বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 2.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.80.1
अथ भूमि प्रदेशज्ञाः सूत्र कर्म विशारदाः ।
स्व कर्म अभिरताः शूराः खनका यन्त्रकाः तथा ॥ २.८०.१ ॥
তারপর ভূমির প্রদেশ জানা, সূত্রকর্মে দক্ষ, নিজ কাজে নিবিষ্ট বীর, খননকারী ও যন্ত্রচালকেরাও (এগিয়ে গেল)।
2.80.2
कर्म अन्तिकाः स्थपतयः पुरुषा यन्त्र कोविदाः ।
तथा वर्धकयः चैव मार्गिणो वृक्ष तक्षकाः ॥ २.८०.२ ॥
কাজের তত্ত্বাবধায়ক স্থপতিগণ, যন্ত্রবিদ্যায় পারদর্শী পুরুষেরা, সূত্রধরেরা, পথনির্মাতারা ও কাঠুরেরাও (এগিয়ে গেল)।
2.80.3
कूप काराः सुधा कारा वम्श कर्म कृतः तथा ।
समर्था ये च द्रष्टारः पुरतः ते प्रतस्थिरे ॥ २.८०.३ ॥
কূপখননকারী, চুনের কাজকারী, বাঁশের কাজে নিযুক্তরা এবং দক্ষ পরিদর্শকেরা সামনে এগিয়ে গেল।
2.80.4
स तु हर्षात् तम् उद्देशम् जन ओघो विपुलः प्रयान् ।
अशोभत महा वेगः सागरस्य इव पर्वणि ॥ २.८०.४ ॥
হর্ষে সেই গন্তব্যের দিকে ধাবমান সেই বিশাল জনস্রোত পূর্ণিমার জোয়ারে ফুলে ওঠা সমুদ্রের মতো মহাবেগে শোভা পেল।
2.80.5
ते स्व वारम् समास्थाय वर्त्म कर्माणि कोविदाः ।
करणैः विविध उपेतैः पुरस्तात् सम्प्रतस्थिरे ॥ २.८०.५ ॥
তারা নিজ নিজ পালা নিয়ে, পথনির্মাণ কাজে দক্ষ হয়ে, নানা যন্ত্রসহ সামনে যাত্রা করল।
2.80.6
लता वल्लीः च गुल्मामः च स्थाणून् अश्मनएव च ।
जनाः ते चक्रिरे मार्गम् चिन्दन्तः विविधान् द्रुमान् ॥ २.८०.६ ॥
লতা, বল্লী, গুল্ম, স্থাণু এবং পাথরও তারা কেটে সরিয়ে, নানা গাছ ছেঁটে পথ তৈরি করল।
2.80.7
अवृक्षेषु च देशेषु केचित् वृक्षान् अरोपयन् ।
केचित् कुठारैः टन्कैः च दात्रैः चिन्दन् क्वचित् क्वचित् ॥ २.८०.७ ॥
বৃক্ষহীন স্থানে কেউ কেউ গাছ রোপণ করলেন; কেউ কুঠার, টাঙ্ক ও দাঁতালো কাস্তে দিয়ে স্থানে স্থানে কাটলেন।
2.80.8
अपरे वीरण स्तम्बान् बलिनो बलवत्तराः ।
विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततः ततः ॥ २.८०.८ ॥
অন্যরা, অত্যন্ত বলবান মানুষেরা, বীরণ ঘাসের গুচ্ছ উপড়ে ফেললেন; দুর্গম স্থান ও অসম ভূমি স্থানে স্থানে সমান করলেন।
2.80.9
अपरे अपूरयन् कूपान् पाम्सुभिः श्वभ्रम् आयतम् ।
निम्न भागाम्स् तथा केचित् समामः चक्रुः समन्ततः ॥ २.८०.९ ॥
অন্যরা মাটি দিয়ে কূপ ও বিস্তৃত গর্ত ভরাট করলেন; কেউ কেউ চারদিকের নিচু অংশগুলো সমান করলেন।
2.80.10
बबन्धुर् बन्धनीयामः च क्षोद्यान् सम्चुक्षुदुस् तदा ।
बिभिदुर् भेदनीयामः च ताम्स् तान् देशान् नराः तदा ॥ २.८०.१० ॥
তখন মানুষেরা যা বাঁধার তা বাঁধল, যা চূর্ণ করার তা ভালোভাবে চূর্ণ করল, যা ভাঙার তা ভাঙল — সেই সেই অঞ্চলে তখন।
2.80.11
अचिरेण एव कालेन परिवाहान् बहु उदकान् ।
चक्रुर् बहु विध आकारान् सागर प्रतिमान् बहून् ॥ २.८०.११ ॥
অল্প সময়েই তারা বহু আকারের, প্রচুর জল বহনকারী অনেক জলপথ তৈরি করল; সেগুলো সাগরের মতো ছিল।
2.80.12
निर्जलेषु च देशेषु खानयामासुरुत्तमान् ।
उदपानान् बहुविधान् वेदिका परिमण्डितान् ॥ २.८०.१२ ॥
জলহীন অঞ্চলে তারা উত্তম কূপ খনন করালেন — নানা ধরনের, বেদিকা দিয়ে সুসজ্জিত।
2.80.13
ससुधा कुट्टिम तलः प्रपुष्पित मही रुहः ।
मत्त उद्घुष्ट द्विज गणः पताकाभिर् अलम्कृतः ॥ २.८०.१३ ॥
চুন দিয়ে লেপা মেঝে ও ফুল-ফোটা গাছে ভরা সেই পথ, উন্মত্ত পাখির কলরবে মুখরিত ছিল, পতাকায় সুশোভিত ছিল।
2.80.14
चन्दन उदक सम्सिक्तः नाना कुसुम भूषितः ।
बह्व् अशोभत सेनायाः पन्थाः स्वर्ग पथ उपमः ॥ २.८०.१४ ॥
চন্দনজলে সিক্ত, নানা ফুলে সজ্জিত সেনাবাহিনীর সেই পথ স্বর্গপথের মতো অত্যন্ত শোভা পাচ্ছিল।
2.80.15
आज्ञाप्य अथ यथा आज्ञप्ति युक्ताः ते अधिकृता नराः ।
रमणीयेषु देशेषु बहु स्वादु फलेषु च ॥ २.८०.१५ ॥
আদেশ দিয়ে তারপর আদেশমতো নিযুক্ত সেই কর্মকর্তারা সুন্দর স্থানে, যেখানে বহু মিষ্টি ফল ছিল, সেখানে নিযুক্ত হলেন।
2.80.16
यो निवेशः तु अभिप्रेतः भरतस्य महात्मनः ।
भूयः तम् शोभयाम् आसुर् भूषाभिर् भूषण उपमम् ॥ २.८०.१६ ॥
মহাত্মা ভরতের অভিপ্রেত সেই শিবিরস্থানটি তাঁরা আবার অলংকার দিয়ে সাজালেন; তা যেন এক অলংকারের মতো শোভা পেল।
2.80.17
नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः ।
निवेशम् स्थापयाम् आसुर् भरतस्य महात्मनः ॥ २.८०.१७ ॥
শুভ নক্ষত্রে ও শুভ মুহূর্তে, সেই বিষয়ে জ্ঞানীরা মহাত্মা ভরতের শিবির স্থাপন করলেন।
2.80.18
बहु पाम्सु चयाः च अपि परिखा परिवारिताः ।
तन्त्र इन्द्र कील प्रतिमाः प्रतोली वर शोभिताः ॥ २.८०.१८ ॥
শিবিরকে ঘিরে ছিল বহু মাটির স্তূপ ও পরিখা; ইন্দ্রকীলের মতো স্তম্ভ ও শ্রেষ্ঠ তোরণ তাকে শোভিত করেছিল।
2.80.19
प्रासाद माला सम्युक्ताः सौध प्राकार सम्वृताः ।
पताका शोभिताः सर्वे सुनिर्मित महा पथाः ॥ २.८०.१९ ॥
প্রাসাদের সারিতে যুক্ত, সৌধ ও প্রাকারে বেষ্টিত, পতাকায় শোভিত, সুনির্মিত সকল মহাপথ।
2.80.20
विसर्पत्भिर् इव आकाशे विटन्क अग्र विमानकैः ।
समुच्च्रितैः निवेशाः ते बभुः शक्र पुर उपमाः ॥ २.८०.२० ॥
আকাশে ছড়িয়ে পড়ার মতো উঁচুতে উঠে থাকা, বিটঙ্কাগ্র ও বিমানে যুক্ত সেই আবাসসমূহ ইন্দ্রের নগরের মতো শোভা পেল।
2.80.21
जाह्नवीम् तु समासाद्य विविध द्रुम काननाम् ।
शीतल अमल पानीयाम् महा मीन समाकुलाम् ॥ २.८०.२१ ॥
নানা বৃক্ষের বনে শোভিত, শীতল ও নির্মল জলে পূর্ণ, বৃহৎ মৎস্যে আকীর্ণ জাহ্নবী (গঙ্গা)-তে পৌঁছে।
2.80.22
सचन्द्र तारा गण मण्डितम् यथा ।
नभः क्षपायाम् अमलम् विराजते ।
नर इन्द्र मार्गः स तथा व्यराजत ।
क्रमेण रम्यः शुभ शिल्पि निर्मितः ॥ २.८०.२२ ॥
চন্দ্র ও তারকারাজি দ্বারা শোভিত নির্মল রাত্রির আকাশ যেমন উজ্জ্বল হয়, তেমনই সেই নরেন্দ্রপথ শোভা পেল; শুভ শিল্পীদের নির্মিত, ক্রমে ক্রমে রমণীয়।