વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.90
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.90.1
भरद्वाजाश्रमं दृष्ट्वा क्रोशादेव नरर्षभः ।
बलं सर्वमवस्थाप्य जगाम सह मन्त्रिभिः ॥ २.९०.१ ॥
ભરદ્વાજનો આશ્રમ એક ક્રોશ દૂરથી જ જોઈને નરર્ષભ (રામ) એ સર્વ સેનાને રોકી અને મંત્રીઓ સાથે આગળ ગયા.
2.90.2
पद्भ्यामेव हि धर्मज्ञो न्यस्तशस्त्रपरिच्छदः ।
वसानो वाससी क्षौमे पुरोधाय पुरोधसम् ॥ २.९०.२ ॥
ધર્મજ્ઞ (રામ) એ શસ્ત્રો અને સામાન મૂકીને, બે રેશમી વસ્ત્રો પહેરીને, પુરોહિત (વસિષ્ઠ) ને આગળ રાખીને પગપાળા જ પ્રયાણ કર્યું.
2.90.3
ततः सन्दर्शने तस्य भरद्वाजस्य राघवः ।
मन्त्रिणस्तानवस्थाप्य जगामानुपुरोहितम् ॥ २.९०.३ ॥
ત્યારબાદ ભરદ્વાજના દર્શન માટે રાઘવ (રામ) એ તે મંત્રીઓને રોક્યા અને પુરોહિતની પાછળ પાછળ ગયા.
2.90.4
वसिष्ठमथ दृष्ट्वैव भरद्वाजो महातपाः ।
सञ्चचालासनात्तूर्णं शिष्यानर्घ्यमिति ब्रुवन् ॥ २.९०.४ ॥
વસિષ્ઠને જોતા જ મહાતપસ્વી ભરદ્વાજ તરત આસન પરથી ઊભા થયા અને શિષ્યોને "અર્ઘ્ય લાવો" એમ કહ્યું.
2.90.5
वसिष्ठसाहचर्य्यादिति भावः ॥ २.९०.५ ॥
વસિષ્ઠના સહવાસને કારણે (આ રીતે સન્માન થયું) એવો ભાવ છે.
2.90.6
ताभ्यामर्घ्यं च पाद्यं च दत्त्वा पश्चात् फलानि च ।
आनुपूर्व्याच्च धर्मज्ञः पप्रच्छ कुशलं कुले ॥ २.९०.६ ॥
તે બંનેને અર્ઘ્ય અને પાદ્ય આપીને, પછી ફળો પણ આપીને, ક્રમાનુસાર ધર્મજ્ઞ (ભરદ્વાજ) એ કુળનાં ક્ષેમકુશળ પૂછ્યાં.
2.90.7
अयोध्यायां बले कोशे मित्रेष्वपि च मन्त्रिषु ।
जानन् दशरथं वृत्तं न राजानमुदाहरत् ॥ २.९०.७ ॥
અયોધ્યામાં, સેનામાં, ખજાનામાં, મિત્રોમાં અને મંત્રીઓમાં દશરથનું આચરણ જાણવા છતાં તેમણે રાજાનું નામ લીધું નહીં.
2.90.8
वसिष्ठो भरतश्चैनं पप्रच्छतुरनामयम् ।
शरीरे ऽग्निषु वृक्षेषु शिष्येषु मृगपक्षिषु ॥ २.९०.८ ॥
વસિષ્ઠ અને ભરતે તેમને શરીર, અગ્નિઓ, વૃક્ષો, શિષ્યો, મૃગ-પક્ષીઓના કુશળ વિશે પૂછ્યું.
2.90.9
तथेति तत्प्रतिज्ञाय भरद्वाजो महातपाः ।
भरतं प्रत्युवाचेदं राघवस्नेहबन्धनात् ॥ २.९०.९ ॥
'તથાસ્તુ' કહીને મહાતપસ્વી ભરદ્વાજે રાઘવના સ્નેહબંધનથી બંધાયેલા ભરતને આ પ્રમાણે કહ્યું.
2.90.10
किमिहागमने कार्य्यं तव राज्यं प्रशासतः ।
एतदाचक्ष्व मे सर्वं नहि मे शुद्ध्यते मनः ॥ २.९०.१० ॥
રાજ્ય ચલાવતા તું અહીં આવવાનું પ્રયોજન શું છે? તે બધું મને કહે; મારું મન હજી શુદ્ધ થતું નથી.
2.90.11
सुषुवे यममित्रघ्नं कौसल्या नन्दवर्द्धनम् ।
भ्रात्रा सह सभार्यो यश्चिरं प्रव्राजितो वनम् ॥ २.९०.११ ॥
કૌશલ્યાએ જેને જન્મ આપ્યો, જે શત્રુઘ્ન અને આનંદવર્ધક છે; જે ભાઈ અને પત્ની સાથે લાંબો સમય વનમાં મોકલાયા.
2.90.12
नियुक्तः स्त्रीनियुक्तेन पित्रा यो ऽसौ महायशाः ।
वनवासी भवेतीह समाः किल चतुर्दश ॥ २.९०.१२ ॥
સ્ત્રીની પ્રેરણાથી પિતાએ જેને આજ્ઞા કરી, તે મહાયશસ્વી, જેને 'અહીં ચૌદ વર્ષ વનવાસી થા' એમ કહેવાયું.
2.90.13
कच्चिन्न तस्यापापस्य पापं कर्तुमिहेच्छसि ।
अकण्टकं भोक्तुमना राज्यं तस्यानुजस्य च ॥ २.९०.१३ ॥
શું તું તે નિષ્પાપ પ્રત્યે અહીં પાપ કરવા ઇચ્છે છે? તેના નાના ભાઈનું રાજ્ય નિષ્કંટક ભોગવવાની ઇચ્છા રાખે છે?
2.90.14
एवमुक्तो भरद्वाजं भरतः प्रत्युवाच ह ।
पर्य्यश्रुनयनो दुःखाद्वाचा संसज्जमानया ॥ २.९०.१४ ॥
આમ કહેવાયા પછી ભરતે ભરદ્વાજને ઉત્તર આપ્યો; દુઃખથી તેની આંખો આંસુથી ભરેલી હતી અને વાણી અટકતી હતી.
2.90.15
हतो ऽस्मि यदि मामेवं भगवानपि मन्यते ।
मत्तो न दोषमाशङ्के नैवं मामनुशाधि हि ॥ २.९०.१५ ॥
જો ભગવાન પણ મને આ રીતે માને, તો હું નાશ પામ્યો. મારામાં કોઈ દોષ હશે એવી હું શંકા કરતો નથી; તેથી મને આ રીતે ઉપદેશ ન આપો.
2.90.16
न चैतदिष्टं माता मे यदवोचन्मदन्तरे ।
नाहमेतेन तुष्टश्च न तद्वचनमाददे ॥ २.९०.१६ ॥
મારી ગેરહાજરીમાં મારી માતાએ જે કહ્યું તે મને પ્રિય નથી. આથી હું સંતુષ્ટ નથી, અને તે વચન મેં સ્વીકાર્યું નથી.
2.90.17
अहं तु तं नरव्याघ्रमुपयातः प्रसादकः ।
प्रतिनेतुमयोध्यां च पादौ तस्याभिवन्दितुम् ॥ २.९०.१७ ॥
પરંતુ હું તે નરવ્યાઘ્રને પ્રસન્ન કરી અયોધ્યામાં પાછા લઈ જવા અને તેમના ચરણોમાં પ્રણામ કરવા આવ્યો છું.
2.90.18
त्वं मामेवङ्गतं मत्वा प्रसादं कर्तुमर्हसि ।
शंस मे भगवन् रामः क्व सम्प्रति महीपतिः ॥ २.९०.१८ ॥
મારી આ સ્થિતિ જોઈને આપે મારા પર કૃપા કરવી ઘટે. ભગવન્, હવે મહીપતિ રામ ક્યાં છે તે મને કહો.
2.90.19
वसिष्ठादिभिर्ऋत्विग्भिर्याचितो भगवांस्ततः ।
उवाच तं भरद्वाजः प्रसादाद्भरतं वचः ॥ २.९०.१९ ॥
વસિષ્ઠ આદિ ઋત્વિજો દ્વારા વિનંતી કરાતાં પૂજ્ય ભરદ્વાજે કૃપાપૂર્વક ભરતને આ વચન કહ્યું.
2.90.20
त्वय्येतत्पुरुषव्याघ्र युक्तं राघववंशजे ।
गुरुवृत्तिर्दमश्चैव साधूनां चानुयायिता ॥ २.९०.२० ॥
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, રાઘવ વંશમાં જન્મેલા, તને આ જ યોગ્ય છે — ગુરુજનો પ્રત્યે આદર, સંયમ અને સાધુજનોનું અનુસરણ.
2.90.21
जाने चैतन्मनःस्थं ते दृढीकरणमस्त्विति ।
अपृच्छं त्वां तथात्यर्थं कीर्त्तिं समभिवर्द्धयन् ॥ २.९०.२१ ॥
આ તારા મનમાં છે એ હું જાણું છું; એ દૃઢ થાય એ માટે મેં તને પૂછ્યું — તારી કીર્તિ વધારવા માટે.
2.90.22
जाने च रामं धर्म्मज्ञं ससीतं सहलक्ष्मणम् ।
असौ वसति ते भ्राता चित्रकूटे महागिरौ ॥ २.९०.२२ ॥
ધર્મજ્ઞ રામ સીતા અને લક્ષ્મણ સાથે તારા ભાઈ રૂપે ચિત્રકૂટ મહાપર્વત પર વસે છે, એ હું જાણું છું.
2.90.23
श्वस्तु गन्तासि तं देशं वसाद्य सह मन्त्रिभिः ।
एतं मे कुरु सुप्राज्ञ कामं कामार्थकोविद ॥ २.९०.२३ ॥
કાલે તું એ સ્થાને જઈશ; આજે મંત્રીઓ સાથે અહીં રહે. હે સુપ્રાજ્ઞ, કામ અને અર્થના જાણકાર, મારી આ ઇચ્છા પૂર્ણ કર.
2.90.24
ततस्तथेत्येवमुदारदर्शनः प्रतीतरूपो भरतो ऽब्रवीद्वचः ।
चकार बुद्धिं च तदा तदाश्रमे निशानिवासाय नराधिपात्मजः ॥ २.९०.२४ ॥
ત્યારે 'એમ જ થાઓ' કહીને ઉદારદર્શી, વિશ્વાસપાત્ર રૂપવાળા ભરતે વચન કહ્યું; એ આશ્રમમાં એક રાત રહેવાનો નિશ્ચય કર્યો — રાજકુમારે.