వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.39
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.39.1
रामस्य तु वचः श्रुत्वा मुनिवेषधरं च तम्।
समीक्ष्य सह भार्याभी राजा विगतचेतनः ॥ २.३९.१ ॥
రాముని మాటలు విని, ముని వేషంలో ఉన్న ఆయనను చూసి, భార్యలతో కూడిన రాజు స్పృహ కోల్పోయాడు.
2.39.2
नैनं दुःखेन संतप्तः प्रत्यवैक्षत राघवम्।
न चैनमभिसम्प्रेक्ष्य प्रत्यभाषत दुर्मनाः ॥ २.३९.२ ॥
దుఃఖంతో బాధపడిన రాజు రాఘవుడిని (రాముని) చూడలేదు; ఆయనను చూసి కూడా దుఃఖిత మనసుతో జవాబివ్వలేదు.
2.39.3
स मुहूर्तमिवासंज्ञो दुःखितश्च महीपतिः।
विललाप महाबाहू राममेवानुचिन्तयन् ॥ २.३९.३ ॥
ఆ రాజు క్షణకాలం స్పృహ లేనివాడిలా అయ్యాడు; దుఃఖించి, రాముని మాత్రమే ధ్యానిస్తూ విలపించాడు.
2.39.4
मन्ये खलु मया पूर्वं विवत्सा बहवः कृताः।
प्राणिनो हिंसिता वापि तन्मामिदमुपस्थितम् ॥ २.३९.४ ॥
పూర్వం నేను అనేక దూడలను తల్లుల నుండి వేరు చేశానేమో, లేక ప్రాణులను హింసించానేమో; అందుకే ఇది నాకు సంభవించింది.
2.39.5
न त्वेवानागते काले देहाच्च्यवति जीवितम्।
कैकेय्या क्लिश्यमानस्य मृत्युर्मम न विद्यते ॥ २.३९.५ ॥
కానీ కాలం రాకముందు జీవుడు శరీరం నుండి వెళ్లడు; కైకేయి వల్ల బాధింపబడుతున్న నాకు ఇంకా మరణం లేదు.
2.39.6
योऽहं पावकसंकाशं पश्यामि पुरतः स्थितम्।
विहाय वसने सूक्ष्मे तापसाच्छादमात्मजम् ॥ २.३९.६ ॥
అగ్ని తేజస్సుతో మెరిసే నా కుమారుడు నా ముందు నిలిచి ఉండటం చూస్తున్నాను — సూక్ష్మ వస్త్రాలను విడిచి తాపసుల వస్త్రం ధరించినవాడిని.
2.39.7
एकस्याः खलु कैकेय्याः कृतेऽयं खिद्यते जनः।
स्वार्थे प्रयतमानायाः संश्रित्य निकृतिं त्विमाम् ॥ २.३९.७ ॥
ఒకే ఒక కైకేయి కారణంగా ఈ ప్రజలంతా దుఃఖిస్తున్నారు; తన స్వార్థం కోసం ఈ కపటాన్ని ఆశ్రయించి ప్రయత్నిస్తున్నది ఆమె.
2.39.8
एवमुक्त्वा तु वचनं बाष्पेण विहतेन्द्रियः।
रामेति सकृदेवोक्त्वा व्याहर्तुं न शशाक सः ॥ २.३९.८ ॥
ఇలా మాట్లాడి, కన్నీటితో ఇంద్రియాలు కలత చెందగా, ఒకసారి 'రామా' అని మాత్రమే అన్నాడు; ఆపై మాట్లాడలేకపోయాడు.
2.39.9
संज्ञां तु प्रतिलभ्यैव मुहूर्तात् स महीपतिः।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां सुमन्त्रमिदमब्रवीत् ॥ २.३९.९ ॥
క్షణకాలంలో స్పృహ తిరిగి వచ్చాక ఆ రాజు, కన్నీరు నిండిన కళ్లతో సుమంత్రుడితో ఇలా అన్నాడు.
2.39.10
औपवाह्यं रथं युक्त्वा त्वमायाहि हयोत्तमैः।
प्रापयैनं महाभागमितो जनपदात् परम् ॥ २.३९.१० ॥
రాజ రథాన్ని ఉత్తమ గుర్రాలకు కట్టి రా; ఈ మహాభాగ్యుడిని ఈ జనపదం దాటి తీసుకెళ్ళు.
2.39.11
एवं मन्ये गुणवतां गुणानां फलमुच्यते।
पित्रा मात्रा च यत्साधुर्वीरो निर्वास्यते वनम् ॥ २.३९.११ ॥
గుణవంతుల గుణాలకు ఫలం ఇదేనని నేను భావిస్తున్నాను; సాధువైన, వీరుడైన ఇతడు తండ్రి, తల్లి కారణంగా అరణ్యానికి పంపబడుతున్నాడు.
2.39.12
राज्ञो वचनमाज्ञाय सुमन्त्रः शीघ्रविक्रमः।
योजयित्वा ययौ तत्र रथमश्वैरलंकृतम् ॥ २.३९.१२ ॥
రాజు మాటను గ్రహించి, వేగవంతుడైన సుమంత్రుడు గుర్రాలతో అలంకరించిన రథాన్ని కట్టి అక్కడికి వెళ్ళాడు.
2.39.13
तं रथं राजपुत्राय सूतः कनकभूषितम्।
आचचक्षेऽञ्जलिं कृत्वा युक्तं परमवाजिभिः ॥ २.३९.१३ ॥
సారథి చేతులు జోడించి రాజకుమారునికి, బంగారంతో అలంకరించిన ఆ రథం ఉత్తమ అశ్వాలతో కట్టబడి సిద్ధంగా ఉందని తెలిపాడు.
2.39.14
राजा सत्वरमाहूय व्यापृतं वित्तसंचये।
उवाच देशकालज्ञो निश्चितं सर्वतः शुचिः ॥ २.३९.१४ ॥
దేశకాలాలు తెలిసిన, అన్ని విధాలుగా నిశ్చయముగల, పవిత్రుడైన రాజు ధనసంచయంలో నిమగ్నుడైన వానిని త్వరగా పిలిచి చెప్పాడు.
2.39.15
वासांसि च वरार्हाणि भूषणानि महान्ति च।
वर्षाण्येतानि संख्याय वैदेह्याः क्षिप्रमानय ॥ २.३९.१५ ॥
ఈ సంవత్సరాలను లెక్కించి, వైదేహికి తగిన ఉత్తమ వస్త్రాలను, గొప్ప ఆభరణాలను త్వరగా తీసుకురా.
2.39.16
नरेन्द्रेणैवमुक्तस्तु गत्वा कोशगृहं ततः।
प्रायच्छत् सर्वमाहृत्य सीतायै क्षिप्रमेव तत् ॥ २.३९.१६ ॥
రాజు ఇలా చెప్పగా అతడు ధనాగారానికి వెళ్లి అన్నిటినీ తెచ్చి వెంటనే సీతకు ఇచ్చాడు.
2.39.17
सा सुजाता सुजातानि वैदेही प्रस्थिता वनम्।
भूषयामास गात्राणि तैर्विचित्रैर्विभूषणैः ॥ २.३९.१७ ॥
ఉత్తమ కులజురాలైన వైదేహి అడవికి బయలుదేరుతూ, ఆ విచిత్రమైన ఆభరణాలతో తన సుందరమైన అవయవాలను అలంకరించుకుంది.
2.39.18
व्यराजयत वैदेही वेश्म तत् सुविभूषिता।
उद्यतोंऽशुमतः काले खं प्रभेव विवस्वतः ॥ २.३९.१८ ॥
ఆ భవనంలో బాగా అలంకరించుకున్న వైదేహి ప్రకాశించింది; సమయానికి ఉదయించే సూర్యుని కాంతి ఆకాశాన్ని వెలిగించినట్లు.
2.39.19
तां भुजाभ्यां परिष्वज्य श्वश्रूर्वचनमब्रवीत्।
अनाचरन्तीं कृपणं मूर्ध्न्युपाघ्राय मैथिलीम् ॥ २.३९.१९ ॥
అత్తగారు రెండు చేతులతో ఆమెను కౌగిలించుకొని, దీనంగా అనుచితంగా ప్రవర్తిస్తున్న మైథిలి తలను ముద్దాడి ఈ మాటలు చెప్పింది.
2.39.20
असत्यः सर्वलोकेऽस्मिन् सततं सत्कृताः प्रियैः।
भर्तारं नानुमन्यन्ते विनिपातगतं स्त्रियः ॥ २.३९.२० ॥
ఈ లోకంలో స్త్రీలు, ఎల్లప్పుడూ ప్రియులచే గౌరవింపబడినా, అసత్యులు; విపత్తులో పడిన భర్తను వారు గౌరవించరు.
2.39.21
एष स्वभावो नारीणामनुभूय पुरा सुखम्।
अल्पामप्यापदं प्राप्य दुष्यन्ति प्रजहत्यपि ॥ २.३९.२१ ॥
స్త్రీల స్వభావం ఇదే: ముందు సుఖం అనుభవించినా, చిన్న విపత్తు వచ్చినా వారు తప్పు చేసి భర్తను కూడా విడిచిపెడతారు.
2.39.22
असत्यशीला विकृता दुर्गा अहृदयाः सदा।
असत्यः पापसंकल्पाः क्षणमात्रविरागिणः ॥ २.३९.२२ ॥
అసత్య స్వభావం గలవారు, వక్రులు, అంతుచిక్కనివారు, ఎల్లప్పుడూ నిర్దయ హృదయులు; అసత్యులు, పాప సంకల్పులు, క్షణంలోనే విరక్తి చెందేవారు.
2.39.23
न कुलं न कृतं विद्या न दत्तं नापि संग्रहः।
स्त्रीणां गृह्णाति हृदयमनित्यहृदया हि ताः ॥ २.३९.२३ ॥
కులం, చేసిన ఉపకారం, విద్య, ఇచ్చిన దానం, కూడబెట్టిన స్నేహం — ఇవేవీ స్త్రీల హృదయాన్ని బంధించలేవు; వారు నిజంగా అస్థిర హృదయులు.
2.39.24
साध्वीनां तु स्थितानां तु शीले सत्ये श्रुते स्थिते।
स्त्रीणां पवित्रं परमं पतिरेको विशिष्यते ॥ २.३९.२४ ॥
అయితే శీలం, సత్యం, శాస్త్రజ్ఞానంలో స్థిరంగా ఉండే సాధ్వీ స్త్రీలకు, అత్యున్నత పవిత్రత భర్తే ఒక్కడే అని ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది.
2.39.25
स त्वया नावमन्तव्यः पुत्रः प्रव्राजितो वनम्।
तव देवसमस्त्वेष निर्धनः सधनोऽपि वा ॥ २.३९.२५ ॥
అడవికి పంపబడిన నీ కుమారుడిని నీవు అవమానించరాదు. అతడు నీకు దేవతతో సమానుడు, నిర్ధనుడైనా ధనవంతుడైనా సరే.
2.39.26
विज्ञाय वचनं सीता तस्या धर्मार्थसंहितम्।
कृत्वाञ्जलिमुवाचेदं श्वश्रूमभिमुखे स्थिता ॥ २.३९.२६ ॥
ఆమె ధర్మార్థయుక్త వచనాలను గ్రహించి, సీత అంజలి ఘటించి, అత్తగారి ఎదుట నిలిచి ఇలా పలికింది.
2.39.27
करिष्ये सर्वमेवाहमार्या यदनुशास्ति माम्।
अभिज्ञास्मि यथा भर्तुर्वर्तितव्यं श्रुतं च मे ॥ २.३९.२७ ॥
ఆర్యా, మీరు నాకు ఏది ఉపదేశించినా, అదంతా నేను చేస్తాను. భర్తతో ఎలా నడచుకోవాలో నాకు తెలుసు, అది నేను విన్నాను కూడా.
2.39.28
न मामसज्जनेनार्या समानयितुमर्हति।
धर्माद् विचलितुं नाहमलं चन्द्रादिव प्रभा ॥ २.३९.२८ ॥
ఆర్యా, దుర్జనుడు నన్ను తనతో సమానంగా చేయలేడు. చంద్రుని నుండి కాంతి వేరు కాలేనట్లు, నేను ధర్మం నుండి చలించలేను.
2.39.29
नातन्त्री वाद्यते वीणा नाचक्रो विद्यते रथः।
नापतिः सुखमेधेत या स्यादपि शतात्मजा ॥ २.३९.२९ ॥
తీగలు లేని వీణ మ్రోగదు, చక్రాలు లేని రథం ఉండదు; భర్త లేని స్త్రీ సుఖంగా వర్ధిల్లదు, ఆమె వంద మంది కుమారులకు తల్లి అయినా సరే.
2.39.30
मितं ददाति हि पिता मितं भ्राता मितं सुतः।
अमितस्य तु दातारं भर्तारं का न पूजयेत् ॥ २.३९.३० ॥
తండ్రి పరిమితంగానే ఇస్తాడు, సోదరుడు పరిమితంగానే ఇస్తాడు, కుమారుడు కూడా పరిమితంగానే ఇస్తాడు; అయితే అపరిమితంగా ఇచ్చే భర్తను ఏ స్త్రీ గౌరవించదు?
2.39.31
साहमेवंगता श्रेष्ठा श्रुतधर्मपरावरा।
आर्ये किमवमन्येयं स्त्रिया भर्ता हि दैवतम् ॥ २.३९.३१ ॥
ధర్మంలోని ఉన్నత, సామాన్య భేదాలను తెలిసిన నేను, ఇలా ఉండి, ఓ ఆర్యా, స్త్రీనైనా ఎలా అవమానించగలను? భర్తే స్త్రీకి దైవం.
2.39.32
सीताया वचनं श्रुत्वा कौसल्या हृदयङ्गमम्।
शुद्धसत्त्वा मुमोचाश्रु सहसा दुःखहर्षजम् ॥ २.३९.३२ ॥
సీత పలికిన హృదయాన్ని తాకే మాటలు విని, శుద్ధ మనస్కురాలైన కౌసల్య దుఃఖ-ఆనందాల నుండి పుట్టిన కన్నీళ్లను హఠాత్తుగా విడిచింది.
2.39.33
तां प्राञ्जलिरभिप्रेक्ष्य मातृमध्येऽतिसत्कृताम्।
रामः परमधर्मात्मा मातरं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.३९.३३ ॥
తల్లుల మధ్య ఎంతో గౌరవించబడిన ఆమెను అంజలి ఘటించి చూసిన పరమ ధర్మాత్ముడైన రాముడు తల్లితో ఈ మాటలు పలికాడు.
2.39.34
अम्ब मा दुःखिता भूत्वा पश्येस्त्वं पितरं मम।
क्षयोऽपि वनवासस्य क्षिप्रमेव भविष्यति ॥ २.३९.३४ ॥
అమ్మా, దుఃఖపడకు; నువ్వు నా తండ్రిని చూస్తావు. వనవాసానికి అంతం కూడా త్వరలోనే వస్తుంది.
2.39.35
सुप्तायास्ते गमिष्यन्ति नव वर्षाणि पञ्च च।
समग्रमिह सम्प्राप्तं मां द्रक्ष्यसि सुहृद्वृतम् ॥ २.३९.३५ ॥
నువ్వు నిద్రపోయి మేల్కొనే సమయానికి తొమ్మిది, ఐదు సంవత్సరాలు గడుస్తాయి; అప్పుడు పూర్తిగా తిరిగి వచ్చి, మిత్రులతో చుట్టుముట్టబడిన నన్ను నువ్వు ఇక్కడ చూస్తావు.
2.39.36
एतावदभिनीतार्थमुक्त्वा स जननीं वचः।
त्रयः शतशतार्धा हि ददर्शावेक्ष्य मातरः ॥ २.३९.३६ ॥
తల్లికి ఇంత చెప్పి, అర్థాన్ని స్పష్టం చేసిన తర్వాత, అతడు తన తల్లులందరినీ చూశాడు; వారు మూడు వందల యాభై మంది.
2.39.37
ताश्चापि स तथैवार्ता मातॄर्दशरथात्मजः।
धर्मयुक्तमिदं वाक्यं निजगाद कृताञ्जलिः ॥ २.३९.३७ ॥
దశరథుని కుమారుడు దుఃఖించిన ఆ తల్లులతో ధర్మయుక్తమైన ఈ మాటలను చేతులు జోడించి చెప్పాడు.
2.39.38
संवासात् परुषं किंचिदज्ञानादपि यत् कृतम्।
तन्मे समुपजानीत सर्वाश्चामन्त्रयामि वः ॥ २.३९.३८ ॥
కలిసి ఉన్నప్పుడు లేదా అజ్ఞానంతో నేను ఏదైనా కఠినంగా ప్రవర్తించి ఉంటే, దానిని క్షమించండి; మిమ్మల్ని అందరినీ వేడుకుంటున్నాను.
2.39.39
वचनं राघवस्यैतद् धर्मयुक्तं समाहितम्।
शुश्रुवुस्ताः स्त्रियः सर्वाः शोकोपहतचेतसः ॥ २.३९.३९ ॥
రాఘవుని ఈ ధర్మయుక్తమైన, సమాహితమైన మాటలను శోకంతో హృదయం గాయపడిన ఆ స్త్రీలందరూ విన్నారు.
2.39.40
जज्ञोऽथ तासां संनादः क्रौञ्चीनामिव निःस्वनः।
मानवेन्द्रस्य भार्याणामेवं वदति राघवे ॥ २.३९.४० ॥
రాఘవుడు ఇలా మాట్లాడుతుండగా, ఆ రాజ భార్యల నుండి క్రౌంచ పక్షుల ధ్వనిలా ఒక దుఃఖ ధ్వని పుట్టింది.
2.39.41
मुरजपणवमेघघोषवद्
दशरथवेश्म बभूव यत् पुरा।
विलपितपरिदेवनाकुलं
व्यसनगतं तदभूत् सुदुःखितम् ॥ २.३९.४१ ॥
ముందు మృదంగ, పణవ, మేఘ గర్జనల ధ్వనితో మ్రోగిన దశరథుని భవనం, ఇప్పుడు విలాపంతో, రోదనతో నిండి, ఆపదలో పడి అత్యంత దుఃఖితమైంది.