ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.44.1
विलपन्तीं तथा तां तु कौसल्यां प्रमदोत्तमाम्।
इदं धर्मे स्थिता धर्म्यं सुमित्रा वाक्यमब्रवीत् ॥ २.४४.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸੁਮਿਤਰਾ ਨੇ ਇਹ ਧਰਮਯੁਕਤ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.44.2
तवार्ये सद्गुणैर्युक्तः स पुत्रः पुरुषोत्तमः।
किं ते विलपितेनैवं कृपणं रुदितेन वा ॥ २.४४.२ ॥
ਹੇ ਆਰਿਆ, ਤੇਰਾ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਅਤੇ ਰੋਣਾ ਕਿਉਂ?
2.44.3
यस्तवार्ये गतः पुत्रस्त्यक्त्वा राज्यं महाबलः।
साधु कुर्वन् महात्मानं पितरं सत्यवादिनम् ॥ २.४४.३ ॥
ਹੇ ਆਰਿਆ, ਤੇਰਾ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੱਚਵਾਦੀ ਮਹਾਤਮਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
2.44.4
शिष्टैराचरिते सम्यक्शश्वत् प्रेत्य फलोदये।
रामो धर्मे स्थितः श्रेष्ठो न स शोच्यः कदाचन ॥ २.४४.४ ॥
ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਿਤ, ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਰਾਮ ਲਈ ਕਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
2.44.5
वर्तते चोत्तमां वृत्तिं लक्ष्मणोऽस्मिन् सदानघः।
दयावान् सर्वभूतेषु लाभस्तस्य महात्मनः ॥ २.४४.५ ॥
ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲਛਮਣ ਸਦਾ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਇਹੀ ਲਾਭ ਹੈ।
2.44.6
अरण्यवासे यद् दुःखं जानन्त्येव सुखोचिता।
अनुगच्छति वैदेही धर्मात्मानं तवात्मजम् ॥ २.४४.६ ॥
ਬਨਵਾਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖਾਂ ਦੀ ਆਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਵੈਦੇਹੀ ਤੇਰੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।
2.44.7
कीर्तिभूतां पताकां यो लोके भ्रमयति प्रभुः।
धर्मः सत्यव्रतपरः किं न प्राप्तस्तवात्मजः ॥ २.४४.७ ॥
ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਪਤਾਕਾ ਲਹਿਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਤਿਆਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਧਰਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ?
2.44.8
व्यक्तं रामस्य विज्ञाय शौचं माहात्म्यमुत्तमम्।
न गात्रमंशुभिः सूर्यः संतापयितुमर्हति ॥ २.४४.८ ॥
ਰਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
2.44.9
शिवः सर्वेषु कालेषु काननेभ्यो विनिःसृतः।
राघवं युक्तशीतोष्णः सेविष्यति सुखोऽनिलः ॥ २.४४.९ ॥
ਸਾਰੇ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੁਭ, ਠੀਕ ਠੰਢੀ-ਗਰਮ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਵਾ ਰਾਘਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ।
2.44.10
शयानमनघं रात्रौ पितेवाभिपरिष्वजन्।
घर्मघ्नः संस्पृशन् शीतश्चन्द्रमा ह्लादयिष्यति ॥ २.४४.१० ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਨਿਰਮਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਤਪਸ਼ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੀਤਲ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਛੂਹ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਕਰੇਗਾ।
2.44.11
ददौ चास्त्राणि दिव्यानि यस्मै ब्रह्मा महौजसे।
दानवेन्द्रं हतं दृष्ट्वा तिमिध्वजसुतं रणे ॥ २.४४.११ ॥
ਜਿਸ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਿਵਯ ਅਸਤ੍ਰ ਦਿੱਤੇ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤਿਮਿਧਵਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾਨਵੇਂਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ।
2.44.12
स शूरः पुरुषव्याघ्रः स्वबाहुबलमाश्रितः।
असंत्रस्तो ह्यरण्येऽसौ वेश्मनीव निवत्स्यते ॥ २.४४.१२ ॥
ਉਹ ਸੂਰਮਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਬੇਖੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘਰ ਵਾਂਗ ਰਹੇਗਾ।
2.44.13
यस्येषुपथमासाद्य विनाशं यान्ति शत्रवः।
कथं न पृथिवी तस्य शासने स्थातुमर्हति ॥ २.४४.१३ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੈਰੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਟਿਕੇ?
2.44.14
या श्रीः शौर्यं च रामस्य या च कल्याणसत्त्वता।
निवृत्तारण्यवासः स्वं क्षिप्रं राज्यमवाप्स्यति ॥ २.४४.१४ ॥
ਰਾਮ ਦੀ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ, ਜੋ ਸ਼ੌਰਯ ਅਤੇ ਜੋ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੱਤਵ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਨਵਾਸ ਖਤਮ ਕਰਵਾ ਕੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਦਿਵਾਏਗਾ।
2.44.15
सूर्यस्यापि भवेत् सूर्यो ह्यग्नेरग्नः प्रभोः प्रभुः।
श्रियाः श्रीश्च भवेदग्र्या कीर्त्याः कीर्तिः क्षमाक्षमा ॥ २.४४.१५ ॥
ਉਹ ਸੂਰਜ ਦਾ ਵੀ ਸੂਰਜ, ਅਗਨੀ ਦਾ ਵੀ ਅਗਨੀ, ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋਵੇਗਾ; ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼੍ਰੀ, ਕੀਰਤੀ ਦੀ ਵੀ ਕੀਰਤੀ, ਖਿਮਾ ਦੀ ਵੀ ਖਿਮਾ ਹੋਵੇਗਾ।
2.44.16
दैवतं देवतानां च भूतानां भूतसत्तमः।
तस्य के ह्यगुणा देवि वने वाप्यथवा पुरे ॥ २.४४.१६ ॥
ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਦੇਵਤਾ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਔਗੁਣ ਹੈ?
2.44.17
पृथिव्या सह वैदेह्या श्रिया च पुरुषर्षभः।
क्षिप्रं तिसृभिरेताभिः सह रामोऽभिषेक्ष्यते ॥ २.४४.१७ ॥
ਧਰਤੀ, ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ — ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਛੇਤੀ ਹੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਪਾਉਣਗੇ।
2.44.18
दुःखजं विसृजत्यश्रु निष्क्रामन्तमुदीक्ष्य यम्।
अयोध्यायां जनः सर्वः शोकवेगसमाहतः ॥ २.४४.१८ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ੋਕ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਆਹਤ ਹੋ ਕੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾ ਰਹੇ ਹਨ।
2.44.19
कुशचीरधरं वीरं गच्छन्तमपराजितम्।
सीतेवानुगता लक्ष्मीस्तस्य किं नाम दुर्लभम् ॥ २.४४.१९ ॥
ਕੁਸ਼ ਘਾਹ ਅਤੇ ਛਿੱਲ ਦੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਉਸ ਵੀਰ, ਅਪਰਾਜਿਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੀਤਾ ਵਾਂਗ ਲਕਸ਼ਮੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ?
2.44.20
धनुर्ग्रहवरो यस्य बाणखड्गास्त्रभृत् स्वयम्।
लक्ष्मणो व्रजति ह्यग्रे तस्य किं नाम दुर्लभम् ॥ २.४४.२० ॥
ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਾਣ-ਖੜਗ-ਅਸਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਖੁਦ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ?
2.44.21
निवृत्तवनवासं तं द्रष्टासि पुनरागतम्।
जहि शोकं च मोहं च देवि सत्यं ब्रवीमि ते ॥ २.४४.२१ ॥
ਬਨਵਾਸ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਮੁੜੇ ਆਏ ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਫਿਰ ਵੇਖੇਂਗੀ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
2.44.22
शिरसा चरणावेतौ वन्दमानमनिन्दिते।
पुनर्द्रक्ष्यसि कल्याणि पुत्रं चन्द्रमिवोदितम् ॥ २.४४.२२ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਸਿਰ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਫਿਰ ਵੇਖੇਂਗੀ।
2.44.23
पुनः प्रविष्टं दृष्ट्वा तमभिषिक्तं महाश्रियम्।
समुत्स्रक्ष्यसि नेत्राभ्यां शीघ्रमानन्दजं जलम् ॥ २.४४.२३ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੂੰ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਜਲ ਵਹਾਏਂਗੀ।
2.44.24
मा शोको देवि दुःखं वा न रामे दृष्यतेऽशिवम्।
क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पुत्रं त्वं ससीतं सहलक्ष्मणम् ॥ २.४४.२४ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ; ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਤੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਵੇਖੇਂਗੀ।
2.44.25
त्वयाऽशेषो जनश्चायं समाश्वास्यो यतोऽनघे।
कमिदानीमिदं देवि करोषि हृदि विक्लवम् ॥ २.४४.२५ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਧੀਰਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਕਿਉਂ ਧਾਰਦੀ ਹੈਂ?
2.44.26
नार्हा त्वं शोचितुं देवि यस्यास्ते राघवः सुतः।
नहि रामात् परो लोके विद्यते सत्पथे स्थितः ॥ २.४४.२६ ॥
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਸ਼ੋਕ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਸਤਪਥ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰੇ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
2.44.27
अभिवादयमानं तं दृष्ट्वा ससुहृदं सुतम्।
मुदाश्रु मोक्ष्यसे क्षिप्रं मेघरेखेव वार्षिकी ॥ २.४४.२७ ॥
ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਰਸਾਤੀ ਬੱਦਲ ਦੀ ਲੀਕ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਏਂਗੀ।
2.44.28
पुत्रस्ते वरदः क्षिप्रमयोध्यां पुनरागतः।
कराभ्यां मृदुपीनाभ्यां चरणौ पीडयिष्यति ॥ २.४४.२८ ॥
ਤੇਰਾ ਵਰਦਾਤਾ ਪੁੱਤਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮੁੜ ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਦਬਾਏਗਾ।
2.44.29
अभिवाद्य नमस्यन्तं शूरं ससुहृदं सुतम्।
मुदास्रैः प्रोक्षसे पुत्रं मेघराजिरिवाचलम् ॥ २.४४.२९ ॥
ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਸੂਰਬੀਰ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿਉਂਏਂਗੀ; ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਭਿਉਂਦੀ ਹੈ।
2.44.30
आश्वासयन्ती विविधैश्च वाक्यै-
र्वाक्योपचारे कुशलानवद्या।
रामस्य तां मातरमेवमुक्त्वा
देवी सुमित्रा विरराम रामा ॥ २.४४.३० ॥
ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੀ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੇਵੀ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਰਾਮ ਦੀ ਉਸ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਏਦਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।
2.44.31
निशम्य तल्लक्ष्मणमातृवाक्यं
रामस्य मातुर्नरदेवपत्न्याः।
सद्यः शरीरे विननाश शोकः
शरद्गतो मेघ इवाल्पतोयः ॥ २.४४.३१ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸੋਕ ਤੁਰੰਤ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਮਿਟ ਗਿਆ; ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਥੋੜੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਬੱਦਲ ਜਿਵੇਂ ਖਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।