ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.45.1
अनुरक्ता महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम्।
अनुजग्मुः प्रयान्तं तं वनवासाय मानवाः ॥ २.४५.१ ॥
ମହାତ୍ମା, ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ଲୋକମାନେ ବନବାସ ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ତାଙ୍କ ପଛେ ଚାଲିଲେ।
2.45.2
निवर्तितेऽतीव बलात् सुहृद्धर्मेण राजनि।
नैव ते संन्यवर्तन्त रामस्यानुगता रथम् ॥ २.४५.२ ॥
ରାଜାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଫେରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମିତ୍ରଧର୍ମ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ରଥ ପଛେ ଚାଲିଲେ; ସେମାନେ ଆଦୌ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
2.45.3
अयोध्यानिलयानां हि पुरुषाणां महायशाः।
बभूव गुणसम्पन्नः पूर्णचन्द्र इव प्रियः ॥ २.४५.३ ॥
ଅଯୋଧ୍ୟାବାସୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ରାମ ଗୁଣସଂପନ୍ନ ଥିଲେ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
2.45.4
स याच्यमानः काकुत्स्थस्ताभिः प्रकृतिभिस्तदा।
कुर्वाणः पितरं सत्यं वनमेवान्वपद्यत ॥ २.४५.४ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ପ୍ରଜାମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ମଧ୍ୟ, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ପିତାଙ୍କ ସତ୍ୟ ପାଳନ କରି ବନ ଆଡ଼କୁ ହିଁ ଗଲେ।
2.45.5
अवेक्षमाणः सस्नेहं चक्षुषा प्रपिबन्निव।
उवाच रामः सस्नेहं ताः प्रजाः स्वाः प्रजा इव ॥ २.४५.५ ॥
ସ୍ନେହରେ ଦେଖି, ଯେମିତି ଆଖିରେ ପିଉଥିବା ପରି, ରାମ ସେହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପରି ସ୍ନେହରେ କହିଲେ।
2.45.6
या प्रीतिर्बहुमानश्च मय्ययोध्यानिवासिनाम्।
मत्प्रियार्थं विशेषेण भरते सा विधीयताम् ॥ २.४५.६ ॥
ଅଯୋଧ୍ୟାବାସୀଙ୍କର ମୋ ପ୍ରତି ଯେଉଁ ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନ ଅଛି, ମୋ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ତାହା ଭରତଙ୍କ ପ୍ରତି ଦେଖାଯାଉ।
2.45.7
स हि कल्याणचारित्रः कैकेय्यानन्दवर्धनः।
करिष्यति यथावद् वः प्रियाणि च हितानि च ॥ २.४५.७ ॥
ସେ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଆଚରଣ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଉଥିବା। ସେ ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ।
2.45.8
ज्ञानवृद्धो वयोबालो मृदुर्वीर्यगुणान्वितः।
अनुरूपः स वो भर्ता भविष्यति भयापहः ॥ २.४५.८ ॥
ସେ ଜ୍ଞାନରେ ବୃଦ୍ଧ, ବୟସରେ ବାଳକ, କୋମଳ ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ବୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ। ସେ ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରଭୁ ହେବେ ଏବଂ ଭୟ ଦୂର କରିବେ।
2.45.9
स हि राजगुणैर्युक्तो युवराजः समीक्षितः।
अपि चापि मया शिष्टैः कार्यं वो भर्तृशासनम् ॥ २.४५.९ ॥
ସେ ରାଜୋଚିତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଯୁବରାଜ ଭାବରେ ମନୋନୀତ। ମୋ ପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି ଯେ ଆପଣମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
2.45.10
न संतप्येद् यथा चासौ वनवासं गते मयि।
महाराजस्तथा कार्यो मम प्रियचिकीर्षया ॥ २.४५.१० ॥
ମୁଁ ବନବାସକୁ ଗଲା ପରେ ସେ (ମହାରାଜ) ଶୋକ ନ କରନ୍ତି, ସେପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ମୋର ପ୍ରିୟ କରିବାର ଇଚ୍ଛାରେ ମହାରାଜଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଯତ୍ନ କରନ୍ତୁ।
2.45.11
यथा यथा दाशरथिर्धर्ममेवाश्रितो भवेत्।
तथा तथा प्रकृतयो रामं पतिमकामयन् ॥ २.४५.११ ॥
ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମ ଯେତେ ଯେତେ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, ସେତେ ସେତେ ପ୍ରଜାମାନେ ରାମଙ୍କୁ ହିଁ ନିଜର ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
2.45.12
बाष्पेण पिहितं दीनं रामः सौमित्रिणा सह।
चकर्षेव गुणैर्बद्धं जनं पुरनिवासिनम् ॥ २.४५.१२ ॥
ଲୁହରେ ଆବୃତ ଦୀନ ରାମ, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହିତ, ନିଜ ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ଯେପରି ଟାଣୁଥିଲେ।
2.45.13
ते द्विजास्त्रिविधं वृद्धा ज्ञानेन वयसौजसा।
वयःप्रकम्पशिरसो दूरादूचुरिदं वचः ॥ २.४५.१३ ॥
ଜ୍ଞାନ, ବୟସ ଓ ଓଜରେ ବୃଦ୍ଧ ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବୟସରୁ ମୁଣ୍ଡ କମ୍ପାଇ ଦୂରରୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.45.14
वहन्तो जवना रामं भो भो जात्यास्तुरंगमाः।
निवर्तध्वं न गन्तव्यं हिता भवत भर्तरि ॥ २.४५.१४ ॥
ରାମଙ୍କୁ ବହନ କରୁଥିବା ହେ ଦ୍ରୁତଗାମୀ, ଉତ୍ତମ ଜାତିର ଅଶ୍ୱଗଣ! ଫେରିଯାଅ, ଆଗକୁ ଯାଅ ନାହିଁ; ତୁମର ମାଲିକର ହିତୈଷୀ ହୁଅ।
2.45.15
कर्णवन्ति हि भूतानि विशेषेण तुरङ्गमाः।
यूयं तस्मान्निवर्तध्वं याचनां प्रतिवेदिताः ॥ २.४५.१५ ॥
ହେ ଅଶ୍ୱଗଣ, କର୍ଣ୍ଣବାନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଶୁଣନ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ତୁମେ; ତେଣୁ ଫେରିଯାଅ, ଆମ ଯାଚନା ତୁମକୁ ଜଣାଯାଇଛି।
2.45.16
धर्मतः स विशुद्धात्मा वीरः शुभदृढव्रतः।
उपवाह्यस्तु वो भर्ता नापवाह्यः पुराद् वनम् ॥ २.४५.१६ ॥
ଧର୍ମାନୁସାରେ ସେ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା, ବୀର, ଶୁଭ ଓ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ; ତୁମ ମାଲିକ ବହନ ଯୋଗ୍ୟ, ନଗରରୁ ବନକୁ ଅପସାରଣ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
2.45.17
एवमार्तप्रलापांस्तान् वृद्धान् प्रलपतो द्विजान्।
अवेक्ष्य सहसा रामो रथादवततार ह ॥ २.४५.१७ ॥
ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରୁଥିବା ସେହି ବୃଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ହଠାତ୍ ରଥରୁ ଓହ୍ଲାଇଲେ।
2.45.18
पद्भ्यामेव जगामाथ ससीतः सहलक्ष्मणः।
संनिकृष्टपदन्यासो रामो वनपरायणः ॥ २.४५.१८ ॥
ତା'ପରେ ରାମ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ପାଦରେ ଚାଲିଲେ, ନିକଟ ନିକଟ ପାଦ ପକାଇ, ବନ ପ୍ରତି ମନ ଦେଇ।
2.45.19
द्विजातीन् हि पदातींस्तान् रामश्चारित्रवत्सलः।
न शशाक घृणाचक्षुः परिमोक्तुं रथेन सः ॥ २.४५.१९ ॥
ସଚ୍ଚରିତ୍ରପ୍ରିୟ ରାମ ପଦବ୍ରଜରେ ଯାଉଥିବା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କରୁଣାଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି ରଥରେ ବସି ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।
2.45.20
गच्छन्तमेव तं दृष्ट्वा रामं सम्भ्रान्तमानसाः।
ऊचुः परमसंतप्ता रामं वाक्यमिदं द्विजाः ॥ २.४५.२० ॥
ରାମଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି ବ୍ୟାକୁଳଚିତ୍ତ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.45.21
ब्राह्मण्यं कृत्स्नमेतत् त्वां ब्रह्मण्यमनुगच्छति।
द्विजस्कन्धाधिरूढास्त्वामग्नयोऽप्यनुयान्त्वमी ॥ २.४५.२१ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ ତୁମକୁ ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମତେଜ ଅନୁସରଣ କରୁଛି; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଏହି ଅଗ୍ନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।
2.45.22
वाजपेयसमुत्थानि च्छत्राण्येतानि पश्य नः।
पृष्ठतोऽनुप्रयातानि मेघानिव जलात्यये ॥ २.४५.२२ ॥
ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆମର ଏହି ଛତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ; ବର୍ଷାଋତୁ ଶେଷରେ ମେଘ ପରି ସେମାନେ ତୁମ ପଛେ ଆସୁଛନ୍ତି।
2.45.23
अनवाप्तातपत्रस्य रश्मिसंतापितस्य ते।
एभिश्छायां करिष्यामः स्वैश्छत्रैर्वाजपेयकैः ॥ २.४५.२३ ॥
ଛତ୍ରହୀନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ତପ୍ତ ତୁମକୁ ଆମେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଆମ ନିଜ ଛତ୍ରରେ ଛାୟା ଦେବୁ।
2.45.24
या हि नः सततं बुद्धिर्वेदमन्त्रानुसारिणी।
त्वत्कृते सा कृता वत्स वनवासानुसारिणी ॥ २.४५.२४ ॥
ହେ ବତ୍ସ! ଆମର ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ସର୍ବଦା ବେଦମନ୍ତ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା, ତାହା ତୁମ ପାଇଁ ବନବାସକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି।
2.45.25
हृदयेष्ववतिष्ठन्ते वेदा ये नः परं धनम्।
वत्स्यन्त्यपि गृहेष्वेव दाराश्चारित्ररक्षिताः ॥ २.४५.२५ ॥
ଆମ ହୃଦୟରେ ରହିଥିବା ବେଦ ହିଁ ଆମର ପରମ ଧନ; ସଦାଚାରରେ ରକ୍ଷିତ ପତ୍ନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଘରେ ହିଁ ରହିବେ।
2.45.26
पुनर्न निश्चयः कार्यस्त्वद्गतौ सुकृता मतिः।
त्वयि धर्मव्यपेक्षे तु किं स्याद् धर्मपथे स्थितम् ॥ २.४५.२६ ॥
ତୁମର ଯିବା ବିଷୟରେ ପୁନର୍ବାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତୁମ ସୁକୃତ ମତି ଧର୍ମ ଦିଗରେ। ଧର୍ମପଥରେ ସ୍ଥିତ ଲୋକର କ'ଣ କ୍ଷତି ହୋଇପାରେ?
2.45.27
याचितो नो निवर्तस्व हंसशुक्लशिरोरुहैः।
शिरोभिर्निभृताचार महीपतनपांसुलैः ॥ २.४५.२७ ॥
ଆମେ ଯାଚନା କରୁଛୁ, ଫେରିଆସ — ରାଜହଂସ ପରି ଧଳା କେଶଯୁକ୍ତ ମସ୍ତକରେ, ହେ ସଂଯତ ଆଚାରୀ, ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଧୂଳିମଳିନ ମସ୍ତକରେ (ଆମେ ତୁମକୁ ବିନତି କରୁଛୁ)।
2.45.28
बहूनां वितता यज्ञा द्विजानां य इहागताः।
तेषां समाप्तिरायत्ता तव वत्स निवर्तने ॥ २.४५.२८ ॥
ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଅନେକ ବିସ୍ତୃତ ଯଜ୍ଞ ଅଛି; ହେ ବତ୍ସ, ସେଗୁଡ଼ିକର ସମାପ୍ତି ତୁମ ଫେରିବା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
2.45.29
भक्तिमन्तीह भूतानि जङ्गमाजङ्गमानि च।
याचमानेषु तेषु त्वं भक्तिं भक्तेषु दर्शय ॥ २.४५.२९ ॥
ଏଠାରେ ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭକ୍ତିମନ୍ତ; ସେମାନେ ଯାଚନା କରିବା ବେଳେ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୁମ ଭକ୍ତି ଦେଖାଅ।
2.45.30
अनुगन्तुमशक्तास्त्वां मूलैरुद्धतवेगिनः।
उन्नता वायुवेगेन विक्रोशन्तीव पादपाः ॥ २.४५.३० ॥
ତୁମ ପଛେ ଯିବାକୁ ଅସମର୍ଥ, ମୂଳରୁ ଉପାଡ଼ି ହେବା ପରି ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ଦୋହଲୁଥିବା, ପବନ ବେଗରେ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଥିବା ଗଛମାନେ ଯେମିତି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
2.45.31
निश्चेष्टाहारसंचारा वृक्षैकस्थाननिश्चिताः।
पक्षिणोऽपि प्रयाचन्ते सर्वभूतानुकम्पिनम् ॥ २.४५.३१ ॥
ଗଛ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ, ଆହାର ଓ ବିଚରଣ ଛାଡ଼ିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ।
2.45.32
एवं विक्रोशतां तेषां द्विजातीनां निवर्तने।
ददृशे तमसा तत्र वारयन्तीव राघवम् ॥ २.४५.३२ ॥
ଏହିପରି ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ଫେରିବା ସମୟରେ ସେଠାରେ ଅନ୍ଧକାର ଯେପରି ରାଘବଙ୍କୁ ରୋକୁଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲା।
2.45.33
ततः सुमन्त्रोऽपि रथाद् विमुच्य
श्रान्तान् हयान् सम्परिवर्त्य शीघ्रम्।
पीतोदकांस्तोयपरिप्लुताङ्गा-
नचारयद् वै तमसाविदूरे ॥ २.४५.३३ ॥
ତା'ପରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟ ରଥରୁ କ୍ଳାନ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଖୋଲି, ଶୀଘ୍ର ଫେରାଇ, ପାଣି ପିଆଇ, ଶରୀର ପାଣିରେ ଧୋଇ, ଅନ୍ଧକାର ନିକଟରେ ଚରାଇଲେ।