వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.45.1
अनुरक्ता महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम्।
अनुजग्मुः प्रयान्तं तं वनवासाय मानवाः ॥ २.४५.१ ॥
మహాత్ముడు, సత్యపరాక్రముడు అయిన రాముని పట్ల అనురాగం కలిగిన ప్రజలు, వనవాసానికి బయలుదేరిన ఆయన వెంట నడిచారు.
2.45.2
निवर्तितेऽतीव बलात् सुहृद्धर्मेण राजनि।
नैव ते संन्यवर्तन्त रामस्यानुगता रथम् ॥ २.४५.२ ॥
రాజు బలవంతంగా వెనక్కి మరలించబడినా, మిత్రధర్మం చేత వారు రాముని రథాన్ని అనుసరిస్తూ నిజంగా వెనుదిరగలేదు.
2.45.3
अयोध्यानिलयानां हि पुरुषाणां महायशाः।
बभूव गुणसम्पन्नः पूर्णचन्द्र इव प्रियः ॥ २.४५.३ ॥
అయోధ్యలో నివసించే ప్రజలకు మహాయశస్వి అయిన రాముడు గుణసంపన్నుడై పూర్ణచంద్రునిలా ప్రియుడయ్యాడు.
2.45.4
स याच्यमानः काकुत्स्थस्ताभिः प्रकृतिभिस्तदा।
कुर्वाणः पितरं सत्यं वनमेवान्वपद्यत ॥ २.४५.४ ॥
అప్పుడు ఆ ప్రజలు వేడుకున్నప్పటికీ, కాకుత్స్థుడైన రాముడు తండ్రి సత్యాన్ని నెరవేరుస్తూ అడవివైపే వెళ్లాడు.
2.45.5
अवेक्षमाणः सस्नेहं चक्षुषा प्रपिबन्निव।
उवाच रामः सस्नेहं ताः प्रजाः स्वाः प्रजा इव ॥ २.४५.५ ॥
స్నేహంతో చూస్తూ, కళ్లతో త్రాగుతున్నట్లుగా, రాముడు ఆ ప్రజలతో, తన సొంత సంతానంతో మాట్లాడినట్లు ఆప్యాయంగా పలికాడు.
2.45.6
या प्रीतिर्बहुमानश्च मय्ययोध्यानिवासिनाम्।
मत्प्रियार्थं विशेषेण भरते सा विधीयताम् ॥ २.४५.६ ॥
అయోధ్యవాసులకు నా పట్ల ఉన్న ప్రేమ, గౌరవం, నా ప్రియార్థంగా ప్రత్యేకంగా భరతుని పట్ల చూపబడాలి.
2.45.7
स हि कल्याणचारित्रः कैकेय्यानन्दवर्धनः।
करिष्यति यथावद् वः प्रियाणि च हितानि च ॥ २.४५.७ ॥
ఆయన మంచి ప్రవర్తన కలవాడు, కైకేయి ఆనందాన్ని పెంచేవాడు. ఆయన మీకు తగిన విధంగా ప్రియమైనవాటిని, హితమైనవాటిని చేస్తాడు.
2.45.8
ज्ञानवृद्धो वयोबालो मृदुर्वीर्यगुणान्वितः।
अनुरूपः स वो भर्ता भविष्यति भयापहः ॥ २.४५.८ ॥
ఆయన జ్ఞానంలో పెద్దవాడు, వయసులో చిన్నవాడు, మృదువైన స్వభావం కలవాడు, పరాక్రమం, గుణాలతో కూడినవాడు. ఆయన మీకు తగిన ప్రభువై భయాన్ని పోగొట్టేవాడవుతాడు.
2.45.9
स हि राजगुणैर्युक्तो युवराजः समीक्षितः।
अपि चापि मया शिष्टैः कार्यं वो भर्तृशासनम् ॥ २.४५.९ ॥
ఆయన రాజోచిత గుణాలతో కూడినవాడు; యువరాజుగా ఎంచబడినవాడు. నావంటి జ్ఞానులు కూడా మీరు ప్రభువు ఆజ్ఞను పాటించాలని చెబుతున్నారు.
2.45.10
न संतप्येद् यथा चासौ वनवासं गते मयि।
महाराजस्तथा कार्यो मम प्रियचिकीर्षया ॥ २.४५.१० ॥
నేను వనవాసానికి వెళ్ళిన తర్వాత ఆయన దుఃఖించకుండా ఉండేలా, నా ప్రియాన్ని కోరుకుంటూ మహారాజును అలాగే చూసుకోండి.
2.45.11
यथा यथा दाशरथिर्धर्ममेवाश्रितो भवेत्।
तथा तथा प्रकृतयो रामं पतिमकामयन् ॥ २.४५.११ ॥
దశరథుని కుమారుడైన రాముడు ఎంతగా ధర్మాన్నే ఆశ్రయించాడో, అంతగా ప్రజలు రాముడినే తమ ప్రభువుగా కోరుకున్నారు.
2.45.12
बाष्पेण पिहितं दीनं रामः सौमित्रिणा सह।
चकर्षेव गुणैर्बद्धं जनं पुरनिवासिनम् ॥ २.४५.१२ ॥
కన్నీళ్ళతో కప్పబడి దీనంగా ఉన్న రాముడు, సౌమిత్రితో కలిసి, తన గుణాలచే బంధింపబడిన పురవాసులను లాగుతున్నట్లు కనిపించాడు.
2.45.13
ते द्विजास्त्रिविधं वृद्धा ज्ञानेन वयसौजसा।
वयःप्रकम्पशिरसो दूरादूचुरिदं वचः ॥ २.४५.१३ ॥
జ్ఞానం, వయస్సు, ఓజస్సు అనే మూడు విధాలుగా వృద్ధులైన ఆ ద్విజులు, వయస్సుతో తల వణుకుతూ దూరం నుండి ఈ మాటలు పలికారు.
2.45.14
वहन्तो जवना रामं भो भो जात्यास्तुरंगमाः।
निवर्तध्वं न गन्तव्यं हिता भवत भर्तरि ॥ २.४५.१४ ॥
రాముని మోసుకెళ్తున్న వేగవంతమైన ఓ ఉత్తమజాతి గుర్రాలారా! తిరిగి వెళ్లండి, ముందుకు వెళ్లకండి; మీ యజమానికి హితులుగా ఉండండి.
2.45.15
कर्णवन्ति हि भूतानि विशेषेण तुरङ्गमाः।
यूयं तस्मान्निवर्तध्वं याचनां प्रतिवेदिताः ॥ २.४५.१५ ॥
గుర్రాలారా, చెవులు కలిగిన ప్రాణులన్నీ వినగలవు, ముఖ్యంగా మీరు; కాబట్టి తిరిగి వెళ్లండి, మా విజ్ఞాపన మీకు తెలియజేయబడింది.
2.45.16
धर्मतः स विशुद्धात्मा वीरः शुभदृढव्रतः।
उपवाह्यस्तु वो भर्ता नापवाह्यः पुराद् वनम् ॥ २.४५.१६ ॥
ధర్మం ప్రకారం ఆయన విశుద్ధాత్ముడు, వీరుడు, శుభమైన దృఢవ్రతుడు; మీ యజమాని మోయబడదగినవాడే, నగరం నుండి అడవికి తీసుకెళ్ళబడదగినవాడు కాదు.
2.45.17
एवमार्तप्रलापांस्तान् वृद्धान् प्रलपतो द्विजान्।
अवेक्ष्य सहसा रामो रथादवततार ह ॥ २.४५.१७ ॥
ఈ విధంగా దుఃఖంతో విలపిస్తున్న ఆ వృద్ధ ద్విజులను చూసి రాముడు వెంటనే రథం నుండి దిగాడు.
2.45.18
पद्भ्यामेव जगामाथ ससीतः सहलक्ष्मणः।
संनिकृष्टपदन्यासो रामो वनपरायणः ॥ २.४५.१८ ॥
అప్పుడు రాముడు సీత, లక్ష్మణునితో కలిసి కాలినడకనే వెళ్లాడు, దగ్గరదగ్గరగా అడుగులు వేస్తూ, అరణ్యమే ధ్యేయంగా.
2.45.19
द्विजातीन् हि पदातींस्तान् रामश्चारित्रवत्सलः।
न शशाक घृणाचक्षुः परिमोक्तुं रथेन सः ॥ २.४५.१९ ॥
సచ్చరిత్రపై అనురాగం కలిగిన రాముడు, కాలినడకన వెళ్తున్న ఆ బ్రాహ్మణులను కరుణతో చూస్తూ, రథంపై వెళ్లి వారిని విడిచిపెట్టలేకపోయాడు.
2.45.20
गच्छन्तमेव तं दृष्ट्वा रामं सम्भ्रान्तमानसाः।
ऊचुः परमसंतप्ता रामं वाक्यमिदं द्विजाः ॥ २.४५.२० ॥
రాముడు వెళ్తుండగా చూసిన ఆ బ్రాహ్మణులు, కలత చెందిన మనసుతో, అత్యంత దుఃఖంతో రాముడితో ఈ మాటలు పలికారు.
2.45.21
ब्राह्मण्यं कृत्स्नमेतत् त्वां ब्रह्मण्यमनुगच्छति।
द्विजस्कन्धाधिरूढास्त्वामग्नयोऽप्यनुयान्त्वमी ॥ २.४५.२१ ॥
బ్రాహ్మణులను ఆదరించే నిన్ను ఈ బ్రహ్మతేజమంతా అనుసరిస్తోంది; బ్రాహ్మణుల భుజాలపై ఎక్కిన ఈ అగ్నులు కూడా నిన్ను అనుసరించుగాక.
2.45.22
वाजपेयसमुत्थानि च्छत्राण्येतानि पश्य नः।
पृष्ठतोऽनुप्रयातानि मेघानिव जलात्यये ॥ २.४५.२२ ॥
వాజపేయ యజ్ఞం వల్ల పుట్టిన మా ఈ గొడుగులను చూడండి; వర్షాకాలం ముగిసిన తర్వాత మేఘాల్లా అవి మీ వెనుక వస్తున్నాయి.
2.45.23
अनवाप्तातपत्रस्य रश्मिसंतापितस्य ते।
एभिश्छायां करिष्यामः स्वैश्छत्रैर्वाजपेयकैः ॥ २.४५.२३ ॥
గొడుగు లేక సూర్యకిరణాలతో తపించుతున్న మీకు, వాజపేయ యజ్ఞం నుండి వచ్చిన మా గొడుగులతో మేము నీడ కల్పిస్తాము.
2.45.24
या हि नः सततं बुद्धिर्वेदमन्त्रानुसारिणी।
त्वत्कृते सा कृता वत्स वनवासानुसारिणी ॥ २.४५.२४ ॥
వత్సా! మా బుద్ధి ఎప్పుడూ వేదమంత్రాలను అనుసరించేది; ఇప్పుడు నీ కారణంగా అది వనవాసాన్ని అనుసరించేలా చేయబడింది.
2.45.25
हृदयेष्ववतिष्ठन्ते वेदा ये नः परं धनम्।
वत्स्यन्त्यपि गृहेष्वेव दाराश्चारित्ररक्षिताः ॥ २.४५.२५ ॥
మా హృదయాలలో నిలిచి ఉన్న వేదాలే మాకు పరమ ధనం; సదాచారంతో రక్షింపబడిన భార్యలు కూడా ఇళ్లలోనే నివసిస్తారు.
2.45.26
पुनर्न निश्चयः कार्यस्त्वद्गतौ सुकृता मतिः।
त्वयि धर्मव्यपेक्षे तु किं स्याद् धर्मपथे स्थितम् ॥ २.४५.२६ ॥
నీ వెళ్లడం గురించి ఇంకో నిశ్చయం చేయకూడదు; నీ మంచి బుద్ధి ధర్మం వైపు ఉంది. ధర్మమార్గంలో నిలిచిన వానికి ఏ హాని కలుగుతుంది?
2.45.27
याचितो नो निवर्तस्व हंसशुक्लशिरोरुहैः।
शिरोभिर्निभृताचार महीपतनपांसुलैः ॥ २.४५.२७ ॥
మేము ప్రార్థిస్తున్నాం, తిరిగిరా — హంసలా తెల్లని వెంట్రుకలతో, నిగ్రహ ఆచారం కలవాడా, నేలపై పడటం వల్ల ధూళి పట్టిన తలలతో (మేము నిన్ను వేడుకుంటున్నాం).
2.45.28
बहूनां वितता यज्ञा द्विजानां य इहागताः।
तेषां समाप्तिरायत्ता तव वत्स निवर्तने ॥ २.४५.२८ ॥
ఇక్కడికి వచ్చిన ద్విజుల అనేక విస్తృత యజ్ఞాలు ఉన్నాయి; ప్రియ కుమారా, వాటి పూర్తి నీ తిరిగి రావడంపై ఆధారపడి ఉంది.
2.45.29
भक्तिमन्तीह भूतानि जङ्गमाजङ्गमानि च।
याचमानेषु तेषु त्वं भक्तिं भक्तेषु दर्शय ॥ २.४५.२९ ॥
ఇక్కడ చలించే, చలించని అన్ని ప్రాణులూ భక్తి కలవి; వారు వేడుకున్నప్పుడు, భక్తులపై నీ భక్తిని చూపు.
2.45.30
अनुगन्तुमशक्तास्त्वां मूलैरुद्धतवेगिनः।
उन्नता वायुवेगेन विक्रोशन्तीव पादपाः ॥ २.४५.३० ॥
నిన్ను అనుసరించలేక, వేళ్లతో కదులుతున్న వేగంతో, గాలి వేగంతో పైకి లేచిన చెట్లు ఏడ్చినట్లు ఉన్నాయి.
2.45.31
निश्चेष्टाहारसंचारा वृक्षैकस्थाननिश्चिताः।
पक्षिणोऽपि प्रयाचन्ते सर्वभूतानुकम्पिनम् ॥ २.४५.३१ ॥
చెట్లపై ఒకేచోట కదలకుండా నిలిచి, ఆహారాన్ని, సంచారాన్ని విడిచిన పక్షులు కూడా సర్వప్రాణులపై కరుణ కలవానిని ప్రార్థించాయి.
2.45.32
एवं विक्रोशतां तेषां द्विजातीनां निवर्तने।
ददृशे तमसा तत्र वारयन्तीव राघवम् ॥ २.४५.३२ ॥
ఇలా ఆ పక్షులు అరుస్తుండగా, అవి వెనుదిరిగే సమయంలో అక్కడ చీకటి రాఘవుని ఆపుతున్నట్లు కనిపించింది.
2.45.33
ततः सुमन्त्रोऽपि रथाद् विमुच्य
श्रान्तान् हयान् सम्परिवर्त्य शीघ्रम्।
पीतोदकांस्तोयपरिप्लुताङ्गा-
नचारयद् वै तमसाविदूरे ॥ २.४५.३३ ॥
అప్పుడు సుమంత్రుడు కూడా రథం నుండి అలసిన గుర్రాలను విప్పి, త్వరగా వాటిని మళ్ళించి, నీరు త్రాగించి, శరీరాలను నీటితో తడిపి, చీకటికి దగ్గరలోనే మేపాడు.