वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.80
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.80.1
अथ भूमि प्रदेशज्ञाः सूत्र कर्म विशारदाः ।
स्व कर्म अभिरताः शूराः खनका यन्त्रकाः तथा ॥ २.८०.१ ॥
नंतर भूमीचे प्रदेश जाणणारे, सूत्रकर्मात निपुण, आपल्या कामात रमलेले शूर, खोदणारे आणि यंत्र चालवणारेही (पुढे निघाले).
2.80.2
कर्म अन्तिकाः स्थपतयः पुरुषा यन्त्र कोविदाः ।
तथा वर्धकयः चैव मार्गिणो वृक्ष तक्षकाः ॥ २.८०.२ ॥
कामाचे देखरेख करणारे स्थपती, यंत्रविद्येत निपुण पुरुष, सुतार, रस्ते बनवणारे आणि झाडे तोडणारे (पुढे निघाले).
2.80.3
कूप काराः सुधा कारा वम्श कर्म कृतः तथा ।
समर्था ये च द्रष्टारः पुरतः ते प्रतस्थिरे ॥ २.८०.३ ॥
विहिरी खोदणारे, चुन्याचे काम करणारे, बांबूचे काम करणारे आणि समर्थ निरीक्षक पुढे निघाले.
2.80.4
स तु हर्षात् तम् उद्देशम् जन ओघो विपुलः प्रयान् ।
अशोभत महा वेगः सागरस्य इव पर्वणि ॥ २.८०.४ ॥
आनंदाने त्या ठिकाणाकडे जाणारा तो विशाल जनसमुदाय पौर्णिमेच्या भरतीतील समुद्रासारखा महावेगाने शोभला.
2.80.5
ते स्व वारम् समास्थाय वर्त्म कर्माणि कोविदाः ।
करणैः विविध उपेतैः पुरस्तात् सम्प्रतस्थिरे ॥ २.८०.५ ॥
आपली पाळी घेऊन, मार्ग बांधणीच्या कामात निपुण होऊन, विविध साधनांसह ते पुढे निघाले.
2.80.6
लता वल्लीः च गुल्मामः च स्थाणून् अश्मनएव च ।
जनाः ते चक्रिरे मार्गम् चिन्दन्तः विविधान् द्रुमान् ॥ २.८०.६ ॥
वेली, लता, झुडपे, खुंट आणि दगडही तोडून, विविध झाडे छाटून त्या लोकांनी मार्ग केला.
2.80.7
अवृक्षेषु च देशेषु केचित् वृक्षान् अरोपयन् ।
केचित् कुठारैः टन्कैः च दात्रैः चिन्दन् क्वचित् क्वचित् ॥ २.८०.७ ॥
ज्या ठिकाणी झाडे नव्हती तेथे काहींनी झाडे लावली; काहींनी कुऱ्हाडी, टाकी व विळ्यांनी इथे तिथे तोडले.
2.80.8
अपरे वीरण स्तम्बान् बलिनो बलवत्तराः ।
विधमन्ति स्म दुर्गाणि स्थलानि च ततः ततः ॥ २.८०.८ ॥
इतर अत्यंत बलवान लोकांनी वीरण गवताचे पुंजके उपटून फेकले; खडतर जागा व सखल-उंच जमीन ठिकठिकाणी सपाट केली.
2.80.9
अपरे अपूरयन् कूपान् पाम्सुभिः श्वभ्रम् आयतम् ।
निम्न भागाम्स् तथा केचित् समामः चक्रुः समन्ततः ॥ २.८०.९ ॥
इतरांनी मातीने विहिरी व विस्तीर्ण खड्डे भरले; काहींनी सभोवतालचे सखल भाग समतल केले.
2.80.10
बबन्धुर् बन्धनीयामः च क्षोद्यान् सम्चुक्षुदुस् तदा ।
बिभिदुर् भेदनीयामः च ताम्स् तान् देशान् नराः तदा ॥ २.८०.१० ॥
तेव्हा माणसांनी जे बांधायचे ते बांधले, जे चिरडायचे ते चांगले चिरडले, जे फोडायचे ते फोडले — त्या त्या प्रदेशांत तेव्हा.
2.80.11
अचिरेण एव कालेन परिवाहान् बहु उदकान् ।
चक्रुर् बहु विध आकारान् सागर प्रतिमान् बहून् ॥ २.८०.११ ॥
थोड्याच काळात त्यांनी अनेक आकारांचे, भरपूर पाणी वाहून नेणारे असे अनेक जलमार्ग तयार केले; ते सागरासारखे होते.
2.80.12
निर्जलेषु च देशेषु खानयामासुरुत्तमान् ।
उदपानान् बहुविधान् वेदिका परिमण्डितान् ॥ २.८०.१२ ॥
पाणी नसलेल्या प्रदेशांत त्यांनी उत्तम विहिरी खोदवल्या — अनेक प्रकारच्या, वेदिकांनी सुशोभित.
2.80.13
ससुधा कुट्टिम तलः प्रपुष्पित मही रुहः ।
मत्त उद्घुष्ट द्विज गणः पताकाभिर् अलम्कृतः ॥ २.८०.१३ ॥
चुना लावलेल्या फरशा आणि फुललेल्या वृक्षांनी युक्त, उन्मत्त पक्ष्यांच्या गजराने दुमदुमलेला, पताकांनी सजलेला असा तो मार्ग होता.
2.80.14
चन्दन उदक सम्सिक्तः नाना कुसुम भूषितः ।
बह्व् अशोभत सेनायाः पन्थाः स्वर्ग पथ उपमः ॥ २.८०.१४ ॥
चंदनमिश्रित जलाने शिंपलेला, नाना प्रकारच्या फुलांनी सजलेला सेनेचा तो मार्ग स्वर्गाच्या मार्गासारखा अतिशय शोभून दिसत होता.
2.80.15
आज्ञाप्य अथ यथा आज्ञप्ति युक्ताः ते अधिकृता नराः ।
रमणीयेषु देशेषु बहु स्वादु फलेषु च ॥ २.८०.१५ ॥
आज्ञा देऊन, मग आज्ञेनुसार नेमलेले ते अधिकारी पुरुष, रमणीय ठिकाणी, जिथे पुष्कळ गोड फळे होती, तिथे नेमले गेले.
2.80.16
यो निवेशः तु अभिप्रेतः भरतस्य महात्मनः ।
भूयः तम् शोभयाम् आसुर् भूषाभिर् भूषण उपमम् ॥ २.८०.१६ ॥
महात्मा भरताला अभिप्रेत असलेला तो तळ त्यांनी पुन्हा अलंकारांनी सजवला; तो जणू एक अलंकारच दिसू लागला.
2.80.17
नक्षत्रेषु प्रशस्तेषु मुहूर्तेषु च तद्विदः ।
निवेशम् स्थापयाम् आसुर् भरतस्य महात्मनः ॥ २.८०.१७ ॥
शुभ नक्षत्रांवर आणि शुभ मुहूर्तांवर, ते जाणणाऱ्यांनी महात्मा भरताचा तळ स्थापन केला.
2.80.18
बहु पाम्सु चयाः च अपि परिखा परिवारिताः ।
तन्त्र इन्द्र कील प्रतिमाः प्रतोली वर शोभिताः ॥ २.८०.१८ ॥
तळाभोवती पुष्कळ मातीचे ढिगारे आणि खंदक होते; इंद्रकीलासारखे खांब आणि उत्तम दरवाजे त्याची शोभा वाढवत होते.
2.80.19
प्रासाद माला सम्युक्ताः सौध प्राकार सम्वृताः ।
पताका शोभिताः सर्वे सुनिर्मित महा पथाः ॥ २.८०.१९ ॥
प्रासादांच्या रांगांनी युक्त, सौध व प्राकारांनी वेढलेले, ध्वजांनी शोभिवंत, सुंदर बांधलेले सर्व महामार्ग.
2.80.20
विसर्पत्भिर् इव आकाशे विटन्क अग्र विमानकैः ।
समुच्च्रितैः निवेशाः ते बभुः शक्र पुर उपमाः ॥ २.८०.२० ॥
आकाशात पसरल्यासारख्या उंच उभ्या राहिलेल्या, विटंकाग्रे व विमानांनी युक्त त्या निवासस्थानांनी इंद्रनगरीसारखी शोभा दिली.
2.80.21
जाह्नवीम् तु समासाद्य विविध द्रुम काननाम् ।
शीतल अमल पानीयाम् महा मीन समाकुलाम् ॥ २.८०.२१ ॥
विविध वृक्षांच्या राईंनी युक्त, शीतल व निर्मळ जलाने भरलेल्या, मोठ्या माशांनी भरलेल्या जाह्नवीजवळ पोहोचून.
2.80.22
सचन्द्र तारा गण मण्डितम् यथा ।
नभः क्षपायाम् अमलम् विराजते ।
नर इन्द्र मार्गः स तथा व्यराजत ।
क्रमेण रम्यः शुभ शिल्पि निर्मितः ॥ २.८०.२२ ॥
चंद्र व तारागणांनी शोभलेले निर्मळ रात्रीचे आकाश जसे उजळते, तसाच तो नरेंद्रमार्ग शोभला; कुशल शिल्पकारांनी क्रमाक्रमाने रमणीय असा बांधलेला.