॥ २.३९.३५ ॥
ਤੇਰੇ ਸੌਣ ਤੱਕ ਨੌਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣਗੇ; ਤਦ ਪੂਰਾ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਵੇਖੇਂਗੀ।
2.39.36
एतावदभिनीतार्थमुक्त्वा स जननीं वचः।
त्रयः शतशतार्धा हि ददर्शावेक्ष्य मातरः ॥ २.३९.३६ ॥
ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਅਰਥ ਸਮਝਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਸਨ।
2.39.37
ताश्चापि स तथैवार्ता मातॄर्दशरथात्मजः।
धर्मयुक्तमिदं वाक्यं निजगाद कृताञ्जलिः ॥ २.३९.३७ ॥
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਦੁਖੀ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.39.38
संवासात् परुषं किंचिदज्ञानादपि यत् कृतम्।
तन्मे समुपजानीत सर्वाश्चामन्त्रयामि वः ॥ २.३९.३८ ॥
ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਜੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
2.39.39
वचनं राघवस्यैतद् धर्मयुक्तं समाहितम्।
शुश्रुवुस्ताः स्त्रियः सर्वाः शोकोपहतचेतसः ॥ २.३९.३९ ॥
ਰਾਘਵ ਦੇ ਇਹ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਬਚਨ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਮਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣੇ।
2.39.40
जज्ञोऽथ तासां संनादः क्रौञ्चीनामिव निःस्वनः।
मानवेन्द्रस्य भार्याणामेवं वदति राघवे ॥ २.३९.४० ॥
ਰਾਘਵ ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਰਗੀ ਵਿਰਲਾਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਠੀ।
2.39.41
मुरजपणवमेघघोषवद्
दशरथवेश्म बभूव यत् पुरा।
विलपितपरिदेवनाकुलं
व्यसनगतं तदभूत् सुदुःखितम् ॥ २.३९.४१ ॥
ਜੋ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਮਹਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਪਣਵ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਵਿਰਲਾਪ ਅਤੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।