वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.5.1
संदिश्य रामं नृपतिः श्वोभाविन्यभिषेचने।
पुरोहितं समाहूय वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥ २.५.१ ॥
उद्या होणाऱ्या राज्याभिषेकाविषयी रामाला सूचना देऊन राजाने पुरोहित वसिष्ठांना बोलावून असे म्हटले.
2.5.2
गच्छोपवासं काकुत्स्थं कारयाद्य तपोधन।
श्रेयसे राज्यलाभाय वध्वा सह यतव्रत ॥ २.५.२ ॥
हे तपोधना, जा; आज काकुत्स्थ रामाकडून पत्नीसह उपवास करवा; राज्यलाभाच्या कल्याणासाठी, हे यतव्रता.
2.5.3
तथेति च स राजानमुक्त्वा वेदविदां वरः।
स्वयं वसिष्ठो भगवान् ययौ रामनिवेशनम् ॥ २.५.३ ॥
'तसेच होवो' असे राजाला सांगून, वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ भगवान वसिष्ठ स्वतः रामाच्या निवासाकडे गेले.
2.5.4
उपवासयितुं वीरं मन्त्रविन्मन्त्रकोविदम्।
ब्राह्मं रथवरं युक्तमास्थाय सुधृतव्रतः ॥ २.५.४ ॥
मंत्रज्ञ आणि मंत्रविद्येत निपुण अशा वीर रामाला उपवास करवण्यासाठी, दृढव्रती ऋषी जुंपलेल्या श्रेष्ठ ब्राह्म रथावर आरूढ झाले.
2.5.5
स रामभवनं प्राप्य पाण्डुराभ्रघनप्रभम्।
तिस्रः कक्ष्या रथेनैव विवेश मुनिसत्तमः ॥ २.५.५ ॥
पांढऱ्या ढगांच्या समूहासारख्या तेजस्वी रामाच्या भवनात पोहोचून, मुनिश्रेष्ठ रथासह तिन्ही अंगणांमधून आत गेले.
2.5.6
तमागतमृषिं रामस्त्वरन्निव ससम्भ्रमम्।
मानयिष्यन् स मानार्हं निश्चक्राम निवेशनात् ॥ २.५.६ ॥
आलेल्या त्या ऋषींचा सन्मान करण्यासाठी, जणू घाईघाईने आणि गडबडीने रामाने निवासातून बाहेर पाऊल टाकले.
2.5.7
अभ्येत्य त्वरमाणोऽथ रथाभ्याशं मनीषिणः।
ततोऽवतारयामास परिगृह्य रथात् स्वयम् ॥ २.५.७ ॥
नंतर राम त्वरेने त्या मनीषी ऋषींच्या रथाजवळ गेले आणि स्वतः त्यांना धरून रथातून खाली उतरवले.
2.5.8
स चैनं प्रश्रितं दृष्ट्वा सम्भाष्याभिप्रसाद्य च।
प्रियार्हं हर्षयन् राममित्युवाच पुरोहितः ॥ २.५.८ ॥
ते पुरोहित रामाला विनम्र पाहून, त्यांच्याशी बोलून आणि त्यांना प्रसन्न करून, प्रिय व आदरणीय राम यांना आनंदित करत असे म्हणाले.
2.5.9
प्रसन्नस्ते पिता राम यत्त्वं राज्यमवाप्स्यसि।
उपवासं भवानद्य करोतु सह सीतया ॥ २.५.९ ॥
हे राम, तुझे पिता प्रसन्न आहेत; तू राज्य प्राप्त करणार आहेस. आज तू सीतेसह उपवास कर.
2.5.10
प्रातस्त्वामभिषेक्ता हि यौवराज्ये नराधिपः।
पिता दशरथः प्रीत्या ययातिं नहुषो यथा ॥ २.५.१० ॥
उद्या सकाळी तुझे पिता नराधिप दशरथ प्रेमाने तुला युवराजपदावर अभिषेक करतील, जसे नहुषाने ययातीचा केला होता.
2.5.11
इत्युक्त्वा स तदा राममुपवासं यतव्रतः।
मन्त्रवत् कारयामास वैदेह्या सहितं शुचिः ॥ २.५.११ ॥
असे सांगून त्या शुचिर्भूत आणि व्रतनिष्ठ पुरोहिताने मंत्रांसह राम आणि वैदेही सीता यांना एकत्र उपवास करवला.
2.5.12
ततो यथावद् रामेण स राज्ञो गुरुरर्चितः।
अभ्यनुज्ञाप्य काकुत्स्थं ययौ रामनिवेशनात् ॥ २.५.१२ ॥
नंतर रामाने यथाविधी पूजलेले ते राजगुरू, काकुत्स्थ रामाची अनुमती घेऊन रामाच्या निवासस्थानातून निघून गेले.
2.5.13
सुहृद्भिस्तत्र रामोऽपि सहासीनः प्रियंवदैः।
सभाजितो विवेशाथ ताननुज्ञाप्य सर्वशः ॥ २.५.१३ ॥
तेथे प्रियभाषी सुहृदांसह बसलेले रामही त्यांच्याकडून सन्मानित होऊन, नंतर सर्वांचा निरोप घेऊन आत गेले.
2.5.14
हृष्टनारीनरयुतं रामवेश्म तदा बभौ।
यथा मत्तद्विजगणं प्रफुल्लनलिनं सरः ॥ २.५.१४ ॥
आनंदित स्त्री-पुरुषांनी भरलेले रामाचे भवन तेव्हा, मत्त पक्ष्यांचे थवे आणि फुललेल्या कमळांनी भरलेल्या सरोवरासारखे शोभले.
2.5.15
स राजभवनप्रख्यात् तस्माद् रामनिवेशनात्।
निर्गत्य ददृशे मार्गं वसिष्ठो जनसंवृतम् ॥ २.५.१५ ॥
राजवाड्यासारख्या त्या रामाच्या निवासस्थानातून बाहेर पडून वसिष्ठांनी लोकांनी भरलेला मार्ग पाहिला.
2.5.16
वृन्दवृन्दैरयोध्यायां राजमार्गाः समन्ततः।
बभूवुरभिसम्बाधाः कुतूहलजनैर्वृताः ॥ २.५.१६ ॥
अयोध्येतील राजमार्ग सर्वत्र थवेच्या थवे लोकांनी गर्दीने भरून गेले, कुतूहली लोकांनी वेढलेले.
2.5.17
जनवृन्दोर्मिसंघर्षहर्षस्वनवृतस्तदा।
बभूव राजमार्गस्य सागरस्येव निःस्वनः ॥ २.५.१७ ॥
जनसमूहाच्या लाटांच्या संघर्षातून उठणाऱ्या हर्षध्वनींनी वेढलेला राजमार्ग तेव्हा समुद्राच्या गर्जनेसारखा झाला.
2.5.18
सिक्तसम्मृष्टरथ्या हि तथा च वनमालिनी।
आसीदयोध्या तदहः समुच्छ्रितगृहध्वजा ॥ २.५.१८ ॥
त्या दिवशी अयोध्येतील रस्ते पाणी शिंपडून झाडलेले होते, वनमाळांनी सजलेले होते आणि उंच घरांवर ध्वज फडकत होते.
2.5.19
तदा ह्ययोध्यानिलयः सस्त्रीबालाकुलो जनः।
रामाभिषेकमाकांक्षन्नाकांक्षन्नुदयं रवेः ॥ २.५.१९ ॥
तेव्हा स्त्रिया आणि बालकांनी भरलेले अयोध्येतील लोक सूर्योदयाची वाट पाहावी तसे रामाच्या राज्याभिषेकाची आकांक्षा करत होते.
2.5.20
प्रजालंकारभूतं च जनस्यानन्दवर्धनम्।
उत्सुकोऽभूज्जनो द्रष्टुं तमयोध्यामहोत्सवम् ॥ २.५.२० ॥
प्रजेचा अलंकार आणि लोकांचा आनंद वाढवणारा तो अयोध्येचा महोत्सव पाहण्यास लोक उत्सुक होते.
2.5.21
एवं तज्जनसम्बाधं राजमार्गं पुरोहितः।
व्यूहन्निव जनौघं तं शनै राजकुलं ययौ ॥ २.५.२१ ॥
अशा प्रकारे लोकांनी गजबजलेल्या राजमार्गावरून पुरोहित लोकसमुदायाला जणू भेदत हळूहळू राजवाड्याकडे गेले.
2.5.22
सिताभ्रशिखरप्रख्यं प्रासादमधिरुह्य च।
समीयाय नरेन्द्रेण शक्रेणेव बृहस्पतिः ॥ २.५.२२ ॥
पांढऱ्या ढगाच्या शिखरासारख्या प्रासादावर चढून, इंद्राला बृहस्पती भेटावा तसे ते राजाला भेटले.
2.5.23
तमागतमभिप्रेक्ष्य हित्वा राजासनं नृपः।
पप्रच्छ स्वमतं तस्मै कृतमित्यभिवेदयत् ॥ २.५.२३ ॥
त्यांना येताना पाहून राजाने आपले सिंहासन सोडले आणि विचारले, "माझ्या मताप्रमाणे सर्व केले गेले आहे का?"
2.5.24
तेन चैव तदा तुल्यं सहासीनाः सभासदः।
आसनेभ्यः समुत्तस्थुः पूजयन्तः पुरोहितम् ॥ २.५.२४ ॥
तेव्हा त्यांच्यासोबत सभेत बसलेले सभासदही आपापल्या आसनांवरून उठले आणि पुरोहिताचा सन्मान केला.
2.5.25
गुरुणा त्वभ्यनुज्ञातो मनुजौघं विसृज्य तम्।
विवेशान्तःपुरं राजा सिंहो गिरिगुहामिव ॥ २.५.२५ ॥
गुरूंची अनुज्ञा मिळाल्यावर राजाने तो जनसमुदाय निरोप देऊन पाठवला आणि सिंह जसा पर्वतगुहेत शिरतो तसा तो अंतःपुरात शिरला.
2.5.26
तदग्र्यवेषप्रमदाजनाकुलं
महेन्द्रवेश्मप्रतिमं निवेशनम्।
व्यदीपयंश्चारु विवेश पार्थिवः
शशीव तारागणसंकुलं नभः ॥ २.५.२६ ॥
उत्तम वेषधारी स्त्रियांनी भरलेल्या, इंद्रभवनासारख्या त्या निवासस्थानात राजाने सुंदरपणे प्रकाश पसरवत प्रवेश केला, जसा तारकासमूहांनी भरलेल्या आकाशात चंद्र प्रवेश करतो.