વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.44.1
विलपन्तीं तथा तां तु कौसल्यां प्रमदोत्तमाम्।
इदं धर्मे स्थिता धर्म्यं सुमित्रा वाक्यमब्रवीत् ॥ २.४४.१ ॥
આ રીતે વિલાપ કરતી તે ઉત્તમ સ્ત્રી કૌસલ્યાને ધર્મમાં સ્થિર સુમિત્રાએ આ ધર્મયુક્ત વચન કહ્યું.
2.44.2
तवार्ये सद्गुणैर्युक्तः स पुत्रः पुरुषोत्तमः।
किं ते विलपितेनैवं कृपणं रुदितेन वा ॥ २.४४.२ ॥
હે આર્યે, તારો તે પુત્ર સદ્ગુણોથી યુક્ત પુરુષોત્તમ છે. આ રીતે દીનતાથી વિલાપ અને રુદન કેમ કરે છે?
2.44.3
यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः।
साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम् ॥ २.४४.३ ॥
હે આર્યે, તારો મહાબલી પુત્ર રાજ્ય છોડીને ગયો છે. સત્યવાદી મહાત્મા પિતાનું તેણે સારી રીતે પાલન કર્યું છે.
2.44.4
शिष्टैराचरिते सम्यक्शश्वत् प्रेत्य फलोदये।
रामो धर्मे स्थितः श्रेष्ठो न स शोच्यः कदाचन ॥ २.४४.४ ॥
શિષ્ટજનો સદા સારી રીતે આચરે છે, મૃત્યુ પછી ફળ આપે છે તે ધર્મમાં સ્થિત શ્રેષ્ઠ રામ માટે ક્યારેય શોક ન કરવો.
2.44.5
वर्तते चोत्तमां वृत्तिं लक्ष्मणोऽस्मिन् सदानघः।
दयावान् सर्वभूतेषु लाभस्तस्य महात्मनः ॥ २.४४.५ ॥
નિર્દોષ લક્ષ્મણ સદા આની સાથે ઉત્તમ વર્તન રાખે છે. તે સર્વ પ્રાણીઓ પર દયાળુ છે; તે મહાત્માનો આ જ લાભ છે.
2.44.6
अरण्यवासे यद् दुःखं जानन्त्येव सुखोचिता।
अनुगच्छति वैदेही धर्मात्मानं तवात्मजम् ॥ २.४४.६ ॥
વનવાસનું દુઃખ સુખમાં ટેવાયેલી હોવા છતાં તે જાણે જ છે. છતાં વૈદેહી તારા ધર્માત્મા પુત્રને અનુસરે છે.
2.44.7
कीर्तिभूतां पताकां यो लोके भ्रमयति प्रभुः।
धर्मः सत्यव्रतपरः किं न प्राप्तस्तवात्मजः ॥ २.४४.७ ॥
જગતમાં કીર્તિની પતાકા ફરકાવનાર તે પ્રભુ, સત્યવ્રતમાં તત્પર તમારા પુત્રને ધર્મ કેમ ન પ્રાપ્ત થયો?
2.44.8
व्यक्तं रामस्य विज्ञाय शौचं माहात्म्यमुत्तमम्।
न गात्रमंशुभिः सूर्यः संतापयितुमर्हति ॥ २.४४.८ ॥
રામની શુદ્ધિ અને ઉત્તમ મહિમાને સ્પષ્ટ જાણીને, સૂર્ય પોતાનાં કિરણોથી તેમનું શરીર તપાવવા સમર્થ નથી.
2.44.9
शिवः सर्वेषु कालेषु काननेभ्यो विनिःसृतः।
राघवं युक्तशीतोष्णः सेविष्यति सुखोऽनिलः ॥ २.४४.९ ॥
બધા કાળોમાં જંગલોમાંથી વહેતો શુભ, યોગ્ય શીતોષ્ણ સુખકર વાયુ રાઘવની સેવા કરશે.
2.44.10
शयानमनघं रात्रौ पितेवाभिपरिष्वजन्।
घर्मघ्नः संस्पृशन् शीतश्चन्द्रमा ह्लादयिष्यति ॥ २.४४.१० ॥
રાત્રે સૂતેલા નિષ્કલંક રામને પિતાની જેમ આલિંગન આપીને, તાપ હરનાર શીતળ ચંદ્ર સ્પર્શ કરીને આનંદિત કરશે.
2.44.11
ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे।
दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे ॥ २.४४.११ ॥
જેને બ્રહ્માએ દિવ્ય અસ્ત્રો આપ્યાં, યુદ્ધમાં તિમિધ્વજના પુત્ર દાનવેન્દ્રને હણાયેલો જોઈને.
2.44.12
स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः।
असंत्रस्तो ह्यरण्येऽसौ वेश्मनीव निवत्स्यते ॥ २.४४.१२ ॥
તે શૂર પુરુષશ્રેષ્ઠ પોતાના બાહુબળનો આશ્રય લઈ, નિર્ભય થઈને, વનમાં પણ ઘરમાં રહેતા હોય તેમ રહેશે.
2.44.13
यस्येषुपथमासाद्य विनाशं यान्ति शत्रवः।
कथं न पृथिवी तस्य शासने स्थातुमर्हति ॥ २.४४.१३ ॥
જેના બાણના માર્ગમાં આવીને શત્રુઓ વિનાશ પામે છે, તેના શાસનમાં પૃથ્વી કેમ સ્થિર ન રહે?
2.44.14
या श्रीः शौर्यं च रामस्य या च कल्याणसत्त्वता।
निवृत्तारण्यवासः स्वं क्षिप्रं राज्यमवाप्स्यति ॥ २.४४.१४ ॥
રામની જે શ્રી, શૌર્ય અને કલ્યાણકારી સત્ત્વ છે, તે જ વનવાસ પૂરો કરાવી તેને શીઘ્ર પોતાનું રાજ્ય અપાવશે.
2.44.15
सूर्यस्यापि भवेत् सूर्यो ह्यग्नेरग्नः प्रभोः प्रभुः।
श्रियाः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्त्याः कीर्तिः क्षमाक्षमा ॥ २.४४.१५ ॥
તે સૂર્યનો પણ સૂર્ય, અગ્નિનો પણ અગ્નિ, પ્રભુઓનો પણ પ્રભુ થશે; શ્રીની પણ શ્રેષ્ઠ શ્રી, કીર્તિની પણ કીર્તિ, ક્ષમાની પણ ક્ષમા થશે.
2.44.16
दैवतं देवतानां च भूतानां भूतसत्तमः।
तस्य के ह्यगुणा देवि वने वाप्यथवा पुरे ॥ २.४४.१६ ॥
તે દેવોના પણ દેવ, પ્રાણીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે; હે દેવી, વનમાં હોય કે નગરમાં, તેનામાં કયો દોષ છે?
2.44.17
पृथिव्या सह वैदेह्या श्रिया च पुरुषर्षभः।
क्षिप्रं तिसृभिरेताभिः सह रामोऽभिषेक्ष्यते ॥ २.४४.१७ ॥
પૃથ્વી, વૈદેહી અને શ્રી — આ ત્રણેની સાથે પુરુષશ્રેષ્ઠ રામ શીઘ્ર અભિષિક્ત થશે.
2.44.18
दुःखजं विसृजत्यश्रु निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम्।
अयोध्यायां जनः सर्वः शोकवेगसमाहतः ॥ २.४४.१८ ॥
તેને ચાલ્યો જતો જોઈ અયોધ્યાના સર્વ લોકો શોકના વેગથી આહત થઈ દુઃખથી જન્મેલાં આંસુ વહાવે છે.
2.44.19
कुशचीरधरं वीरं गच्छन्तमपराजितम्।
सीतेवानुगता लक्ष्मीस्तस्य किं नाम दुर्लभम् ॥ २.४४.१९ ॥
કુશ ઘાસ અને વલ્કલ ધારણ કરીને જતા, અપરાજિત વીરની પાછળ સીતાની જેમ લક્ષ્મી અનુસરે છે; તેને શું દુર્લભ છે?
2.44.20
धनुर्ग्रहवरो यस्य बाणखड्गास्त्रभृत् स्वयम्।
लक्ष्मणो व्रजति ह्यग्रे तस्य किं नाम दुर्लभम् ॥ २.४४.२० ॥
ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, બાણ-ખડ્ગ-અસ્ત્ર ધારણ કરનાર લક્ષ્મણ પોતે તેની આગળ ચાલે છે; તેને શું દુર્લભ છે?
2.44.21
निवृत्तवनवासं तं द्रष्टासि पुनरागतम्।
जहि शोकं च मोहं च देवि सत्यं ब्रवीमि ते ॥ २.४४.२१ ॥
વનવાસ પૂરો કરીને પાછા ફરેલા તેને તું ફરી જોઈશ. હે દેવી, શોક અને મોહ તજ; હું તને સત્ય કહું છું.
2.44.22
शिरसा चरणावेतौ वन्दमानमनिन्दिते।
पुनर्द्रक्ष्यसि कल्याणि पुत्रं चन्द्रमिवोदितम् ॥ २.४४.२२ ॥
હે નિર્દોષ, માથાથી આ બંને ચરણોને વંદન કરતા પુત્રને, હે કલ્યાણી, ઉદય પામેલા ચંદ્રની જેમ તું ફરી જોઈશ.
2.44.23
पुनः प्रविष्टं दृष्ट्वा तमभिषिक्तं महाश्रियम्।
समुत्स्रक्ष्यसि नेत्राभ्यां शीघ्रमानन्दजं जलम् ॥ २.४४.२३ ॥
તે ફરી પ્રવેશીને મહાન શોભા સાથે અભિષિક્ત થયેલો જોઈને તું શીઘ્ર આનંદથી જન્મેલાં આંસુ આંખોમાંથી વહાવીશ.
2.44.24
मा शोको देवि दुःखं वा न रामे दृष्यतेऽशिवम्।
क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पुत्रं त्वं ससीतं सहलक्ष्मणम् ॥ २.४४.२४ ॥
હે દેવી, શોક ન કર; રામમાં કોઈ અશુભ કે દુઃખ દેખાતું નથી. શીઘ્ર તું પુત્રને સીતા અને લક્ષ્મણ સહિત જોઈશ.
2.44.25
त्वयाऽशेषो जनश्चायं समाश्वास्यो यतोऽनघे।
कमिदानीमिदं देवि करोषि हृदि विक्लवम् ॥ २.४४.२५ ॥
હે નિર્દોષ દેવી, તારા દ્વારા આ આખા લોકને આશ્વાસન મળવું જોઈએ. દેવી, હવે તું તારા હૃદયમાં આ વ્યાકુળતા કેમ ધારણ કરે છે?
2.44.26
नार्हा त्वं शोचितुं देवि यस्यास्ते राघवः सुतः।
नहि रामात् परो लोके विद्यते सत्पथे स्थितः ॥ २.४४.२६ ॥
હે દેવી, રાઘવ (રામ) જેનો પુત્ર છે એવી તું શોક કરવા યોગ્ય નથી. સત્પથ પર સ્થિત રામથી શ્રેષ્ઠ આ લોકમાં કોઈ નથી.
2.44.27
अभिवादयमानं तं दृष्ट्वा ससुहृदं सुतम्।
मुदाश्रु मोक्ष्यसे क्षिप्रं मेघरेखेव वार्षिकी ॥ २.४४.२७ ॥
મિત્રો સહિત પ્રણામ કરતા તારા પુત્રને જોઈને, વર્ષાઋતુની મેઘરેખાની જેમ તું જલદી આનંદાશ્રુ વરસાવીશ.
2.44.28
पुत्रस्ते वरदः क्षिप्रमयोध्यां पुनरागतः।
कराभ्यां मृदुपीनाभ्यां चरणौ पीडयिष्यति ॥ २.४४.२८ ॥
તારો વરદાતા પુત્ર જલદી ફરી અયોધ્યામાં આવી ગયો છે; તે પોતાના કોમળ અને પુષ્ટ હાથોથી તારા ચરણ દબાવશે.
2.44.29
अभिवाद्य नमस्यन्तं शूरं ससुहृदं सुतम्।
मुदास्रैः प्रोक्षसे पुत्रं मेघराजिरिवाचलम् ॥ २.४४.२९ ॥
પ્રણામ કરતા, શૂરવીર, મિત્રો સહિત તારા પુત્રને તું આનંદાશ્રુથી ભીંજવીશ; મેઘની હારમાળા પર્વતને ભીંજવે તેમ.
2.44.30
आश्वासयन्ती विविधैश्च वाक्यै-
र्वाक्योपचारे कुशलानवद्या।
रामस्य तां मातरमेवमुक्त्वा
देवी सुमित्रा विरराम रामा ॥ २.४४.३० ॥
અનેક પ્રકારના શબ્દોથી આશ્વાસન આપતી, વાણીના ઉપયોગમાં કુશળ અને નિર્દોષ દેવી સુમિત્રા રામની તે માતાને આ પ્રમાણે કહીને મૌન થઈ ગઈ.
2.44.31
निशम्य तल्लक्ष्मणमातृवाक्यं
रामस्य मातुर्नरदेवपत्न्याः।
सद्यः शरीरे विननाश शोकः
शरद्गतो मेघ इवाल्पतोयः ॥ २.४४.३१ ॥
લક્ષ્મણની માતાના વચન સાંભળતાં જ, રાજપત્ની અને રામની માતાનો શોક તરત શરીરમાંથી વિલીન થઈ ગયો; શરદ ઋતુમાં અલ્પજળવાળો મેઘ જેમ વિખરાય તેમ.